بیستوچهارم آبانماه، روز کتاب و کتابخوانی، فرصتی برای بازنگری در جایگاه مطالعه و نقش آن در توسعه فرهنگی جامعه است. کتاب فراتر از ابزاری برای سرگرمی و گذران اوقات فراغت، بستری برای ثبت و انتقال دانش، تجربههای تاریخی و شکلگیری بینش اجتماعی به شمار میرود؛ بستری که میتواند حافظه تاریخی ملتها را در گذر زمان حفظ کند.
سعید گنجی، مدیرکل اسناد و انتشارات بنیاد شهید و امور ایثارگران، در یادداشتی به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی، با اشاره به اهمیت جایگاه کتاب در تعالی فکری و فرهنگی جامعه، بر ضرورت نهادینهسازی فرهنگ مطالعه تأکید کرد.
وی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای، درباره اهمیت کتاب و کتابخوانی، یادآور شد که گسترش ابزارهای ارتباطی و رسانههای نوین نمیتواند جایگاه کتاب را در رشد فکری و فرهنگی جامعه جایگزین کند. به گفته وی، کتابخوانی علاوه بر یک عادت فردی، ضرورتی اجتماعی و فرهنگی است و باید در برنامهریزیهای مستمر دستگاههای فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
گنجی همچنین با اشاره به تغییر الگوهای دریافت اطلاعات در عصر شبکههای اجتماعی، تصریح کرد که دسترسی گسترده به اطلاعات الزاماً به معنای افزایش آگاهی نیست و جامعه برای تقویت قدرت تحلیل و تفکر انتقادی، همچنان به منابع معتبر و آثار پژوهشی عمیق نیاز دارد.
کتابهای ایثار و شهادت؛ بخشی از هویت تاریخی ایران
مدیرکل اسناد و انتشارات بنیاد شهید و امور ایثارگران، آثار مکتوب حوزه ایثار و شهادت را فراتر از محصولات فرهنگی دانست و آنها را بخشی از شناسنامه تاریخی و هویتی ایران توصیف کرد.
به اعتقاد وی، این آثار روایتگر ارزشهایی همچون ایمان، آزادگی، مسئولیتپذیری، وطندوستی، مقاومت و ازخودگذشتگی نسلی هستند که در مقاطع حساس تاریخ معاصر برای دفاع از استقلال، امنیت و تمامیت ارضی کشور تلاش کردند.
وی تأکید کرد انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسلهای آینده، صرفاً با بیان کلیات و تکرار مفاهیم امکانپذیر نیست؛ بلکه باید تجربههای واقعی رزمندگان، خانوادههای شهدا، آزادگان و جانبازان ثبت و در قالب روایتهای مستند و قابلدسترس منتشر شود.
گنجی در ادامه، کتابهای این حوزه را ابزاری برای تبدیل تجربههای فردی به سرمایهای جمعی دانست و بر اهمیت ثبت وصیتنامهها، اسناد تاریخی، خاطرات دوران دفاع مقدس و روایت خانوادههای شهدا و ایثارگران تأکید کرد.
ضرورت ثبت تاریخ شفاهی و توسعه نشر دیجیتال
وی با اشاره به مسئولیت بنیاد شهید و امور ایثارگران در حوزه اسناد و انتشارات، این مأموریت را فراتر از تولید و انتشار کتاب دانست و گفت: شناسایی و گردآوری اسناد اصیل، ثبت تاریخ شفاهی، پژوهش، تدوین و انتشار آثار معتبر تاریخی از جمله اقداماتی است که باید در این حوزه دنبال شود.
به گفته گنجی، حرکت از ثبت صرف خاطرات به سمت تولید آثار مرجع و پژوهشمحور، میتواند زمینه استفاده پژوهشگران و محققان آینده از این منابع را در حوزههایی مانند تاریخ معاصر، جامعهشناسی ایثار و مطالعات فرهنگی فراهم کند.
وی همچنین با اشاره به تغییر ذائقه نسل جدید، استفاده از ظرفیت کتابهای صوتی و الکترونیکی، نشر دیجیتال، سامانههای دسترسی به منابع و محتوای چندرسانهای را در گسترش مخاطبان آثار حوزه ایثار و شهادت مؤثر دانست.
حمایت از نویسندگان و حفظ روایت خانوادههای شهدا
مدیرکل اسناد و انتشارات بنیاد شهید و امور ایثارگران، حمایت از نویسندگان و پژوهشگران، شناسایی استعدادهای ادبی در میان جامعه شاهد و ایثارگر، تقویت کتابخانههای تخصصی و گسترش همکاری میان ناشران، دانشگاهها و مراکز علمی را از دیگر ضرورتهای حوزه نشر عنوان کرد.
وی همچنین بر اهمیت ثبت خاطرات و اسناد شخصی خانوادههای شهدا و ایثارگران تأکید کرد و یادآور شد بخش مهمی از روایتهای تاریخی دوران دفاع مقدس و سالهای پس از آن همچنان در حافظه این خانوادهها قرار دارد و باید پیش از فراموشی، مستندسازی و به منابع مکتوب معتبر تبدیل شود.
گنجی در پایان، ترویج فرهنگ کتابخوانی را مسئولیتی مشترک میان خانوادهها، نظام آموزشی، دانشگاهها، رسانهها و دستگاههای فرهنگی دانست و بر ضرورت تبدیل کتاب از یک کالای فرهنگی مناسبتی به بخشی مستمر از زندگی روزمره خانوادهها تأکید کرد.