امروز، وقتی از توان هوافضای جمهوری اسلامی ایران سخن می‌گوییم، در حقیقت از حاصل دهه‌ها مجاهدت علمی، تلاش فناورانه و ایستادگی در برابر فشارهایی سخن می‌گوییم که هدف اصلی آنها متوقف کردن روند پیشرفت دفاعی ایران بوده است. شهید طهرانی‌مقدم تنها بنیان‌گذار یک صنعت نظامی نبود؛ او بنیان‌گذار یک تفکر بود: اینکه امنیت و استقلال یک ملت را نمی‌توان به اراده قدرت‌های خارجی گره زد و برای صیانت از تمامیت ارضی و منافع ملی، باید به توان داخلی تکیه کرد.
از یک آرمان تا شکل‌گیری قدرت موشکی بومی
در سال‌هایی که تحریم، محدودیت‌های فناوری و فشارهای سیاسی، دسترسی ایران به تجهیزات پیشرفته دفاعی را دشوار کرده بود، شکل‌گیری صنعت موشکی بومی به یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های راهبردی کشور تبدیل شد. در چنین شرایطی، شهید طهرانی‌مقدم و هم‌رزمانش مسیری را آغاز کردند که نه امکانات گسترده‌ای در اختیار داشت و نه از حمایت قدرت‌های صنعتی جهان برخوردار بود.
آنچه این مسیر را ممکن کرد، ترکیب سه مؤلفه اساسی بود: ایمان، دانش و اراده. این سه مؤلفه به‌تدریج به سرمایه‌ای راهبردی تبدیل شدند که امروز در ساختار دفاعی ایران جایگاهی تعیین‌کننده دارد.
در واقع، اهمیت میراث طهرانی‌مقدم را نباید صرفاً در تعداد موشک‌ها، برد سامانه‌ها یا پیشرفت تجهیزات جست‌وجو کرد. دستاورد بزرگ‌تر او، تغییر نگاه به مفهوم قدرت بود؛ تغییری که نشان داد حتی در شرایط محدودیت و تحریم نیز می‌توان با اتکا به دانش بومی، ظرفیت‌های راهبردی یک کشور را توسعه داد.
جنگ‌های تحمیلی و آزمون واقعی قدرت بازدارندگی
عملکرد نیروی هوافضای سپاه در رویارویی‌های نظامی اخیر با آمریکا و رژیم صهیونیستی، بار دیگر اهمیت سرمایه‌گذاری بلندمدت در توان دفاعی بومی را به نمایش گذاشت. جنگ‌های تحمیلی ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، از منظر راهبردی آزمونی جدی برای ظرفیت‌های نظامی ایران و سامانه‌های دفاعی طرف مقابل بود.
در این مواجهه‌ها، توان موشکی و پهپادی ایران به یکی از مؤلفه‌های اصلی معادله میدان تبدیل شد. عبور برخی موشک‌ها از لایه‌های دفاعی دشمن و استفاده از ظرفیت‌های پهپادی، نشان داد که برتری فناوری و برخورداری از سامانه‌های گران‌قیمت پدافندی، لزوماً به معنای مصونیت کامل در برابر حملات نیست.
نکته مهم در این میان، تغییر معادله بازدارندگی است. قدرت بازدارندگی زمانی معنا پیدا می‌کند که طرف مقابل، پیش از هرگونه اقدام نظامی، هزینه‌ها و پیامدهای احتمالی آن را محاسبه کند. بر همین اساس، توان موشکی و پهپادی ایران صرفاً ابزارهایی برای پاسخ به حمله نیستند؛ بلکه بخشی از سازوکار جلوگیری از شکل‌گیری جنگ و تحمیل اراده نظامی به کشور محسوب می‌شوند.
البته ارزیابی دقیق عملکرد نظامی در چنین نبردهایی، نیازمند داده‌های مستقل و قابل راستی‌آزمایی است؛ اما آنچه از تحولات میدان می‌توان دریافت، این است که تصور آسیب‌ناپذیری مطلق سامانه‌های دفاعی پیشرفته در برابر توان موشکی ایران، با چالش جدی مواجه شده است.
شهرهای موشکی؛ نماد عبور از وابستگی و محدودیت
یکی از مهم‌ترین جلوه‌های توسعه توان دفاعی ایران، شکل‌گیری زیرساخت‌های بومی و شهرهای موشکی زیرزمینی است. این زیرساخت‌ها تنها تأسیسات نظامی نیستند؛ بلکه نمادی از یک راهبرد دفاعی مبتنی بر استمرار تولید، حفظ ظرفیت عملیاتی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات احتمالی به شمار می‌روند.
تجربه تحریم‌های طولانی‌مدت و تهدیدهای نظامی نشان داده است که اتکا به واردات تجهیزات دفاعی، می‌تواند امنیت ملی را در معرض تصمیمات سیاسی و اقتصادی دیگر کشورها قرار دهد. از این منظر، خودکفایی دفاعی برای ایران یک انتخاب تشریفاتی یا تبلیغاتی نیست؛ ضرورتی برخاسته از واقعیت‌های ژئوپلیتیکی و تجربه تاریخی کشور است.
با این حال، حفظ و ارتقای این ظرفیت‌ها نیز مستلزم سرمایه‌گذاری مستمر در پژوهش، تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری‌های نوین و توجه به تحولات سریع جنگ‌های آینده است. قدرت دفاعی، دستاوردی ثابت و پایان‌یافته نیست؛ بلکه باید همواره متناسب با ماهیت تهدیدهای جدید بازآفرینی شود.
شهید حاجی‌زاده و نسلی که راه طهرانی‌مقدم را ادامه داد
در کنار نام شهید حسن طهرانی‌مقدم، یاد و نام سرلشکر شهید امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده پیشین نیروی هوافضای سپاه، نیز در تاریخ تحولات دفاعی ایران جایگاهی ویژه دارد. او از جمله فرماندهانی بود که مسئولیت توسعه و پیشبرد ظرفیت‌های هوافضایی کشور را در دوره‌ای حساس بر عهده داشت و برای گسترش توان دفاعی ایران تلاش کرد.
شهادت فرماندهان، دانشمندان و کارکنان این عرصه، اگرچه ضایعه‌ای بزرگ برای کشور است، اما اهمیت یک واقعیت را نیز یادآوری می‌کند: قدرت دفاعی ایران بر دوش یک فرد یا یک فرمانده استوار نیست؛ بلکه محصول یک منظومه انسانی، علمی و سازمانی است که انتقال تجربه و تربیت نسل‌های جدید، استمرار آن را تضمین می‌کند.
در این میان، جانبازان هوافضا نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از این میراث هستند؛ مردانی که هزینه ایستادگی در مسیر دفاع از کشور را با سلامت و جان خود پرداخته‌اند. یادآوری نام و فداکاری این افراد، نباید به مراسم و مناسبت‌ها محدود شود؛ بلکه باید در توجه به جایگاه آنان و تکریم خانواده‌های شهدا و ایثارگران نیز تجلی پیدا کند.
جنگ آینده فقط در میدان موشک‌ها تعیین نمی‌شود
یکی از مهم‌ترین پیام‌های هفته هوافضا برای آینده، ضرورت درک تحولات جدید در ماهیت جنگ است. امروز تقابل قدرت‌ها صرفاً به موشک، جنگنده و تجهیزات نظامی محدود نمی‌شود. جنگ سایبری، عملیات روانی، جنگ شناختی، اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی، هوش مصنوعی و رقابت فناورانه، بخش مهمی از میدان منازعه قدرت‌ها را تشکیل می‌دهند.
بنابراین، حفظ قدرت بازدارندگی ایران مستلزم آن است که دستاوردهای موشکی و پهپادی با پیشرفت در حوزه‌های نوین فناوری همراه شود. نیروی انسانی متخصص، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز تحقیقاتی باید به‌عنوان حلقه‌های مکمل زنجیره دفاعی کشور مورد توجه قرار گیرند.
در کنار این ضرورت فناورانه، یک مسئله مهم دیگر نیز وجود دارد: قدرت دفاعی باید به امنیت پایدار و اطمینان خاطر جامعه منجر شود. هدف نهایی از توسعه توان نظامی، صرفاً نمایش قدرت نیست؛ بلکه جلوگیری از جنگ، حفاظت از منافع ملی و فراهم کردن شرایطی است که کشور بتواند بدون هراس از تهدید خارجی، مسیر توسعه و پیشرفت را دنبال کند.
هفته هوافضا؛ فرصتی برای تجدید پیمان با خودباوری ملی
هفته هوافضا را باید فرصتی برای بازخوانی یک تجربه مهم در تاریخ معاصر ایران دانست؛ تجربه‌ای که نشان داد محدودیت‌های خارجی، اگر با اراده ملی، برنامه‌ریزی و سرمایه انسانی متخصص مواجه شوند، الزاماً به بن‌بست منتهی نخواهند شد.
شهید حسن طهرانی‌مقدم و شهید امیرعلی حاجی‌زاده، نمادهای برجسته این مسیر هستند؛ مسیری که با تلاش نسل‌های مختلفی از فرماندهان، دانشمندان، مهندسان و کارکنان صنعت دفاعی ادامه یافته است.
امروز مهم‌ترین وظیفه در پاسداشت این میراث، صرفاً تکرار نام شهدا و بیان دستاوردهای گذشته نیست؛ بلکه باید روحیه خودباوری، نوآوری و تلاش علمی آنان را به حوزه‌های دیگر کشور نیز تسری داد. همان‌گونه که جوان ایرانی توانست در شرایط تحریم، در عرصه فناوری دفاعی به دستاوردهای مهمی برسد، در اقتصاد، صنعت، انرژی و سایر حوزه‌های راهبردی نیز می‌تواند با برنامه‌ریزی و اعتماد به ظرفیت داخلی، مسیر پیشرفت را هموار کند.
اقتدار واقعی زمانی ماندگار خواهد بود که در کنار قدرت نظامی، اقتصاد ملی توانمند، فناوری پیشرفته، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی نیز تقویت شود. این همان تصویری از قدرت ملی است که می‌تواند امنیت ایران را در برابر تهدیدهای امروز و فردا تضمین کند.
هفته هوافضا، هفته تجلیل از مردانی است که ثابت کردند اراده یک ملت، اگر با دانش و ایمان همراه شود، می‌تواند محدودیت‌ها را پشت سر بگذارد. راه شهید طهرانی‌مقدم و شهید حاجی‌زاده، بیش از هر چیز، راه خودباوری و استقلال است؛ راهی که پاسداشت آن، نه فقط با یادآوری گذشته، بلکه با ساختن آینده‌ای مقتدرتر برای ایران معنا پیدا می‌کند.
سلام و درود بر روح پاک شهدای هوافضا، به‌ویژه شهید حسن طهرانی‌مقدم و شهید امیرعلی حاجی‌زاده؛ و بر جانبازان و مجاهدانی که امنیت و عزت ایران را حاصل سال‌ها تلاش و ایثار خود کرده‌اند.
