بررسی عملکرد بازارهای دارایی در سال جاری نشان می‌دهد شاخص کل بورس تهران توانسته است از ابتدای سال تا دهم آبان، رشد ۱۰۶ درصدی را تجربه کند. در همین بازه، قیمت دلار در بازار آزاد ۷۸ درصد افزایش یافته است. بر این اساس، بازدهی اسمی شاخص کل بورس ۲۸ واحد درصد بیشتر از بازدهی دلار بوده است.
این تغییر در شرایطی رخ داده که بازار سهام طی پنج سال گذشته، در مقیاس بازدهی سالانه، عموماً از بازار ارز عقب مانده بود. به همین دلیل، عملکرد امسال بورس را می‌توان نقطه تغییری در روند مقایسه این دو بازار دانست؛ هرچند برتری فعلی به‌تنهایی تضمینی برای تداوم آن در ماه‌های آینده نیست.
چرا بورس در پنج سال گذشته از دلار عقب ماند؟
پس از رشد چشمگیر بازار سهام در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، شرایط بورس تغییر کرد و در پنج سال بعدی، بازار ارز در بسیاری از دوره‌ها بازدهی بیشتری به ثبت رساند. کاهش اعتماد بخشی از سرمایه‌گذاران به بازار سهام، تجربه نوسانات شدید، نگرانی از زیان و افزایش ریسک‌های اقتصادی و سیاسی از جمله عواملی بود که بر تقاضای سرمایه‌گذاری در بورس تأثیر گذاشت.
در کنار این عوامل، ابهام در سیاست‌های ارزی و دشواری پیش‌بینی متغیرهای اقتصادی نیز ارزیابی سودآوری شرکت‌ها را برای سرمایه‌گذاران پیچیده‌تر کرد. در چنین فضایی، بخشی از سرمایه‌ها به سمت بازار ارز حرکت کرد؛ بازاری که در مقاطع مختلف، رشد اسمی بیشتری نسبت به شاخص کل بورس داشت.
مقایسه بازدهی بورس و دلار در سال‌های گذشته
عملکرد تاریخی این دو بازار نشان می‌دهد برتری بورس یا دلار همواره ثابت نبوده و در دوره‌های مختلف تغییر کرده است. برای نمونه، در سال ۱۳۹۷ دلار رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد، اما در دو سال بعد، شاخص کل بورس با فاصله زیادی از بازار ارز پیش افتاد.
|
سال |
بازدهی شاخص کل بورس |
بازدهی دلار |
|---|---|---|
|
۱۳۹۷ |
۸۶ درصد |
۱۶۳ درصد |
|
۱۳۹۸ |
۱۸۷ درصد |
۱۶ درصد |
|
۱۳۹۹ |
۱۵۵ درصد |
۶۱ درصد |
|
۱۴۰۴ |
۳۷ درصد |
۵۶ درصد |
|
۱۴۰۵ تا ۱۰ آبان |
۱۰۶ درصد |
۷۸ درصد |
این ارقام نشان می‌دهد رشد بورس در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ تا حدی در شرایطی اتفاق افتاد که بازار سهام پیش از آن، از افزایش نرخ ارز در سال ۱۳۹۷ عقب مانده بود. در سال ۱۴۰۴ نیز بار دیگر دلار با بازدهی ۵۶ درصدی از رشد ۳۷ درصدی شاخص کل پیشی گرفت.
بورس در رقابت ۲۵ ساله چند بار از دلار پیش افتاده است؟
بررسی عملکرد ۲۵ سال معاملاتی مورد اشاره در گزارش منتشرشده نشان می‌دهد شاخص کل بورس در ۱۲ سال بازدهی بیشتری از دلار داشته و در ۱۳ سال از آن عقب مانده است. این آمار بیانگر آن است که برتری یکی از این دو بازار در دوره‌های مختلف، الزاماً به معنای تداوم آن در بلندمدت نیست.
از این منظر، رشد بیشتر بورس در سال جاری را باید در چارچوب یک دوره زمانی مشخص ارزیابی کرد. برای قضاوت درباره تغییر پایدار روند بازار سرمایه، علاوه بر بازدهی شاخص، عواملی مانند میزان ورود سرمایه، اعتماد سهامداران، وضعیت سودآوری شرکت‌ها، ثبات سیاست‌های اقتصادی و ریسک‌های سیاسی نیز اهمیت دارند.
آیا برتری بورس نسبت به دلار ادامه‌دار خواهد بود؟
با وجود ثبت بازدهی بیشتر بورس در سال جاری، نمی‌توان با اتکا به عملکرد چند ماه گذشته درباره ادامه این روند تا پایان سال نتیجه قطعی گرفت. بازار سهام پس از تعطیلی حدود ۸۰ روزه در پی جنگ، فعالیت خود را از سر گرفت و سپس مسیر صعودی را تجربه کرد؛ با این حال، تداوم این روند به شرایط اقتصادی و تحولات اثرگذار بر شرکت‌های بورسی وابسته است.
همچنین باید توجه داشت که مقایسه بازدهی شاخص کل بورس با دلار، مقایسه‌ای اسمی است و به‌تنهایی سود واقعی سرمایه‌گذاران را نشان نمی‌دهد. هزینه معاملات، ترکیب سبد سهام، زمان ورود و خروج سرمایه و میزان تورم نیز در ارزیابی نتیجه سرمایه‌گذاری نقش دارند.
