بیش از ۶ ماه پس از آغاز تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران، دولت دونالد ترامپ همچنان در جستوجوی راهی برای پایان دادن به جنگ است؛ جنگی که نه عملیات نظامی گسترده، نه محاصره دریایی و نه تلاش برای تغییر معادلات سیاسی در تهران نتوانسته اهداف اولیه واشنگتن را محقق کند.
گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر در رسانههای آمریکایی و منطقهای از تغییر محاسبات دولت دونالد ترامپ درباره جنگ ایران حکایت دارد؛ جنگی که این روزها وارد هفتمین ماه خود شده و در شرایطی ادامه دارد که از یک سو کاخ سفید به دنبال جلوگیری از تشدید درگیری و مدیریت پیامدهای سیاسی و نظامی آن است و از سوی دیگر، پنتاگون خود را برای ادامه حضور نظامی در منطقه آماده میکند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، ترامپ بهصورت خصوصی با دستیاران ارشد خود درباره این موضوع گفتوگو کرده که آیا جنگ با ایران را پایانیافته اعلام کند یا خیر و گفته میشود رئیسجمهور آمریکا از این ایده حمایت میکند. ترامپ مدعی است ادامه فشار اقتصادی بر ایران در نهایت تهران را وادار خواهد کرد که یا برنامه هستهای خود را برچیند یا با «فروپاشی نظام سیاسی» مواجه شود.
ترامپ همچنین در یکی از پیامهای خود در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شده است که آمریکا اکنون تقریباً کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد و اقتصاد ایران در حال فروپاشی است. با وجود تمایل گزارششده ترامپ برای اعلام پایان جنگ، وضعیت نظامی آمریکا در منطقه تصویر متفاوتی ارائه میکند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، «پیت هگست» وزیر دفاع آمریکا، در سکوت، زمانبندی استقرار نیروهای نظامی این کشور در خاورمیانه را تمدید کرده است؛ اقدامی که میتواند نشانه آمادگی پنتاگون برای ادامه درگیری تا سال آینده باشد.
در حال حاضر حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکا در منطقه حضور دارند که از جمله شامل ۱۹ ناو، دو ناو هواپیمابر و ۱۳ ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده هستند. این نیروها ماموریتهایی از جمله رهگیری موشکهای ایران، اسکورت کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و اجرای محاصره دریایی علیه بنادر و مناطق ساحلی ایران را بر عهده دارند.
تمدید این استقرارها الزاما به معنای تصمیم قطعی برای ادامه جنگ نیست، بلکه بخشی از راهبردی «باز و بدون زمان پایان مشخص» برای حفظ گزینههای رئیسجمهور آمریکا تلقی میشود. به زبان ساده، در حالی که ترامپ ممکن است به دنبال اعلام پایان جنگ باشد، پنتاگون در حال حفظ ظرفیت نظامی لازم برای بازگشت به عملیات گستردهتر است.
فرسودگی نیروها و کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا
ادامه جنگ فشار قابل توجهی بر توان نظامی آمریکا وارد کرده است. «تام کاراکو» مدیر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا گفته است مدت استقرار یگانهای پدافند هوایی ارتش آمریکا که پیش از جنگ نیز از بالاترین میزان فعالیت عملیاتی برخوردار بودند، از دورههای استاندارد ۹ ماهه به ۱۲ ماه افزایش یافته است.
برخی یگانهایی که در ابتدا برای استقرار در اروپا و اقیانوس آرام اعزام شده بودند، اکنون بیش از یک سال است که در خاورمیانه حضور دارند.
همچنین برخی ناوشکنهای آمریکایی که برای آغاز حملات جنگ وارد منطقه شدند، اکنون ماهها در دریا و در حال اجرای محاصره دریایی فعالیت میکنند، بدون آنکه مانند گذشته بهطور منظم برای استراحت و چرخش نیروها به پایگاههای خود بازگردند.
کاراکو هشدار داده که تداوم این وضعیت میتواند به فرسودگی نیروهای نظامی، ایجاد عقبماندگی در تعمیر و نگهداری تجهیزات و تأخیر در برنامههای بلندمدت نوسازی ارتش آمریکا منجر شود؛ پیامدهایی که ممکن است جبران آنها سالها زمان ببرد.
فشار سیاسی؛ انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر
عامل دیگری که در محاسبات دولت ترامپ نقش دارد، انتخابات میاندورهای سوم نوامبر است. گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که مقامهای کاخ سفید در تلاش هستند از تشدید جنگ تا پیش از انتخابات جلوگیری کنند.
بر اساس گزارشهای رسانهای، چهار فرد مطلع از گفتوگوهای داخلی دولت آمریکا گفتهاند دستیاران ارشد ترامپ در تلاش هستند جنگ ایران تا زمان برگزاری انتخابات نسبتا «آرام» باقی بماند تا جنگی که از محبوبیت چندانی در میان افکار عمومی آمریکا برخوردار نیست، به موضوع اصلی کارزار انتخاباتی جمهوریخواهان تبدیل نشود.
یکی از مقامهای کاخ سفید در این زمینه گفته است: «ما فشار بر ایران را حفظ میکنیم اما نوامبر یک اولویت است.»
طبق این گزارشها، مقامهای دولت آمریکا احتمال افزایش اقدامات نظامی پس از انتخابات سوم نوامبر را نیز بررسی میکنند، هرچند بازگشت به جنگ تمامعیار قطعی نیست. این نگرانی در شرایطی مطرح میشود که جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت شکننده خود در مجلس نمایندگان و سنا تلاش میکنند.
کاهش محبوبیت ترامپ و مخالفت افکار عمومی با جنگ
بر اساس یک نظرسنجی مشترک در اواخر اوت، تنها ۳۱ درصد آمریکاییها از جنگ حمایت کردهاند، در حالی که حدود ۶۳ درصد با آن مخالفت کردهاند. در همین حال، میزان رضایت از عملکرد ترامپ نیز از زمان آغاز جنگ از حدود ۴۰ درصد به ۳۳ درصد کاهش یافته است.
گزارشهای منتشرشده همچنین با اشاره به رسیدن محبوبیت ترامپ به پایینترین سطح، نوشتهاند حدود دو سوم آمریکاییها نگاه منفی به نحوه مدیریت جنگ از سوی او دارند. افزایش قیمت سوخت نیز از دیگر عواملی است که میتواند به زیان جمهوریخواهان تمام شود. در همین شرایط، قیمت نفت برنت از مرز ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است.
رئیسجمهور آمریکا اخیرا در پاسخ به پرسشی درباره طول مدت جنگ گفته است: «فکر نمیکنم خیلی بیشتر طول بکشد.» با این حال، وی تاکید کرده است که انتخابات در تصمیمهایش درباره جنگ نقشی ندارد.
ترامپ گفت: «من نامزد انتخابات نیستم. حزب من در انتخابات شرکت میکند و من به حزبم کمک خواهم کرد» اما افزود که جمهوریخواهان این مسئله را درک میکنند که آمریکا اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.
تلاش نافرجام برای جایگزین کردن حملات نظامی با فشار اقتصادی
دولت آمریکا در هفتههای اخیر تلاش کرده بخشی از فشار نظامی را با فشار اقتصادی جایگزین کند. دولت ترامپ در همین راستا کارزار گستردهای برای آنچه «منزوی کردن اقتصاد ایران» نامیده به راه انداخته و کشورهای طرف تجارت با تهران را به اعمال تحریمهای سنگین تهدید کرده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، آمریکا هفته گذشته عملیاتی موسوم به «Operation Economic Outcast» را آغاز کرد که بخشهایی از اقتصاد ایران از جمله نفت، کشتیرانی، هوانوردی، طلا، فناوری و داراییهای دیجیتال را هدف قرار داده است.
محاسبه کاخ سفید این است که فشار اقتصادی شدید، بدون نیاز به بازگشت به عملیات نظامی گسترده، ایران را به پذیرش خواستههای آمریکا در موضوع هستهای وادار کند.
«الکس پلیتساس» عضو ارشد شورای آتلانتیک معتقد است هدف بسته جدید تحریمها، افزودن فشار اقتصادی ناشی از محاصره برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره است؛ زیرا دولت آمریکا به این نتیجه رسیده که این گزینه نسبت به بازگشت به عملیات نظامی مناسبتر است.
اما فشار اقتصادی علاوه بر اینکه ممکن است به تشدید نظامی منجر شود، با محدودیتهای جدی مواجه است. ایران طی چند دهه تحت تحریمهای گسترده آمریکا و تحریمهای بینالمللی قرار داشته؛ تحریمهایی که به اقتصاد آن آسیب زدهاند اما به گفته تحلیلگران، نتوانستهاند رفتار و سیاستهای تهران را به شکل مورد انتظار واشنگتن تغییر دهند.
«اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا نیز هشدار داده است که فشار اقتصادی ممکن است ایران را به واکنش نظامی سوق دهد و در نتیجه، راهبرد فشار اقتصادی خود به عاملی برای تشدید درگیری تبدیل شود.
از سوی دیگر، چین با کارزار آمریکا برای منزوی کردن ایران همراه نشده است. پلیتساس در این باره میگوید نگرانی ایران از تحریمها وجود دارد اما عدم همراهی چین با سیاست آمریکا، پرسشهایی جدی درباره میزان اثربخشی این راهبرد ایجاد میکند.
«مونا یعقوبیان» مدیر و مشاور ارشد برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا، وضعیت کنونی را ادامه الگویی دانسته که طی ماههای گذشته بارها تکرار شده است: دورههای ناپایدار «نه جنگ و نه صلح» که در نهایت با حملات متقابل دوباره فرو میریزند.
وی معتقد است تا زمانی که هیچیک از دو طرف علاقهای به بازگشت به جنگ تمامعیار نداشته باشند، این نوع درگیریهای سطح پایین ادامه خواهد یافت. یعقوبیان تاکید میکند که تحولات اخیر «نقطه عطف جنگ نیست» و آمریکا هنوز درگیر جنگ است.
تردد در تنگه هرمز کاهش یافت
تداوم تنشها بر تردد کشتیها در تنگه هرمز نیز تأثیر گذاشته است. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتیها Kpler، میزان تردد از تنگه در روز دوشنبه حدود ۵۰ درصد کاهش یافت و تنها پنج عبور موفق کشتی ثبت شد؛ این رقم در روزهای آخر هفته حدود ۱۰ عبور در روز بود.
همزمان، ارتش آمریکا همچنان محاصره دریایی در دریای عرب را اجرا میکند و از ورود یا خروج کشتیها از بنادر ایران جلوگیری میکند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی تاکنون ۸۶ کشتی تجاری را تغییر مسیر داده، سه کشتی را از کار انداخته و دو کشتی را برای اطمینان از رعایت مقررات سوار و بازرسی کردهاند.
متحدان عرب آمریکا خواستار کاهش تنش هستند
همزمان با افزایش هزینههای جنگ، برخی متحدان آمریکا در منطقه نیز از واشنگتن خواستهاند دامنه درگیری را کاهش دهد.
دیپلماتهای منطقهای گفتهاند کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که در مراحل ابتدایی جنگ برخی از آنها از اقدامات تهاجمی علیه ایران برای تضعیف رقیب منطقهای خود حمایت میکردند، پس از موج حملات اواخر ژوئیه بهطور گسترده خواستار کاهش تنش شدهاند.
این کشورها میزبان شماری از پایگاهها و نیروهای نظامی آمریکا هستند و گسترش جنگ میتواند آنها را مستقیما در معرض حملات تلافیجویانه قرار دهد.
ونس و روبیو در اردوگاه طرفداران مهار جنگ
«جیدی ونس» معاون رئیسجمهور آمریکا و «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه از جمله مقامهای ارشد دولت ترامپ هستند که با ایده تلاش برای نسبتا «آرام» نگه داشتن جنگ ایران تا ماه نوامبر موافق هستند.
این در حالی است که فشار اقتصادی علیه ایران همچنان تشدید میشود و آمریکا محاصره تنگه هرمز را حفظ کرده است. به این ترتیب، راهبرد کنونی دولت ترامپ ترکیبی از مهار نسبی عملیات نظامی، فشار اقتصادی حداکثری، حفظ توان نظامی برای تشدید احتمالی و تلاش برای جلوگیری از تبدیل جنگ به یک بحران سیاسی در آستانه انتخابات به نظر میرسد.
سرگردانی واشنگتن در برابر ایران
مجموع این گزارشها یک تناقض اساسی در سیاست کنونی دولت ترامپ را نشان میدهد: از یک سو رئیسجمهور آمریکا در محافل خصوصی از تمایل به اعلام پایان جنگ سخن میگوید و معتقد است فشار اقتصادی میتواند ایران را به پذیرش خواستههای واشنگتن وادار کند؛ از سوی دیگر، پنتاگون زمان استقرار نیروها را تمدید کرده و برای سناریوهای تشدید جنگ نیز آماده میشود.
در همین حال، ایران همچنان از پذیرش خواستههای آمریکا خودداری میکند و حملات متقابل در اطراف تنگه هرمز ادامه دارد.
«باربارا لیف» مقام ارشد پیشین وزارت امور خارجه آمریکا در امور خاورمیانه، درباره تلاش دولت ترامپ برای ایجاد یک «آرامش» پیش از انتخابات هشدار داده و گفته است این آرامش در واقع آرامش واقعی نیست؛ زیرا هدف اعلامشده دولت آمریکا افزایش شدید فشار اقتصادی بر ایران است.
از سوی دیگر، یعقوبیان از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی نیز معتقد است وضعیت کنونی هنوز نقطه پایان جنگ نیست و الگوی حملات متقابل میتواند بار دیگر تشدید شود.
در چنین شرایطی، امکان هرگونه اعلام رسمی پایان جنگ از سوی ترامپ، بدون کاهش واقعی حملات، کاهش حضور نظامی و تغییر در وضعیت تنگه هرمز، چندان قابل توجه نیست.
واشنگتن هنوز میان دو گزینه متناقض قرار دارد: یافتن راهی برای خروج از جنگ و حفظ اهرمهای نظامی برای بازگشت به تشدید درگیری. این تناقض، در کنار کاهش ذخایر تسلیحاتی، فشار سیاسی ناشی از انتخابات نوامبر، افزایش قیمت انرژی و تداوم حملات متقابل، آینده جنگ ایران و آمریکا را همچنان نامشخص نگه داشته است.
