ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) در بیانیهای اعلام کردند اظهارات خصمانه و تهدیدهای مکرر رئیسجمهور آمریکا علیه ایران، که به گفته آنها از تریبون سازمان ملل نیز دنبال شده، بیش از آنکه بر واقعیتهای میدانی متکی باشد، در چارچوب ملاحظات سیاسی و تبلیغاتی واشنگتن قابل ارزیابی است.
در این بیانیه، تلاش برای توجیه اقدامات آمریکا و ایجاد فشار سیاسی علیه ایران، نشانهای از تغییر در واقعیتهای میدانی تلقی نشده و تأکید شده است که چنین مواضعی نمیتواند معادلات قدرت میان دو طرف را تغییر دهد.
«تهدیدهای آمریکا» از نگاه تهران؛ نشانه بنبست راهبردی
یکی از محورهای اصلی بیانیه، ارزیابی از وضعیت راهبردی آمریکا در منطقه است. نیروهای مسلح ایران در این بیانیه، تکرار تهدیدهای واشنگتن را نشانهای از «بنبست راهبردی» آمریکا در برابر ایران دانستهاند.
بر اساس این نگاه، افزایش حجم تهدیدهای سیاسی لزوماً به معنای افزایش قدرت عملیاتی نیست. تهران تلاش دارد میان «قدرتنمایی سیاسی» و «واقعیت میدانی» تفکیک قائل شود و نشان دهد که تهدیدهای لفظی، بهتنهایی قادر به تغییر محاسبات امنیتی ایران نیست.
در همین چارچوب، بیانیه نیروهای مسلح، موضوع فرسودگی توان نظامی آمریکا را نیز مطرح کرده و مدعی شده است که تکرار تهدیدها بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، بیانگر فشار و استیصال راهبردی واشنگتن است.
ایران و معادله امنیت منطقه؛ روایت متفاوت تهران از حضور آمریکا
بخش دیگری از بیانیه به مسئله امنیت منطقه و مسیرهای تجارت بینالمللی اختصاص دارد.
نیروهای مسلح ایران در این موضعگیری، جمهوری اسلامی را «لنگرگاه امنیت منطقه» معرفی کرده و در مقابل، حضور نظامی آمریکا در غرب آسیا را عامل ناامنی و بیثباتی دانستهاند.
این بخش از بیانیه را میتوان در چارچوب جنگ روایتها میان تهران و واشنگتن نیز تحلیل کرد؛ جایی که هر دو طرف تلاش میکنند مسئولیت اصلی بیثباتی منطقه را متوجه طرف مقابل کنند.
از نگاه تهران، فشار اقتصادی، تحریمها و اقدامات دریایی آمریکا بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای اعمال فشار بر اقتصاد ایران است؛ در مقابل، واشنگتن حضور نظامی خود در منطقه را معمولاً با موضوع امنیت متحدان و آزادی کشتیرانی توجیه میکند.
پیام نظامی تهران به واشنگتن و تلآویو
مهمترین بخش بیانیه اما به پیام مستقیم نیروهای مسلح ایران درباره هرگونه اقدام نظامی جدید مربوط میشود.
در این بیانیه تأکید شده است که نیروهای مسلح ایران با اتکا به تجربیات هشت سال دفاع مقدس و جنگهای پس از آن، آمادگی کامل دارند در صورت تکرار تجاوز، پاسخهایی «شدیدتر، خردکنندهتر و غیرقابلپیشبینی» ارائه کنند.
این ادبیات را میتوان بخشی از راهبرد بازدارندگی ایران دانست؛ راهبردی که هدف آن انتقال این پیام است که هرگونه اقدام نظامی جدید، با هزینه و واکنش متقابل همراه خواهد بود.
تأکید بر «غیرقابلپیشبینی بودن» پاسخ نیز از منظر بازدارندگی اهمیت دارد؛ زیرا در چنین ادبیاتی، طرف مقابل نباید بتواند زمان، دامنه و شکل واکنش احتمالی را با اطمینان پیشبینی کند.
از سازمان ملل تا میدان؛ دو سطح متفاوت پیام ایران
بیانیه نیروهای مسلح در شرایطی منتشر شده که فضای سازمان ملل متحد به یکی از عرصههای اصلی تقابل سیاسی و رسانهای تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، پیام ایران دو سطح متفاوت دارد: در سطح دیپلماتیک، استفاده از تریبون سازمان ملل برای انتقال مواضع سیاسی و دفاع از روایت تهران؛ و در سطح نظامی، تأکید بر آمادگی نیروهای مسلح برای پاسخ به هرگونه تجاوز.
به همین دلیل، بخش پایانی بیانیه نیز به حضور رئیسجمهور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل اشاره دارد و اعلام میکند که انتظار میرود پیام ملت ایران و نیروهای مسلح کشور از این تریبون به گوش جهانیان برسد.
پیام نهایی؛ تهدید نظامی، جایگزین تغییر محاسبات نمیشود
آنچه از مجموع این بیانیه قابل برداشت است، تلاش تهران برای تفکیک میان جنگ روانی، فشار سیاسی و واقعیت نظامی است.
نیروهای مسلح ایران میگویند تهدیدهای ترامپ بهخودیخود قادر به تغییر معادلات نیست و در صورت تبدیل شدن تهدید به اقدام، پاسخ ایران بر اساس شرایط میدان تعیین خواهد شد.
از این منظر، بیانیه اخیر صرفاً یک پاسخ لفظی به رئیسجمهور آمریکا نیست؛ بلکه همزمان پیامی سیاسی، دیپلماتیک و نظامی دارد: ایران میخواهد نشان دهد که تهدید را بخشی از محاسبات خود میداند، اما اجازه نمیدهد تهدیدهای واشنگتن بهتنهایی قواعد بازی را تعیین کند.
در نهایت، نقطه مهم این تقابل نه در حجم لفاظیهای سیاسی، بلکه در این است که آیا واشنگتن و تهران میتوانند میان فشار، بازدارندگی و مسیر دیپلماسی تعادلی ایجاد کنند یا بار دیگر منطقه وارد چرخهای از تهدید و واکنش خواهد شد.
