در روزهای اخیر و همزمان با برگزاری رزمایش «جانفدایان ایران» در نقاط مختلف کشور، تجهیزات مورد استفاده نیروهای شرکتکننده نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در تصاویر منتشرشده از رزمایش تهران، شماری از نیروها به تفنگ تکتیرانداز Orsis T-5000 مجهز بودند؛ سلاحی ساخت روسیه که با قنداق تاشو، بدنه فلزی، ریل نصب تجهیزات و دوربین نشانهروی، تفاوت محسوسی با تفنگهای متداول نیروهای پیاده دارد.
اهمیت حضور این سلاح صرفاً به نوع تجهیزات بازنمیگردد. تکتیراندازی یکی از حوزههای تخصصی در عملیات زمینی است که نتیجه آن به مجموعهای از عوامل از جمله مهارت تیرانداز، کیفیت سلاح، مهمات، تجهیزات اپتیکی و شرایط محیطی وابسته است.
به همین دلیل، مشاهده اورسیس T-5000 در یک رزمایش نظامی، بیش از آنکه صرفاً نمایش یک سلاح باشد، توجه را به بخش تخصصی اجرای آتش دقیق در ساختار رزم زمینی معطوف میکند.
از رزمایش پیامبر اعظم تا جانفدایان ایران؛ مسیر حضور اورسیس در ایران
اورسیس T-5000 پیش از رزمایش جانفدایان ایران نیز در تصاویر مربوط به تمرینهای نظامی ایران دیده شده بود.
یکی از قدیمیترین موارد صریح و تاریخدار منتشرشده، به رزمایش پیامبر اعظم ۱۹ بازمیگردد؛ جایی که تکتیراندازان نیروی زمینی سپاه در کنار تفنگهای SVD، از تفنگ اورسیس نیز استفاده کردند.
در ۲۳ دی همان سال، ویدئویی از عملکرد تکتیراندازان سپاه منتشر شد که در آن نام Orsis T-5000 نیز ذکر شده بود. این تصاویر، اطلاعات روشنتری درباره حضور این سلاح در تمرینهای میدانی نیروهای ایرانی ارائه کرد.
چند ماه بعد، در اسفند ۱۴۰۳ نیز تصاویری از تیراندازی امیر سرتیپ کیومرث حیدری، فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، با این سلاح منتشر شد.
در نتیجه، تصاویر منتشرشده دستکم نشان میدهد که اورسیس T-5000 در مقاطع مختلف در اختیار یگانهایی از نیروی زمینی سپاه و نیروی زمینی ارتش قرار داشته است.
اورسیس T-5000 چه نوع سلاحی است؟
T-5000 محصول کارخانه Orsis در مسکو و از خانواده تفنگهای تکتیرانداز گلنگدنی است.
برخلاف سلاحهای نیمهخودکار، در این تفنگ عملیات مسلحسازی مجدد پس از شلیک بهصورت دستی و با استفاده از گلنگدن انجام میشود. تغذیه سلاح نیز از طریق خشاب جداشدنی صورت میگیرد و بسته به نسخه، خشاب پنج یا ۱۰ تیر در آن استفاده میشود.
یکی از نکات مهم درباره T-5000 این است که این نام به یک نمونه کاملاً یکسان محدود نمیشود. این خانواده در کالیبرهای مختلفی از جمله ۳۰۸ وینچستر، ۳۰۰ وینچستر مگنوم و ۳۳۸ لاپوا مگنوم تولید شده است.
بنابراین، نمیتوان مشخصات یک نسخه را بدون تعیین کالیبر و مدل دقیق، به تمام تفنگهای T-5000 تعمیم داد.
دقت بالا؛ نقطه تمرکز طراحی اورسیس
در تفنگهای تکتیرانداز، دقت و قابلیت تکرارپذیری شلیک از مهمترین شاخصهای عملکرد محسوب میشود.
کارخانه اورسیس برای برخی محصولات خود دقت تضمینشدهای تا نیم دقیقه قوسی یا 0.5 MOA اعلام کرده است. برای درک بهتر این شاخص، نیم دقیقه قوسی در فاصله ۱۰۰ متر تقریباً معادل ۱.۵ سانتیمتر است.
البته این عدد به معنای تضمین اصابت هر گلوله به یک نقطه مشخص نیست. دقت نهایی در میدان به عوامل مختلفی از جمله کیفیت مهمات، باد، دما، شرایط محیطی، وضعیت سلاح و مهمتر از همه مهارت تیرانداز بستگی دارد.
به همین دلیل، دقت اعلامشده برای یک تفنگ باید بیشتر بهعنوان شاخصی از پراکندگی قابل دستیابی در شرایط آزمون در نظر گرفته شود، نه تضمین عملکرد در تمام شرایط عملیاتی.
قنداق تاشو و برد بیش از یک کیلومتر
در مدل T-5000M، مجموعهای از ویژگیها برای استفاده تخصصیتر در نظر گرفته شده است؛ از جمله لوله فولادی، بدنه آلیاژی، قنداق تاشو، تکیهگاه گونه قابل تنظیم و ریل نصب تجهیزات اپتیکی.
قنداق قابل تنظیم میتواند امکان تطبیق بهتر سلاح با وضعیت تیرانداز را فراهم کند و ریل بالایی نیز امکان استفاده از دوربینهای نشانهروی مختلف را فراهم میکند.
ترمز دهانه نیز یکی دیگر از اجزای این مدل است که برای مدیریت پسزنی سلاح مورد استفاده قرار میگیرد.
براساس مشخصات منتشرشده برای برخی نسخههای T-5000M، وزن مدل ۳۰۸ حدود ۵.۸ کیلوگرم و نسخه ۳۳۸ حدود ۶.۲ کیلوگرم اعلام شده است. برد مؤثر اعلامشده نیز برای این نمونهها بهترتیب حدود ۸۰۰ و ۱۲۰۰ متر است.
با این حال، باید تأکید کرد که کالیبر و نسخه دقیق تفنگی که در تصاویر رزمایش جانفدایان ایران دیده شده، از منابع بررسیشده مشخص نیست؛ بنابراین نمیتوان مشخصات یک مدل خاص را با قطعیت به سلاح حاضر در رزمایش نسبت داد.
اورسیس در برابر SVD؛ دو فلسفه متفاوت در آتش دقیق
نام «قناصه» در ایران بیش از هر چیز با تفنگ SVD دراگونوف شناخته میشود؛ سلاحی که سالها در اختیار نیروهای نظامی و انتظامی ایران قرار داشته است.
اما اورسیس T-5000 از نظر سازوکار عملکرد تفاوت مهمی با SVD دارد.
SVD یک تفنگ نیمهخودکار است، در حالی که T-5000 از سازوکار گلنگدن دستی استفاده میکند.
این تفاوت به معنای برتری مطلق یکی بر دیگری نیست، بلکه نشاندهنده تفاوت در فلسفه استفاده از آنهاست. نیمهخودکار بودن SVD امکان شلیکهای متوالی سریعتر را فراهم میکند؛ در مقابل، تفنگهای گلنگدنی تخصصی مانند T-5000 برای مأموریتهایی طراحی شدهاند که دقت و کنترل شلیک در آنها اهمیت ویژهای دارد.
به همین دلیل نیز حضور همزمان SVD و اورسیس در تمرینهای نیروهای ایرانی را میتوان بخشی از استفاده از تجهیزات متفاوت برای مأموریتهای متفاوت دانست.
اورسیس؛ یک قطعه از پازل آتش دقیق ایران
آنچه حضور T-5000 در رزمایش جانفدایان ایران را قابل توجه میکند، صرفاً مشخصات فنی این تفنگ نیست.
رزمایشها اساساً فرصتی برای نمایش بخشی از آمادگی نیروها و تمرین هماهنگی تجهیزات و نیروی انسانی هستند. در حوزه تکتیراندازی نیز یک سلاح دقیق تنها زمانی میتواند به قابلیت واقعی تبدیل شود که در کنار آن، آموزش تیرانداز، تجهیزات اپتیکی، مهمات مناسب و تاکتیک استفاده از سلاح نیز وجود داشته باشد.
از این منظر، مشاهده اورسیس در دست نیروهای حاضر در رزمایش تهران، ادامه روندی است که پیشتر در تصاویر مربوط به رزمایش پیامبر اعظم و تمرینهای نیروی زمینی ارتش و سپاه نیز دیده شده بود.
اورسیس T-5000 شاید تنها یکی از سلاحهای موجود در مجموعه آتش دقیق نیروهای ایرانی باشد، اما حضور آن در رزمایشهای مختلف، نشان میدهد که تفنگهای تکتیرانداز تخصصی در ساختار تجهیزات رزم زمینی ایران، همچنان جایگاه مشخصی دارند.