گزارش تحلیلی روزنامه «جروزالم پست» به بررسی دلایل تشدید حملات ایران علیه اردن و جایگاه این کشور در راهبرد منطقهای تهران میپردازد. به نوشته این رسانه، هدف قرار گرفتن شهر جنوبی عقبه و کشتهشدن نظامیان آمریکایی در خاک اردن نشان میدهد تهران در پی گسترش جبهه فشار از سواحل لبنان و مرزهای سوریه تا عراق، خلیج فارس و دریای عمان است.
مهمترین ابعاد این راهبرد در سه محور قابل بررسی است:
۱. موج تازه حملات و پیام بازدارندگی منطقهای ایران
ایران با تشدید حملات علیه اردن، دامنه فشار منطقهای خود را آشکارا گسترش داده است. هدف قرار گرفتن شهر جنوبی عقبه و کشتهشدن نیروهای آمریکایی مستقر در خاک اردن، از حملاتی مرگبارتر و شدیدتر نسبت به گذشته حکایت دارد.
موضوع تنها تکرار حملات علیه اردن نیست؛ بلکه تلاش برای ایجاد هراس در ساختار سیاسی و امنیتی این پادشاهی و همچنین میان نیروهای آمریکایی مستقر در آن است. منطق راهبردی تهران بر این پایه استوار شده که هرگونه حمله علیه ایران باید با پاسخهایی در نقاط مختلف منطقه مواجه شود.
جبهه مورد نظر ایران هزاران کیلومتر امتداد دارد؛ از سواحل لبنان، عراق و اردن تا کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان. پیام این راهبرد آن است که هر ضربه به ایران، نه با یک یا دو پاسخ محدود، بلکه با تهدید همزمان نیروهای آمریکا و کشورهای شریک آن در سراسر منطقه پاسخ داده خواهد شد.
اردن بهدلیل روابط دیرینه خود با غرب، جایگاهی ویژه در این محاسبات دارد. این کشور از ابتدای شکلگیری خود از متحدان غرب به شمار میرفت، ارتش آن با نقشآفرینی افسران بریتانیایی تأسیس شد و پس از سالها روابط غیرعلنی و آرام با اسرائیل، در سال ۱۹۹۴ پیمان صلح رسمی با تلآویو امضا کرد.
۲. پادشاهی میان آتشها؛ مزیت جغرافیایی یا آسیبپذیری دائمی؟
موقعیت جغرافیایی اردن میان اسرائیل، عراق، سوریه و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، همزمان یک مزیت راهبردی و منبع آسیبپذیری دائمی برای این کشور ایجاد کرده است.
پادشاهی اردن همواره تلاش کرده از ورود مستقیم به منازعات منطقهای پرهیز کند و از تهدید همسایگان قدرتمندتر یا سرریز جنگهای اطراف به داخل مرزهای خود جلوگیری کند.
از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، صدها هزار پناهجوی سوری وارد اردن شدند که بسیاری از آنان با جامعه اردنی پیوندهای خانوادگی، عشیرهای یا قبیلهای داشتند. این وضعیت، فشارهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی گستردهای بر امان وارد کرد.
اردن در عین همکاری نزدیک با پادشاهیهای عربی خلیج فارس، در دوره صدام حسین نیز روابط خود را با عراق حفظ کرده بود. پس از حمله آمریکا به عراق، نگرانی اردن از نفوذ شورشیان، شبکههای قاچاق و گروههای افراطی افزایش یافت و تهدیدهایی از سوی القاعده، داعش و دیگر گروههای مسلح پدیدار شد.
بااینحال، سیاست پرهیز از درگیری همواره موفق نبوده است. در ژانویه ۲۰۲۴، کتائب حزبالله، گروه عراقی مورد حمایت ایران، پایگاه «برج ۲۲» در شمالشرق اردن را هدف قرار داد و سه نظامی آمریکایی را کشت.
جنگ کنونی ایران که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد، بار دیگر آسیبپذیری اردن را آشکار کرده و این کشور را در معرض پیامدهای مستقیم درگیری تهران و واشنگتن قرار داده است.
۳. محاصره موشکی؛ از عراق و سوریه تا عقبه
ایران با ایجاد جبهههای متعدد، اردن را به یکی از میدانهای اصلی فشار تبدیل کرده است. حمله به نیروهای آمریکایی یا اهدافی در داخل این پادشاهی، از نگاه تهران هشداری درباره میزبانی اردن از نظامیان آمریکا محسوب میشود.
اردن تنها مخاطب این راهبرد نیست. کویت، بحرین، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عمان و بهویژه اقلیم کردستان عراق نیز با حملات یا پیامهای مشابه روبهرو شدهاند.
ایران صدها حمله در خاک عراق انجام داده و گروههای مخالف ایرانی مستقر در اقلیم کردستان را هدف قرار داده است. تهران همچنین اعلام کرده به پایگاه آمریکایی التنف در سوریه حمله کرده است؛ پایگاهی که بنا بر گزارشها از ماه فوریه تخلیه شده بود.
اهمیت موضوع حمله به التنف، بیش از نتیجه نظامی آن، در پیام سیاسی و امنیتیاش نهفته است. ایران میکوشد نشان دهد با موشکهای بالستیک دقیقزن، پهپادها و دیگر تسلیحات دوربرد، توان هدف قرار دادن نقاط مختلف سوریه را نیز در اختیار دارد.
این مسئله برای اردن نگرانکننده است؛ زیرا نظامیان مورد حمایت ایران در قالب نیروهای حشد شعبی، بهویژه در استان الانبار عراق، در نزدیکی مرزهای اردن و سوریه مستقر هستند.
براساس این گزارش، همین گروهها ظاهراً در تلاش اخیر برای ارسال موشک و پهپاد به سوریه نقش داشتند. این تجهیزات درون یک کامیون تانکر جاسازی شده و قرار بود از مسیر التنف منتقل شوند، اما نیروهای سوری عملیات ارسال را متوقف کردند.
اعلام ایران درباره حمله به التنف، هرچند با عنوان هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی مطرح شد، حامل پیامی گستردهتر برای اردن بود: این پادشاهی نیز از دایره تهدیدهای منطقهای تهران خارج نیست.
در نهایت، جروزالم پست نتیجه میگیرد اردن بهدلیل میزبانی از نیروهای آمریکایی، روابط نزدیک با غرب، پیمان صلح با اسرائیل و قرارگرفتن در مجاورت عراق و سوریه، به یکی از حلقههای حساس جبهه منطقهای ایران تبدیل شده است. از نگاه این رسانه، تهران میکوشد با حملات مستقیم و نمایش برد موشکی و پهپادی خود، هم هزینه حضور آمریکا را افزایش دهد و هم به امان هشدار دهد که ادامه همکاری نظامی با واشنگتن، این کشور را در معرض حملات بیشتری قرار خواهد داد.
