افزایش چشمگیر ورود زائران افغانستانی و پاکستانی از مرز چذابه در روزهای منتهی به اربعین، تصویری از شکلگیری یک اجتماع فراملی را به نمایش گذاشته است. زائرانی که از کابل، هرات، اسلامآباد، لاهور و دیگر شهرهای منطقه، هزاران کیلومتر مسیر را طی کردهاند تا در بزرگترین اجتماع مذهبی جهان حضور یابند.
این حضور گسترده نشان میدهد که اربعین دیگر صرفاً یک رویداد مذهبی نیست، بلکه به یک شبکه ارتباطی میان ملتهای مسلمان تبدیل شده که مرزهای جغرافیایی را کمرنگ کرده و مفهوم «امت واحده اسلامی» را در عرصه عمل به نمایش میگذارد.
قدرت نرم ایران در میدان اربعین
در سالهای اخیر، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است علاوه بر نقش امنیتی در منطقه، از ظرفیت مناسبتهای مذهبی برای توسعه نفوذ فرهنگی و اجتماعی خود بهره بگیرد. خدمات گسترده به زائران خارجی در مرزهای خوزستان، از ایجاد گیتهای اختصاصی گرفته تا ارائه خدمات درمانی، اسکان، تغذیه و حملونقل، بخشی از همین راهبرد محسوب میشود.
مدیریت همزمان دهها هزار زائر خارجی از کشورهای مختلف، علاوه بر نمایش توان اجرایی دستگاههای مسئول، تصویری از ظرفیت ایران در میزبانی رویدادهای بزرگ فراملی ارائه میکند؛ موضوعی که میتواند در تقویت جایگاه منطقهای کشور نیز اثرگذار باشد.
اربعین؛ پاسخ مردمی به پروژه تفرقه
یکی از نکات قابل توجه در میان گفتوگوهای زائران، تأکید آنان بر وحدت مسلمانان و بیاثر بودن تلاش دشمنان برای ایجاد شکاف میان ملتهای منطقه است. بسیاری از زائران افغانستانی و پاکستانی، میزبانی مردم ایران را نمادی از همبستگی اسلامی دانسته و معتقدند که اربعین، مرزهای قومی، زبانی و ملی را در سایه محبت اهل بیت(ع) کنار زده است.
در شرایطی که برخی قدرتهای خارجی طی سالهای اخیر تلاش کردهاند اختلافات قومی و مذهبی را در منطقه تشدید کنند، اجتماع میلیونی اربعین تصویری متفاوت از همگرایی جهان اسلام ارائه میدهد؛ تصویری که بر پایه اشتراکات اعتقادی شکل گرفته و ظرفیتهای قابل توجهی برای تقویت انسجام منطقهای ایجاد کرده است.
مرزهای خوزستان؛ ویترین توان اجرایی کشور
عبور بیش از ۶۰ هزار زائر خارجی از مرزهای خوزستان، تنها یک آمار نیست؛ بلکه آزمونی برای توان لجستیکی، امنیتی و مدیریتی کشور به شمار میرود. هماهنگی میان استانداری، ستاد اربعین، نیروهای انتظامی، هلال احمر، اورژانس، دستگاههای امنیتی و موکبهای مردمی موجب شده روند تردد زائران با سرعت و نظم قابل قبولی انجام شود.
چنین تجربهای نشان میدهد که ایران علاوه بر مدیریت رویدادهای ملی، توانایی ساماندهی اجتماعات بزرگ بینالمللی را نیز در اختیار دارد؛ ظرفیتی که در معادلات منطقهای میتواند به عنوان یکی از مؤلفههای قدرت ملی مورد توجه قرار گیرد.
اربعین؛ سرمایه راهبردی جمهوری اسلامی
واقعیت آن است که اربعین در سالهای اخیر از یک مراسم مذهبی صرف عبور کرده و به یکی از مهمترین ابزارهای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. حضور گسترده زائران از کشورهای مختلف، همکاری نزدیک ایران و عراق در مدیریت این رویداد و مشارکت میلیونها نفر از ملتهای مسلمان، ظرفیت کمنظیری برای تقویت روابط مردمی و فرهنگی در منطقه ایجاد کرده است.
از این منظر، مرزهای چذابه و شلمچه تنها گذرگاه عبور زائران نیستند؛ بلکه به نمادی از پیوند ملتهای مسلمان و نمایش توان ایران در ایجاد همگرایی منطقهای تبدیل شدهاند. استمرار این روند میتواند علاوه بر تقویت دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی، نقش اربعین را به عنوان یکی از مهمترین مؤلفههای وحدت جهان اسلام بیش از پیش تثبیت کند.
