در تازه ترین تحولات در عرصه جنگ آمریکا و ایران ، رایزنی‌های دیپلماتیک تهران با پکن و مسقط و‌هشدارهای نظامی و تحرکات دریایی، صحنه جنگ را وارد مرحله‌ای حساس کرده است؛ مرحله‌ای که پیامدهای آن از تنگه هرمز تا بازار جهانی انرژی امتداد دارد.
حمله آمریکا به قشم؛ تحرکات نظامی در سایه مذاکرات
مقامات رسمی آمریکا در گفت‌وگو با وال‌استریت ژورنال، انجام حمله نظامی ارتش این کشور به جزیره قشم را تأیید کردند. این خبر هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی درباره شنیده‌شدن صدای چند انفجار مهیب از سمت دریا در محدوده بندرلنگه منتشر شد.
هم‌زمان، گزارش رویترز به نقل از چهار مقام اروپایی از استقرار نیروها و تجهیزات نظامی کافی آمریکا در منطقه برای حمله به ایران در فاصله زمانی کوتاه، حتی از همین هفته، حکایت دارد. یک مقام اروپایی نیز با اشاره به نگرانی کشورهای منطقه گفته است: «جنگ در راه است؛ هیچ‌کس موافق این جنگ نیست.»
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که آسوشیتدپرس از افزایش نگرانی‌ها درباره بازگشت احتمالی غرب آسیا به جنگی تمام‌عیار خبر داده و احتمال حمله مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران را مطرح کرده است.
ترامپ میان ادعای پیروزی و نگرانی از جنگ طولانی
دونالد ترامپ در تازه‌ترین اظهارات خود، بار دیگر مدعی نابودی کامل ظرفیت غنی‌سازی ایران با استفاده از دو بمب سنگین در عملیاتی پنج‌دقیقه‌ای شد و توافق برجام را نیز توافقی در مسیر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای توصیف کرد.
او همچنین مدعی شد آمریکا تنگه هرمز را از ایران گرفته و با محاصره آب‌های ایران، عبور نفت از این گذرگاه را حتی بیشتر از هشت ماه قبل کرده است. ترامپ در اظهاراتی دیگر از تغییر نام تنگه هرمز به «تنگه ترامپ» سخن گفت و حتی مدعی تغییر نام دریاچه انتاریو و نیومکزیکو شد.
رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال اعلام کرد که برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، لزوماً نیازی به تغییر حکومت در ایران نیست و تمایلی ندارد جنگ کنونی به درگیری طولانی‌مدتی مانند جنگ ویتنام تبدیل شود.
ترامپ همچنین مدعی شد تهران خواهان توافق است و احتمال دستیابی به توافق در آینده نزدیک وجود دارد. خبرنگار ان‌بی‌سی نیز گزارش داد که ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حمله مجدد به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، پاسخ منفی داده است.
ونس از پیشرفت مذاکرات می‌گوید؛ واشنگتن همچنان گزینه نظامی را حفظ کرده است
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از پیشرفت در مذاکرات با ایران سخن گفته و اعلام کرده است که هیچ مهلت نهایی برای ازسرگیری حملات تعیین نشده است.
ونس با اشاره به گفت‌وگوی یک‌ساعته خود با ترامپ درباره مذاکرات، مدعی شد دو طرف آمریکایی نسبت به چشم‌انداز دستیابی به توافق احساس خوبی دارند. او در عین حال تأکید کرد که هدف واشنگتن نابودی برنامه هسته‌ای ایران و جلوگیری از بازسازی آن است و گزینه‌های نظامی و غیرنظامی همچنان در اختیار آمریکا قرار دارد.
از سوی دیگر، گزارش آکسیوس از اختلاف‌نظر جدی در دولت آمریکا درباره نحوه مواجهه با ایران حکایت دارد. بر این اساس، ونس و استیو ویتکاف خواهان توافق دیپلماتیک هستند؛ اسکات بسنت، مارکو روبیو و رئیس سازمان سیا ادامه فشار اقتصادی را ترجیح می‌دهند و بنیامین نتانیاهو و پیت هگست بر ازسرگیری حملات نظامی تأکید دارند.
همچنین گزارش شده است که جان راتکلیف، رئیس سیا، به ترامپ توصیه کرده است به‌جای ازسرگیری حملات نظامی، سیاست فشار اقتصادی و وضعیت «نه جنگ، نه توافق» ادامه پیدا کند.
نشریه آتلانتیک نیز از عصبانیت ترامپ به دلیل محقق‌نشدن وعده‌های مربوط به جنگی سریع علیه ایران و نگرانی از آسیب‌دیدن موقعیت جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای خبر داده است. بر اساس این گزارش، پیت هگست به دلیل ارائه تصویری غیرواقعی از تحولات جنگ و انتقال مطالب مورد پسند رئیس‌جمهور، زیر فشار قرار گرفته است.
تهران بر شروط خود پافشاری می‌کند؛ تنگه هرمز همچنان محور مذاکرات
در مقابل، مقام‌های ایرانی بر موضع اصولی تهران در مذاکرات و ضرورت پذیرش شروط ایران تأکید دارند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اعلام کرده است که رایزنی‌ها از طریق میانجی‌هایی مانند قطر و پاکستان با جدیت ادامه دارد و شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز کاملاً مشخص است.
وی تصریح کرده است که با پذیرش شروط ایران، تنگه هرمز بازگشایی و مذاکرات از سر گرفته خواهد شد؛ در غیر این صورت، وضعیت فعلی ادامه می‌یابد و ایران در برابر فریبکاری یا اقدام نظامی، پاسخی سنگین‌تر از گذشته خواهد داد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز اعلام کرده است که مبنای مذاکرات ایران و آمریکا همان طرح هفت‌مرحله‌ای تهران است که اکنون فشرده شده است. وی تأکید کرده هرگونه تعرض به ایران با واکنش فوری و همه‌جانبه مواجه خواهد شد.
بقایی همچنین درباره کشورهای همسایه تصریح کرده است که واگذاری بخشی از حاکمیت به آمریکا از طریق استقرار پایگاه‌های نظامی این کشور، مسئولیت‌پذیری آنها را در قبال پیامدهای استفاده از این پایگاه‌ها ضروری می‌کند و باید پاسخ‌های دفاعی ایران را بپذیرند.
پکن و مسقط در مسیر میانجی‌گری؛ رایزنی‌های منطقه‌ای ادامه دارد
هم‌زمان با تحولات نظامی و مذاکرات تهران و واشنگتن، رایزنی‌های دیپلماتیک ایران با چین و عمان نیز گسترش یافته است.
علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، در سفر به پکن با وزیر امور خارجه چین دیدار و درباره تحولات ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی، ابتکارهای دیپلماتیک ایران برای پایان جنگ و راهکارهای تقویت امنیت پایدار منطقه گفت‌وگو کرد.
باقری در این دیدار تأکید کرد ایران در دفاع از حاکمیت و امنیت ملی خود مصالحه نمی‌کند و جنگ علیه یک تمدن نمی‌تواند به پیروزی منجر شود. وی همچنین اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، از جمله ترور رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان را جنایتی فراموش‌نشدنی و مصداق جنایات جنگی دانست.
وزیر امور خارجه چین نیز بر ادامه تلاش‌های پکن برای برقراری صلح و ثبات در منطقه تأکید کرد.
از سوی دیگر، المیادین به نقل از یک منبع آسیایی از جریان داشتن مذاکرات سه‌جانبه ایران، چین و عمان با محوریت میانجی‌گری مسقط میان تهران و واشنگتن خبر داده است. بقایی نیز همکاری عمان و چین را در تقویت ثبات و امنیت تنگه هرمز مهم دانسته است.
روسیه نیز از طریق ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه، آمادگی خود را برای مشارکت در یافتن راه‌حل برای وضعیت ایران اعلام کرده است. مسکو ضمن حمایت از تلاش‌های میانجیگران، بر ضرورت تشدید دیپلماسی و احترام به اراده ملت ایران برای دفاع از حاکمیت خود تأکید کرده است.
همچنین محسن رضایی در گفت‌وگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، از مواضع رئیس‌جمهور روسیه در حمایت از پایداری مردم ایران قدردانی کرد و دو طرف بر ادامه همکاری‌های راهبردی تأکید کردند.
هشدارهای نظامی ایران؛ از آمادگی نیروهای مسلح تا تحولات تنگه هرمز
در عرصه نظامی، فرمانده کل انتظامی کشور از آمادگی فراجا در کنار سایر نیروهای مسلح برای مواجهه با هرگونه شرایط امنیتی جدید خبر داده است. بقایی نیز تأکید کرده هرگونه تعرض به ایران با واکنشی فوری و همه‌جانبه روبه‌رو خواهد شد.
سپاه پاسداران اعلام کرده است که دو پهپاد آمریکایی از نوع MQM-170 را با استفاده از جنگ الکترونیک در نزدیکی جزیره قشم و محدوده تنگه هرمز ساقط کرده و یک پهپاد MQ-9 نیز رهگیری شده است.
فرماندهی نیروی دریایی سپاه نیز از هدف قرار گرفتن ۱۱ نفتکش متخلف در تنگه هرمز طی ۹ روز، از ۲۵ اکتبر، خبر داده است.
در همین حال، روابط عمومی نیروی دریایی ارتش اعلام کرده یک نفتکش متخلف که سامانه‌های ناوبری خود را خاموش کرده و وارد محدوده ممنوعه و ناامن شرق تنگه هرمز شده بود، بر اثر برخورد با مین دریایی دچار حادثه و آتش‌سوزی شده است.
همچنین سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس از اصابت دو پرتابه به یک نفتکش در فاصله ۷۲ مایل دریایی شرق رأس‌الخفجی عربستان خبر داده است؛ حادثه‌ای که بر حساسیت شرایط امنیت دریانوردی در آب‌های منطقه افزوده است.
هزینه‌های جنگ برای آمریکا و جهان؛ نفت و اقتصاد زیر فشار
پیامدهای اقتصادی جنگ نیز به یکی از محورهای مهم تحولات تبدیل شده است. مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی هشدار داده که از آغاز جنگ علیه ایران، نزدیک به یک میلیارد بشکه نفت از ذخایر جهانی تخلیه شده و ذخایر احتیاطی انرژی جهان با فرسایش جدی مواجه شده است.
پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نیز هزینه اضافی جنگ علیه ایران برای اروپا را حدود ۱۰۰ میلیارد یورو اعلام کرده است.
بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، نیز افزایش قیمت بنزین را مستقیماً ناشی از حمله حساب‌نشده به ایران دانسته است.
در داخل آمریکا نیز گزارش‌هایی از ریزش سنگین بورس منتشر شده است. از سوی دیگر، معاون اجرایی ارتش ایران با اشاره به آسیب‌دیدن ۱۷ پایگاه آمریکا، مصرف ۶۵ درصد موشک‌های رهگیر پاتریوت و هزینه مستقیم بیش از ۴۷ میلیارد دلاری پنتاگون، بر پیامدهای نظامی و اقتصادی جنگ تأکید کرده است.
بلومبرگ نیز گزارش داده ایران بخش قابل‌توجهی از توان موشکی، پهپادی و ظرفیت تولید تسلیحات خود را حفظ کرده و برای مواجهه با حمله احتمالی جدید، آماده‌تر از گذشته است؛ موضوعی که نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره گسترش دامنه جنگ و تحمیل هزینه‌های سنگین منطقه‌ای را افزایش داده است.
دولت ایران بر مقاومت و تأمین معیشت مردم تأکید دارد
در تحولات داخلی، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، با تأکید بر اینکه دشمنان نمی‌توانند با جنگ ایران را تسلیم کنند، از اعطای اختیارات مذاکراتی به دولت از سوی رهبر انقلاب خبر داده است.
وی معیشت مردم، آموزش فرزندان و حمایت از محرومان، به‌ویژه ساکنان استان‌های مرزی را از اولویت‌های دولت دانسته و بر ضرورت عبور از شرایط دشوار کنونی با همراهی مردم تأکید کرده است.
وزیر اقتصاد نیز اعلام کرده دشمنان بارها برای فروپاشی اقتصاد ایران تلاش کرده‌اند، اما این اقدامات تاکنون به نتیجه نرسیده است.
