عارفه کردجزی، کارشناس دفتر ارتباط با صنعت مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، در همایش نقش دانشگاهها و پژوهشگاهها در تابآوری ملی، با اشاره به وابستگی تولید پروتئین حیوانی به نهادههای وارداتی، بر ضرورت توسعه منابع جایگزین و بومیسازی فناوریهای تولید پروتئینهای گیاهی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه تولید و تأمین منابع پروتئینی به عواملی مانند شرایط آبوهوایی، دسترسی به نهادهها، هزینههای تولید و پایداری زنجیره تأمین وابسته است، گفت: اختلال در هر یک از این عوامل میتواند دسترسی به منابع پروتئینی را کاهش دهد یا هزینه تأمین آنها را برای بخشی از جامعه افزایش دهد.
کردجزی توضیح داد: زنجیره تأمین پروتئین حیوانی از تأمین خوراک دام آغاز میشود و وابستگی بخش قابلتوجهی از نهادههای این بخش به واردات، تولید دام و طیور را در برابر اختلالات تجاری، حملونقل، نوسانات ارزی و تغییر قیمتهای جهانی آسیبپذیر میکند.
جایگزینی نهادههای وارداتی کافی نیست
این کارشناس با تأکید بر اینکه جایگزین کردن یک نهاده وارداتی با نهادهای دیگر بهتنهایی موجب افزایش تابآوری زنجیره تأمین نمیشود، اظهار کرد: در صورتی که وابستگی به منابع و مسیرهای محدود همچنان ادامه داشته باشد، تنها گلوگاه تأمین تغییر میکند و مشکل بهطور اساسی برطرف نخواهد شد.
به گفته وی، تنوعبخشی به منابع و مبادی تأمین در کنار بومیسازی فناوری، از راهکارهای اصلی تقویت تابآوری است. کشور باید علاوه بر متنوعسازی منابع، توانایی تبدیل مواد اولیه داخلی و جایگزین به محصولات پروتئینی را نیز توسعه دهد.
تولید پروتئین از ضایعات کشاورزی و محصولات کمآببر
کردجزی با اشاره به طرح ارائهشده مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی به وزارت علوم برای ارتقای تابآوری زنجیره تأمین پروتئین گفت: این طرح بر توسعه فناوری تولید پروتئینهای گیاهی جایگزین از دو گروه منبع متمرکز است.
گروه نخست شامل ضایعات و پسماندهای صنایع غذایی و کشاورزی، از جمله کنجالههای غیرسویا، پسماندهای روغنکشی و سبوس است. گروه دوم نیز دانهها و محصولات کمآببر و سازگار با اقلیم ایران، مانند کینوا، حبوبات و دانههای روغنی غیرمتعارف را در بر میگیرد.
وی افزود: فرایند توسعه این فناوریها از استخراج و خالصسازی پروتئین آغاز میشود و پس از اصلاح ساختار، به فرمولاسیون و تولید محصولات نهایی میرسد.
توسعه گوشتهای گیاهی با فناوریهای نوین
کارشناس دفتر ارتباط با صنعت مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی با اشاره به پژوهشهای انجامشده در این حوزه، تولید توپکهای گوشتی فراسودمند بر پایه پروتئینهای گیاهی نوظهور، تولید گوشت آنالوگ با فناوری اکستروژن مرطوب، طراحی گوشت گیاهی با چاپ سهبعدی، اصلاح ساختار پروتئین کینوا با روشهای غیرحرارتی و تولید گوشت آنالوگ از کنجاله سویای اکسترودشده را از جمله این طرحها برشمرد.
به گفته کردجزی، این طرحها با هدف گسترش سبد منابع پروتئینی کشور، کاهش وابستگی به کنجاله و روغن سویا، ارزشآفرینی از ضایعات و پسماندهای کشاورزی، بهبود ویژگیهای پروتئین و تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه دنبال میشوند.
چالش تجاریسازی فناوریهای پروتئین گیاهی
وی با اشاره به فاصله میان پژوهش آزمایشگاهی و تولید صنعتی اظهار کرد: دستیابی به محصول در مقیاس آزمایشگاهی تنها نقطه آغاز توسعه فناوری است و برای ورود به مرحله تولید صنعتی باید عواملی مانند تکرارپذیری فرایند، کیفیت محصول، تأمین پایدار مواد اولیه، هزینه تولید و میزان پذیرش بازار ارزیابی شود.
کردجزی تأکید کرد: توسعه این فناوریها باید از مرحله بهینهسازی آزمایشگاهی تا تولید در مقیاس پایلوت نیمهصنعتی و ارزیابی صنعتی، با همکاری پژوهشگاهها، بخش صنعت و دستگاههای اجرایی دنبال شود.
وی همچنین تأمین مالی هدفمند پژوهشهای مقیاسپذیر و ایجاد سامانه یکپارچه پایش زنجیره تأمین پروتئین با مشارکت گمرک، وزارت جهاد کشاورزی و انجمنهای صنفی را از دیگر پیشنهادها برای تقویت این زنجیره عنوان کرد.