تصور واشنگتن از کارکرد محاصره روشن است. هرچه صادرات نفت ایران دشوارتر شود، هزینه تجارت بالا میرود و دسترسی کشور به درآمد ارزی محدودتر میشود. این فشار زمانی به اهرم سیاسی تبدیل میشود که تهران ناچار باشد تصمیمهای خود را بر اساس امکان فروش نفت و دریافت درآمد آن تنظیم کند. به همین دلیل، سرنوشت محاصره را باید در روند تجارت ایران دنبال کرد.
از تحرک نفتکشها تا تداوم صادرات
المانیتور از حضور گروهی از نفتکشها در نزدیکی جزیره خارک گزارش داده و مؤسسه ردیابی نفتکشها، تانکرترکرز، این تحرکات را نشانه آمادهسازی ایران برای ازسرگیری صادرات دانسته است. خبرگزاری فارس نیز در همین چارچوب، ایده «کاروان نفتکشها» را نشانه عزم تهران برای باز کردن مسیر تجارت بدون انتظار برای موافقت واشنگتن ارزیابی کرده است.
آمادهسازی نفتکشها مرحله نخست این مسیر است. اثر اقتصادی آن را باید در تحویل محمولهها، امکان تکرار سفرها، هزینه حملونقل و بیمه و دسترسی به درآمد فروش سنجید. اگر صادرات استمرار پیدا کند، واشنگتن برای حفظ اثربخشی محاصره با هزینه و ریسک بیشتری روبهرو خواهد شد. اگر تحرکات به چند محموله محدود بماند، ارزیابی اثر آن بر درآمد ارزی ایران زودهنگام خواهد بود.
موضع تهران درباره امنیت خلیج فارس
سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، در کنگره پیشگامان رهایی بر آمادگی نیروهای مسلح در خلیج فارس و تنگه هرمز تأکید کرد. اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز خروج نیروهای آمریکایی از غرب آسیا را خواستار شد. این مواضع نشان میدهد که در نگاه تهران، مناقشه بر سر صادرات نفت با پرسش گستردهتری درباره نقش آمریکا در امنیت منطقه گره خورده است.
رهبر انقلاب نیز در پیام روز ملی خلیج فارس، مدیریت تنگه هرمز را با امنیت منطقه و منافع اقتصادی ملتهای پیرامون آن پیوند دادند. اعتبار این رویکرد در عمل به توان ایران برای حفظ تجارت خود و کاهش نااطمینانی برای کشتیرانی تجاری در خلیج فارس وابسته است. این دو هدف به هم مرتبطاند، زیرا افزایش ریسک حملونقل میتواند هزینه صادرات خود ایران را نیز بالا ببرد.
نتیجه محاصره را بازار نفت روشن میکند
اثر مقاومت در برابر محاصره زمانی برای اقتصاد کشور ملموس میشود که ایران بتواند بهطور مستمر نفت بفروشد، محمولهها را به مقصد برساند و درآمد آن را دریافت کند. تحقق این هدف، توان واشنگتن برای تبدیل فشار دریایی به امتیاز سیاسی را محدود میکند. گزارشهای مربوط به تحرک نفتکشها از آمادگی برای آزمودن این مسیر حکایت دارد. نتیجه را روند صادرات در هفتههای بعد روشن خواهد کرد.