این موضع در شرایطی مطرح میشود که آینده مرحله بعدی توافق همچنان به موضوعات دشواری مانند نحوه اداره غزه، خروج نیروهای اسرائیلی، بازسازی و مسئله سلاح حماس گره خورده است. گزارشهای مربوط به طرح مورد حمایت آمریکا نیز نشان میدهد موضوع خلع سلاح حماس یکی از مسائل اصلی مرحله بعدی مذاکرات است.
در نتیجه، وقتی الحیه از «بسته کامل» سخن میگوید، مسئله فقط توقف درگیری نیست؛ بلکه حماس تلاش دارد اجرای تعهدات مختلف را به یکدیگر پیوند بزند و اجازه ندهد تنها بخشی از توافق اجرا شود.
حماس؛ از توقف جنگ تا بازسازی غزه
الحیه در این مصاحبه بار دیگر مسئله انسانی غزه را در مرکز مواضع حماس قرار داده است. از نگاه او، پایان جنگ بدون رسیدگی به وضعیت آوارگان، تأمین غذا و آب، ورود کمکهای بشردوستانه و آغاز بازسازی، نمیتواند به معنای بازگشت ثبات باشد.
این موضع با نخستین سخنرانی او پس از انتخاب به ریاست دفتر سیاسی حماس نیز همخوان است؛ جایی که پایان جنگ، بازگرداندن زندگی عادی به غزه، جلوگیری از کوچ اجباری و آغاز بازسازی را از اولویتهای اصلی اعلام کرده بود.
بنابراین میتوان گفت پیام الحیه در این بخش دو مخاطب دارد: از یک سو میانجیها و کشورهای ضامن توافق که باید برای اجرای آن فشار وارد کنند و از سوی دیگر افکار عمومی منطقه و جهان که حماس تلاش میکند مسئله غزه را همچنان در مرکز توجه نگه دارد.
چرا الحیه روی «حقوق سیاسی فلسطین» تأکید میکند؟
یکی از نکات مهم در سخنان رئیس دفتر سیاسی حماس، عبور از مسئله صرفاً نظامی و انسانی غزه و بازگرداندن بحث به آینده سیاسی فلسطین است.
الحیه تأکید میکند که مسئله فلسطین نباید در جنگ غزه خلاصه شود و تحقق حقوق سیاسی فلسطینیان و تشکیل کشور فلسطین را بخشی از مسیر دستیابی به ثبات منطقه میداند.
این موضع در نخستین سخنرانی او پس از انتخاب نیز مطرح شده بود؛ او در آن سخنرانی بر ایجاد یک دولت فلسطینی شامل غزه، کرانه باختری و قدس شرقی تأکید کرده بود.
از این منظر، حماس تلاش دارد پرونده غزه را از یک مسئله صرفاً امنیتی به بخشی از پرونده بزرگتر فلسطین تبدیل کند؛ رویکردی که میتواند بر مذاکرات مربوط به آینده این منطقه نیز اثرگذار باشد.
انتخابات اسرائیل؛ حماس نمیخواهد غزه وارد رقابتهای داخلی تلآویو شود
الحیه در بخش دیگری از اظهارات خود انتخابات اسرائیل را مورد توجه قرار داده و گفته است برای فلسطینیان تفاوتی ندارد کدام جریان سیاسی در اسرائیل قدرت را در دست بگیرد؛ آنچه اهمیت دارد، حقوق و آینده فلسطینیان است.
از نگاه حماس، مسئله اصلی این است که موضوع فلسطین به ابزار رقابت انتخاباتی در اسرائیل تبدیل نشود.
این موضع را میتوان بخشی از تلاش حماس برای جدا کردن پرونده فلسطین از معادلات سیاسی داخلی اسرائیل دانست. به بیان سادهتر، الحیه میگوید تغییر دولتها در تلآویو بهتنهایی مسئله فلسطین را حل نمیکند و معیار باید تغییر در سیاستهای مربوط به فلسطینیان باشد.
پیام مهم به محمود عباس؛ حماس آماده گفتوگو است
شاید یکی از مهمترین بخشهای این مصاحبه، اعلام آمادگی صریح الحیه برای دیدار با محمود عباس باشد.
رئیس دفتر سیاسی حماس گفته است این جنبش آماده است با رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین بنشیند و درباره ایجاد یک برنامه ملی و وحدت سیاسی واقعی گفتوگو کند.
این موضع میتواند اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا یکی از مسائل اصلی مرحله پس از جنگ، مشخص شدن ساختار سیاسی و مدیریتی آینده فلسطین و بهویژه غزه است.
الحیه همچنین انتخابات فلسطین را فرصتی برای ایجاد وحدت میان غزه، کرانه باختری و قدس میداند. گزارشهای منتشرشده درباره مواضع اخیر او نیز نشان میدهد حماس مشارکت در انتخابات را در قالب یک «ائتلاف ملی» مطرح کرده است.
بنابراین، حماس در مواضع اخیر خود تلاش دارد از یک سو بر جایگاه خود در غزه تأکید کند و از سوی دیگر، خود را از فرآیند سیاسی آینده فلسطین کنار نکشد.
چرا انتخاب خلیل الحیه مهم است؟
انتخاب الحیه در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ در شرایطی انجام شد که او پیش از آن یکی از چهرههای اصلی حماس در مذاکرات آتشبس و تبادل اسرا بود. او همچنین در سالهای اخیر در ارتباط با میانجیهایی مانند قطر و مصر نقش مهمی داشته است.
به همین دلیل، حضور او در رأس دفتر سیاسی حماس را نمیتوان صرفاً یک تغییر سازمانی دانست. بخش مهمی از تجربه سیاسی الحیه به مذاکره، ارتباط با بازیگران منطقهای و مدیریت پرونده آتشبس مربوط میشود.
از سوی دیگر، گزارشهای تحلیلی درباره انتخاب او تأکید کردهاند که این انتخاب لزوماً به معنای تغییر بنیادین ساختار یا راهبرد حماس نیست و میتوان آن را ادامه بخشی از مسیر قبلی این جنبش دانست.
حماس و تلاش برای حفظ روابط منطقهای
الحیه در این گفتوگو بر توسعه روابط حماس با کشورهای عربی، اسلامی و دیگر بازیگران بینالمللی تأکید کرده است.
پیام این بخش از سخنان او روشن است: حماس میخواهد در شرایط پساجنگ، شبکه روابط خود را حفظ و تقویت کند و با بازیگران مختلف بر اساس منافع پرونده فلسطین ارتباط داشته باشد.
این رویکرد اهمیت ویژهای دارد، زیرا آینده غزه فقط به طرفهای فلسطینی و اسرائیلی وابسته نیست و کشورهای عربی و اسلامی، میانجیها و قدرتهای بینالمللی نیز در بازسازی، کمکرسانی و ترتیبات سیاسی آینده نقش خواهند داشت.
پیشنهاد میانجیگری در یمن؛ حماس به دنبال نقش منطقهای گستردهتر
الحیه در بخش دیگری از مصاحبه اعلام کرده که حماس پیشنهاد میانجیگری میان طرفهای درگیر در یمن را مطرح کرده است.
صرفنظر از اینکه این پیشنهاد تا چه اندازه بتواند به نتیجه عملی برسد، طرح آن نشان میدهد حماس تلاش دارد روابط خود را تنها به پرونده فلسطین محدود نکند و در معادلات منطقهای نیز برای خود نقش سیاسی تعریف کند.
در مورد سوریه نیز الحیه بر اهمیت ثبات، توسعه و شکوفایی این کشور تأکید کرده است.
جمعبندی؛ پیام الحیه از غزه تا میز مذاکره
اگر سخنان خلیل الحیه را کنار مواضع قبلی او پس از انتخاب به ریاست دفتر سیاسی حماس قرار دهیم، چند محور اصلی دیده میشود: پایان جنگ، اجرای کامل نقشه راه غزه، بازسازی، جلوگیری از آوارگی فلسطینیان، حفظ حقوق سیاسی فلسطین، وحدت داخلی و آمادگی برای گفتوگو با محمود عباس.
در واقع، حماس تلاش میکند پرونده غزه را صرفاً به موضوع توقف درگیری محدود نکند. از نگاه این جنبش، آتشبس باید به یک فرآیند سیاسی بزرگتر متصل شود که سرنوشت غزه، کرانه باختری، انتخابات فلسطین، بازسازی و آینده سیاسی فلسطینیان را نیز دربر بگیرد.
نقطه تعیینکننده اما همچنان اجرای عملی توافق است. زیرا تا زمانی که درباره مسائلی مانند اداره غزه، حضور نیروهای اسرائیلی، بازسازی، سلاح حماس و ساختار سیاسی آینده توافق عملی شکل نگیرد، فاصله میان «نقشه راه روی کاغذ» و واقعیت میدانی همچنان پابرجا خواهد بود.
