مارکو روبیو در حاشیه نشست وزیران خارجه آسهآن اعلام کرد که آمریکا همچنان به دنبال راهحل دیپلماتیک برای پایان دادن به تنش با ایران است و از آمادگی واشنگتن برای رسیدن به توافق سخن گفت.
اما همزمان، او با لحنی قاطع تأکید کرد که آمریکا هرگز اجازه نخواهد داد ایران بر تنگه هرمز کنترل داشته باشد و هرگونه محدودیت برای عبور کشتیهای تجاری را «غیرقابل قبول» دانست.
این دو موضع در ظاهر متناقض به نظر میرسند، اما در واقع بخشی از راهبرد شناختهشده آمریکا موسوم به «فشار همراه با مذاکره» است؛ راهبردی که تلاش میکند در کنار باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی، ابزارهای فشار نظامی، اقتصادی و امنیتی را نیز حفظ کند.
چرا تنگه هرمز دوباره به کانون بحران تبدیل شده است؟
بخش مهم سخنان روبیو به تنگه هرمز اختصاص داشت؛ آبراهی که حدود یکپنجم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور میکند و هرگونه تنش در آن میتواند بازار جهانی انرژی را با شوک روبهرو کند.
وزیر خارجه آمریکا با رد هرگونه برداشت مبنی بر پذیرش نقش ایران در کنترل این گذرگاه، تأکید کرد که واشنگتن اجازه نخواهد داد تهران درباره عبور یا عدم عبور کشتیهای تجاری تصمیمگیری کند.
این اظهارات نشان میدهد آمریکا قصد دارد موضوع امنیت کشتیرانی را به یکی از محورهای اصلی فشار بر ایران تبدیل کند؛ همان راهبردی که پیشتر در قالب ائتلافهای دریایی در خلیج فارس و دریای سرخ دنبال شده بود.
بابالمندب و هرمز؛ اتصال دو جبهه راهبردی
روبیو همزمان از رایزنیهای مکرر آمریکا با عربستان سعودی درباره تحولات دریای سرخ و تهدیدهای کشتیرانی در بابالمندب خبر داد.
این موضوع نشان میدهد واشنگتن دیگر بحران دریای سرخ و تنگه هرمز را دو پرونده جداگانه نمیبیند، بلکه آنها را حلقههای یک زنجیره امنیتی واحد ارزیابی میکند.
از نگاه تحلیلگران، اتصال این دو پرونده میتواند زمینهساز شکلگیری همکاریهای امنیتی گستردهتر میان آمریکا و کشورهای عربی برای حفاظت از مسیرهای انرژی و تجارت جهانی باشد؛ موضوعی که جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را بیش از گذشته در مرکز معادلات منطقه قرار میدهد.
روایت آمریکا از جنگ؛ تلاش برای تثبیت دستاوردهای سیاسی
وزیر خارجه آمریکا همچنین مدعی شد اقتصاد و زیرساختهای نظامی ایران در جنگ اخیر آسیبهای قابل توجهی دیده است؛ ادعایی که بدون ارائه اسناد یا آمار مستند مطرح شد.
چنین اظهاراتی را میتوان بخشی از جنگ روایتها دانست؛ جایی که هر دو طرف تلاش میکنند تصویری از موفقیت راهبرد خود ارائه دهند.
در این چارچوب، واشنگتن میکوشد نشان دهد فشارهای نظامی و اقتصادی، ایران را به سمت مذاکره سوق داده است، در حالی که تهران بارها تأکید کرده سیاستهای دفاعی و امنیتی خود را تحت فشار تغییر نخواهد داد.
پرونده تفاهم اسلامآباد؛ اختلاف بر سر تفسیر تعهدات
یکی دیگر از محورهای سخنان روبیو، واکنش به برداشتها درباره ماده پنجم تفاهمنامه اسلامآباد بود.
او تأکید کرد که آمریکا این تفاهم را به معنای واگذاری حق کنترل تنگه هرمز به ایران نمیداند و مدعی شد منظور از توافق، تضمین امنیت عبور کشتیها بوده است، نه ایجاد اختیار برای اعمال محدودیت بر کشتیرانی.
همین اختلاف در تفسیر مفاد تفاهم، نشان میدهد حتی در صورت ادامه مذاکرات نیز اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن درباره امنیت خلیج فارس همچنان پابرجا خواهد بود.
چشمانداز تقابل؛ دیپلماسی زیر سایه ژئوپلیتیک
مرور سخنان مارکو روبیو نشان میدهد دولت آمریکا در حال بازتعریف اولویتهای خود در قبال ایران است. اگرچه از درِ مذاکره سخن گفته میشود، اما تمرکز بر امنیت تنگه هرمز، بابالمندب و آزادی کشتیرانی نشان میدهد رقابت اصلی دو طرف بیش از گذشته به حوزه ژئوپلیتیک دریایی منتقل شده است.
در چنین شرایطی، آینده روابط تهران و واشنگتن تنها به میز مذاکره وابسته نخواهد بود؛ بلکه تحولات خلیج فارس، دریای سرخ و امنیت مسیرهای انتقال انرژی نیز نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به معادلات سیاسی و امنیتی منطقه خواهند داشت. از همین رو، پرونده تنگه هرمز همچنان یکی از حساسترین نقاط تقابل ایران و آمریکا باقی میماند؛ نقطهای که میتواند هم به سکوی مذاکره تبدیل شود و هم به کانون بحرانهای جدید.
