در شرایطی که کانالهای میانجیگری میان ایران و آمریکا همچنان فعال است، اظهارات سیدعباس عراقچی نشان میدهد تهران در مرحلهای قرار گرفته که مذاکره را رد نکرده، اما بازگشایی تنگه هرمز را نیز بدون تحقق شروط خود نمیپذیرد.
وزیر امور خارجه ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد که محور اصلی رایزنیهای هیأت ایرانی، تشریح شروط جمهوری اسلامی برای باز شدن تنگه هرمز و پیشرفت مذاکرات بوده است؛ شروطی که به گفته او در شورای عالی امنیت ملی تعیین شدهاند و از طریق میانجیها به طرف آمریکایی منتقل شدهاند.
شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز
عراقچی تأکید کرده است که تهران مواضع خود را در دیدار با میانجیها بهصورت رسمی تشریح کرده و از آنها خواسته است این شروط را به واشنگتن منتقل کنند.
نکته مهم در این موضع، پیوند خوردن بازگشایی تنگه هرمز با روند مذاکرات است. به این معنا که از نگاه تهران، باز شدن مسیر دریایی صرفاً یک اقدام جداگانه و بدون دریافت تضمینها و تأمین حقوق ایران نخواهد بود.
عراقچی تصریح کرده که «هرگونه حرکت رو به جلو برای باز شدن تنگه هرمز» به تحقق شروط ایران وابسته است و تهران از این شروط عقبنشینی نخواهد کرد.
تهران هنوز منتظر پیام میانجیهاست
بخش مهم دیگری از اظهارات عراقچی به واکنش دونالد ترامپ مربوط میشود. وزیر خارجه ایران گفت تهران واکنش اولیه رئیسجمهور آمریکا به پیشنهاد ایران را شنیده، اما هنوز موضع نهایی میانجیها به ایران منتقل نشده است.
این نکته از نظر دیپلماتیک اهمیت دارد؛ زیرا تهران ظاهراً واکنشهای رسانهای و اظهارات متناقض ترامپ را بهعنوان موضع نهایی مذاکرات تلقی نمیکند و منتظر است پیام رسمی از کانال میانجیگری دریافت شود.
بنابراین، در مقطع فعلی نمیتوان صرفاً بر اساس اظهارات علنی طرف آمریکایی درباره نتیجه مذاکرات قضاوت کرد؛ چراکه به گفته وزیر خارجه ایران، مرحله تعیینکننده، دریافت پاسخ رسمی از مسیر واسطههاست.
مذاکره همچنان روی میز ایران است
یکی از مهمترین پیامهای عراقچی این است که تهران مسیر مذاکره را نبسته است.
وزیر خارجه ایران میگوید هیچ راهحل پایدار دیگری جز یک راهحل مذاکرهشده که حقوق مردم ایران را تأمین کند وجود ندارد. این موضع در شرایطی مطرح میشود که ایران همزمان بر حفظ توان بازدارندگی و ایستادگی در برابر فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی تأکید دارد.
به این ترتیب، موضع اعلامشده تهران را میتوان بر پایه دو محور دنبال کرد: ادامه مسیر دیپلماسی از یک سو و حفظ شروط و خطوط تعیینشده از سوی دیگر.
دیپلماسی در کنار قدرت بازدارندگی
عراقچی در بخش دیگری از سخنان خود تلاش کرد میان توانمندی نظامی و دیپلماتیک ایران ارتباط برقرار کند. او گفت ایران در عرصه نظامی از کشور دفاع کرده و در عرصه دیپلماسی نیز مسیر مذاکره و ارائه طرحهای مختلف را دنبال کرده است.
این رویکرد نشان میدهد دیپلماسی تهران قرار نیست در خلأ قدرت شکل بگیرد؛ بلکه از نگاه مقامهای ایرانی، قدرت بازدارندگی ایران یکی از پشتوانههای حضور در میز مذاکره محسوب میشود.
در چنین چارچوبی، مذاکره برای تهران به معنای پذیرش هر توافقی نیست؛ بلکه توافق زمانی قابل بررسی است که حقوق و خواستههای مورد تأکید ایران در آن لحاظ شود.
چرا موضع میانجیها اهمیت دارد؟
با توجه به اینکه پیامهای میان ایران و آمریکا از مسیر میانجیها منتقل شده، نقش این کشورها در مرحله فعلی بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
عراقچی میگوید پیشنهادهای ایران از طریق واسطهها به آمریکا منتقل شده و تهران اکنون منتظر پاسخ قطعی آنهاست. بنابراین، مرحله بعدی میتواند به میزان تطبیق پاسخ واشنگتن با شروط اعلامشده ایران وابسته باشد.
در نهایت، پیام تهران در اظهارات اخیر عراقچی روشن است: ایران مذاکره را نمیبندد، اما بازگشایی تنگه هرمز و حرکت به سمت توافق را مشروط به تحقق شروط خود میداند. این یعنی توپ دیپلماسی همچنان در زمین گفتوگوست، اما عبور از این مرحله نیازمند پاسخ مشخص طرف آمریکایی و انتقال آن از کانال میانجیها خواهد بود.
