سخنان روز گذشته رهبر انقلاب درباره آمادگی دفاعی و پاسخ قاطع به هرگونه تهدید، حامل پیامی روشن برای طرف‌های مقابل است: امنیت ایران موضوعی قابل معامله یا چشم‌پوشی نیست و هرگونه اقدام نظامی علیه کشور باید با در نظر گرفتن پیامدهای آن ارزیابی شود.
اما اهمیت این پیام فقط در بُعد نظامی خلاصه نمی‌شود. اکنون پرسش اساسی این است که دستگاه دیپلماسی ایران چگونه می‌تواند موضع بازدارنده کشور را به فرصتی سیاسی تبدیل کند؛ فرصتی برای تقویت موقعیت ایران در مذاکرات، گسترش همکاری با کشورهای اسلامی و شکل دادن به ترتیبات امنیتی پایدار در منطقه.
پیام به واشنگتن؛ مذاکره بدون تهدید
آمریکا نمی‌تواند هم‌زمان از مذاکره سخن بگوید و با حفظ تهدید نظامی، انتظار داشته باشد مذاکرات به نتیجه‌ای پایدار برسد. پیام ایران باید روشن باشد: مسیر دیپلماسی باز است، اما توافق باید بر پایه احترام متقابل، تضمین‌های معتبر و پذیرش منافع و حقوق مشروع ایران شکل بگیرد.
در این چارچوب، بازدارندگی پشتوانه دیپلماسی است، نه جایگزین آن. هدف نیز افزایش هزینه جنگ برای طرف مقابل و فراهم کردن زمینه یک توافق قابل اتکاست.
جهان اسلام؛ از موضع‌گیری تا مسئولیت مشترک
یکی از مهم‌ترین میدان‌های دیپلماسی ایران، کشورهای اسلامی و همسایگان هستند.
تداوم تقابل در منطقه فقط ایران را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. امنیت انرژی، تجارت دریایی، سرمایه‌گذاری، زیرساخت‌های اقتصادی و ثبات سیاسی کشورهای منطقه نیز در معرض آسیب قرار می‌گیرد.
ایران باید از ظرفیت روابط خود با عربستان، پاکستان، ترکیه، قطر و عمان برای شکل دادن به یک گفت‌وگوی منطقه‌ای جدی استفاده کند.
موضوع اصلی این گفت‌وگو می‌تواند ایجاد سازوکاری برای کاهش تنش، جلوگیری از استفاده از خاک کشورهای منطقه علیه یکدیگر و حفظ امنیت مسیرهای تجاری و انرژی باشد.
کشورهای اسلامی در این شرایط نباید صرفاً تماشاگر تحولات باشند؛ آنها در امنیت و ثبات آینده منطقه منافع مشترک دارند.
افکار عمومی منطقه؛ بازدارندگی برای صلح
دیپلماسی فقط گفتگو با دولت‌ها نیست. افکار عمومی کشورهای منطقه نیز اهمیت دارد.
باید این واقعیت برای مردم منطقه تبیین شود که تقویت توان دفاعی و آمادگی برای پاسخ به تهدید، الزاماً به معنای تمایل به جنگ نیست. منطق بازدارندگی، جلوگیری از وقوع جنگ از طریق افزایش هزینه تجاوز است.
در این میان، دستگاه دیپلماسی و رسانه‌های کشور باید بتوانند میان دفاع از امنیت ملی و گسترش تنش، تمایز روشنی ایجاد کنند.
مأموریت امروز دستگاه دیپلماسی چیست؟
- انتقال روشن پیام بازدارندگی و آمادگی برای دفاع همه جانبه
- فعال‌سازی ظرفیت میانجیگری قطر و عمان.
- گسترش رایزنی‌های امنیتی و سیاسی با عربستان، پاکستان و ترکیه.
- تلاش برای شکل‌گیری تفاهم منطقه‌ای درباره امنیت خلیج فارس و مسیرهای تجاری.
- ارائه تصویری روشن از مواضع ایران به افکار عمومی کشورهای اسلامی.
کلام آخر
هنر سیاست خارجی ایران باید تبدیل قدرت دفاعی به اعتبار دیپلماتیک، تبدیل اعتبار دیپلماتیک به تفاهم منطقه‌ای و تبدیل تفاهم سیاسی به امنیت و بازدارندگی باشد.
