عادل پیغامی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با ایرنا، با اشاره به حضور مردم در اجتماع‌های شبانه طی ماه‌های گذشته اظهار کرد: برخی چارچوب‌های کلاسیک جامعه‌شناسی، توانایی تبیین کامل واقعیت‌های جامعه ایران را ندارند؛ جامعه‌ای با پیشینه تمدنی چند هزارساله که در طول بیش از ۱۴ قرن، از معارف و تجربه تاریخی اسلام نیز تأثیر پذیرفته است.
وی با اشاره به مفهوم سرمایه اجتماعی افزود: اگر وضعیت جامعه ایران صرفاً با معیارهای محدود سنجیده شود، ممکن است این تصور شکل بگیرد که کشور با ضعف سرمایه اجتماعی مواجه است؛ در حالی که به گفته او، تحولات و حضورهای اجتماعی سال‌های اخیر، ضرورت بازنگری در این ارزیابی‌ها را مطرح کرده است.
سرمایه اجتماعی ایران فراتر از سنجه‌های رایج است
پیغامی با بیان اینکه برخی پژوهشگران پیش از تحولات اخیر از وضعیت نامطلوب سرمایه اجتماعی در ایران سخن گفته بودند، اظهار کرد: آنچه در ماه‌های گذشته در جامعه ایران رخ داده، پرسش‌هایی جدی درباره کفایت برخی معیارهای متداول برای سنجش پیوندهای اجتماعی ایجاد کرده است.
او افزود: این تحولات تنها مورد توجه ناظران داخلی نبوده و برخی پژوهشگران اجتماعی در جهان نیز آن را دنبال کرده‌اند. به اعتقاد وی، این واقعیت اجتماعی باید با دقت بیشتری بررسی شود و زمینه تقویت ظرفیت‌های آن فراهم آید.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته دفاع مقدس گفت: رخدادهای اخیر بار دیگر ضرورت بازنگری در چارچوب‌هایی را مطرح کرده است که برای تحلیل جامعه ایران به کار می‌روند.
عاطفه و عقلانیت در برابر یکدیگر نیستند
پیغامی در ادامه، در پاسخ به دیدگاه‌هایی که حضور مردم در تجمعات شبانه را ناشی از فضای احساسی جنگ می‌دانند، گفت: تقلیل این مشارکت به هیجان، از برداشتی ناشی می‌شود که احساس و عقلانیت را در مقابل یکدیگر قرار می‌دهد.
وی توضیح داد: هیجان بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان است و نمی‌توان آن را لزوماً نشانه رفتار سطحی یا زودگذر دانست. به گفته او، این تصور که افزایش احساسات الزاماً به کاهش عقلانیت منجر می‌شود، بر نوعی دوگانه‌سازی میان این دو مفهوم استوار است.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به نمونه‌هایی از رقابت‌های ورزشی و شرایط جنگی افزود: انسان می‌تواند هم‌زمان هیجان عمیق و شناخت و عقلانیت داشته باشد؛ بنابراین، احساس و عقلانیت الزاماً در تقابل با یکدیگر قرار نمی‌گیرند.
هویت تاریخی و ملی در تحلیل رفتار اجتماعی ایرانیان
پیغامی تأکید کرد: احساس تعلق به تاریخ، ملیت و میهن، هنگامی که با شناخت و هویت تاریخی همراه باشد، نمی‌تواند صرفاً هیجانی زودگذر تلقی شود.
به گفته وی، حضور اجتماعی مردم ایران را باید با در نظر گرفتن پیوندهای عاطفی، هویت تاریخی و مؤلفه‌های عقلانی بررسی کرد؛ هرچند تبیین دقیق ابعاد این پدیده، نیازمند مطالعه و ارزیابی اجتماعی فراتر از برداشت‌های اولیه است.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در نهایت بر ضرورت توجه به هم‌زمانی عاطفه و عقلانیت در تحلیل جامعه ایران تأکید کرد؛ موضوعی که از نگاه او می‌تواند در بازنگری معیارهای سنجش سرمایه اجتماعی کشور نقش داشته باشد.