چهار عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا گزارشی درباره پیامدهای حقوقی و اقتصادی احتمالی تعلیق عضویت ارمنستان در این اتحادیه تدوین کرده‌اند. این سند ابعاد مختلف روابط تجاری، مقررات گمرکی و آثار کلان اقتصادی فاصله گرفتن ایروان از چارچوب همگرایی اوراسیایی را بررسی می‌کند.
بر اساس اعلام دفتر مطبوعاتی دولت روسیه، تهیه این گزارش در چارچوب اجرای بیانیه مشترک رؤسای جمهور روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان در ۲۹ مه ۲۰۲۶ انجام شده است. عنوان این سند، بررسی پیامدهای احتمالی تعلیق اجرای معاهده اتحادیه اقتصادی اوراسیا در قبال ارمنستان است.
حرکت ارمنستان به سمت اتحادیه اروپا
بخش مهمی از گزارش به اقدامات ارمنستان برای نزدیک شدن به اتحادیه اروپا و بررسی میزان سازگاری قوانین و مقررات دو بلوک اقتصادی اختصاص دارد. تهیه‌کنندگان سند همچنین سازوکارهای حقوقی برای مدیریت خطرهای ناشی از تغییر مسیر سیاست خارجی ایروان را بررسی کرده‌اند.
در این گزارش آمده است که گام‌های ارمنستان برای حرکت به سمت عضویت در اتحادیه اروپا، پرسش‌هایی را درباره تداوم حضور این کشور در اتحادیه اقتصادی اوراسیا ایجاد کرده است.
بر اساس متن گزارش، نخست‌وزیر ارمنستان در جریان ارائه برنامه دولت به پارلمان، از برنامه این کشور برای آغاز روند ارائه درخواست رسمی عضویت در اتحادیه اروپا سخن گفته است. با این حال، برگزاری همه‌پرسی درباره مسیر آینده ارمنستان قرار است پس از ارائه درخواست، دریافت پاسخ بروکسل و مشخص شدن نقشه راه این فرایند انجام شود.
تهیه‌کنندگان گزارش معتقدند ایروان در دوره انتقالی قصد دارد همچنان از مزایای اقتصادی عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا بهره‌مند بماند؛ موضوعی که از نگاه آن‌ها، ابهام‌هایی درباره تعهدات ارمنستان در قبال این اتحادیه ایجاد می‌کند.
نگرانی درباره یکپارچگی گمرکی
یکی از محورهای اصلی گزارش، احتمال بروز مشکل در نظام گمرکی مشترک اتحادیه اقتصادی اوراسیاست. در این سند هشدار داده شده که اجرای استانداردهای اروپایی در قوانین ملی ارمنستان، در صورت ادامه عضویت این کشور در اتحادیه اوراسیا، می‌تواند یکپارچگی قلمرو گمرکی و نظام تعرفه‌ای مشترک را با چالش روبه‌رو کند.
از دیدگاه تهیه‌کنندگان گزارش، هم‌زمانی اجرای مقررات دو مجموعه اقتصادی ممکن است به ایجاد تعارض در سیاست‌های تجاری و مرزی منجر شود و بر روابط اقتصادی میان اعضای اتحادیه تأثیر بگذارد.
پیش‌بینی کاهش صادرات و افزایش بهای گاز
در بخش اقتصادی گزارش، پیامدهای احتمالی تعلیق یا پایان عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا با ارقام مشخصی برآورد شده است. بر اساس محاسبات این سند، صادرات کالاهای ارمنستان ممکن است بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یابد و حجم واردات این کشور نیز تقریباً به نصف برسد.
همچنین در گزارش پیش‌بینی شده است که مبادلات تجاری ارمنستان با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا با کاهش ۵۵.۶ درصدی مواجه شود و تولید ناخالص داخلی این کشور ۱۵.۶ درصد افت کند.
در حوزه انرژی نیز افزایش احتمالی بهای گاز طبیعی تا ۶۹ درصد مطرح شده است. این سند همچنین نسبت به دشوارتر شدن شرایط مهاجرت کاری شهروندان ارمنستان به کشورهای عضو اتحادیه و کاهش نزدیک به نصفی انتقال وجوه مالی از این کشورها به ارمنستان هشدار می‌دهد.
این ارقام، برآوردهای مطرح‌شده در گزارش تهیه‌شده از سوی چهار کشور عضو هستند و به معنای تحقق قطعی چنین پیامدهایی نیستند.
احتمال بررسی تعلیق عضویت پیش از همه‌پرسی
قرار است گزارش تهیه‌شده به رؤسای جمهور پنج کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا ارائه شود تا در سطح عالی سیاسی مورد بررسی قرار گیرد.
بر اساس جمع‌بندی این سند، روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان معتقدند می‌توانند موضوع تعلیق عضویت ارمنستان را حتی پیش از برگزاری همه‌پرسی درباره مسیر آینده این کشور بررسی کنند.
این موضع نشان می‌دهد که اختلاف بر سر جهت‌گیری اقتصادی و سیاسی ارمنستان ممکن است پیش از نهایی شدن روند عضویت این کشور در اتحادیه اروپا، به مسئله‌ای جدی در روابط ایروان با اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا تبدیل شود.
