هواشناسان از شکلگیری زودهنگام و غیرمعمول گردباد قطبی در لایه استراتوسفر خبر میدهند؛ سامانهای گسترده از بادهای شدید که معمولاً هوای بسیار سرد را در محدوده قطب شمال محصور نگه میدارد.
تغییر در قدرت و ساختار این سامانه میتواند بر الگوهای جوی در لایههای پایینتر جو اثر بگذارد و زمینه ورود تودههای هوای سرد به بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی را فراهم کند.
این وضعیت در سال جاری با پدیده النینیو همزمان شده است. النینیو یکی از الگوهای اقلیمی اقیانوس آرام است که با تغییر دمای سطح آب دریا، میتواند الگوهای دما و بارندگی را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد.
همزمانی این دو پدیده، نگرانیها درباره احتمال شکلگیری دورههای سرمای طولانیمدت را افزایش داده است؛ شرایطی که در صورت تحقق، مصرف گاز برای گرمایش را بالا میبرد و فشار بیشتری بر ذخایر انرژی اروپا وارد میکند.
ذخایر گاز اروپا پیش از آغاز زمستان در سطح پایینی قرار گرفت
یکی از مهمترین نگرانیهای بازار انرژی اروپا، وضعیت نامناسب ذخایر گاز طبیعی در آستانه فصل سرماست. سطح ذخایر این قاره در آغاز زمستان به پایینترین میزان خود طی بیش از یک دهه گذشته رسیده بود.
دادههای نهاد «زیرساختهای گاز اروپا» نشان میدهد کشورهای اروپایی در کمتر از یک ماه، حدود ۱۱ درصد از گازی را که طی تابستان به مخازن ذخیرهسازی تزریق کرده بودند، برداشت کردهاند.
حجم گاز تزریقشده به مخازن در تابستان امسال حدود ۵۱.۲ میلیارد مترمکعب بوده و برداشت خالص از این ذخایر در بخشی از فصل گرمایش که از اواخر اکتبر آغاز شده، به حدود ۱۱ درصد این میزان رسیده است.
اتحادیه اروپا برای پر کردن مخازن ذخیرهسازی، هدف تعدیلشده ۹۰ درصدی را در بازه زمانی اول اکتبر تا اول دسامبر تعیین کرده است. البته در صورت دشواری در تکمیل این هدف، امکان انحراف ۱۰ درصدی نیز در نظر گرفته شده است.
چرا اروپا نتوانست ذخایر گاز خود را به سطح مطلوب برساند؟
تابستان امسال دوره دشواری برای تأمین و ذخیرهسازی گاز در اروپا بود. توقف تقریباً تمامی محمولههای ارسالی از قطر در پی تجاوز نظامی آمریکا به ایران، بازار گاز را با اختلال مواجه کرد و اپراتورهای اروپایی برای تأمین گاز طبیعی مایع ناچار شدند هزینههای بیشتری بپردازند.
در همین شرایط، خریداران اروپایی برای تهیه محمولههای نقدی الانجی با کشورهای آسیایی رقابت کردند؛ رقابتی که هزینه تأمین انرژی را افزایش داد و روند پر کردن مخازن را دشوارتر کرد.
در نهایت، اروپا پیش از آغاز فصل گرمایش تنها موفق شد حدود ۷۶ درصد از ظرفیت مخازن ذخیرهسازی گاز خود را پر کند؛ سطحی که در مقایسه با هدف تعیینشده اتحادیه اروپا فاصله قابل توجهی دارد.
برداشت از ذخایر گاز اروپا دوباره افزایش مییابد؟
برداشت خالص گاز از مخازن اروپا از اواسط اکتبر آغاز شد و در اوایل نوامبر سرعت بیشتری گرفت. هرچند طی دو هفته اخیر از شتاب برداشت کاسته شده، پیشبینیها نشان میدهد با سردتر شدن هوا در هفته آینده، مصرف گاز برای گرمایش افزایش خواهد یافت و روند برداشت از ذخایر دوباره شتاب میگیرد.
در چنین شرایطی، احتمال طولانی شدن دوره سرما میتواند فشار بیشتری بر مخازن ذخیرهسازی وارد کند؛ بهویژه آنکه سطح ذخایر از ابتدا پایینتر از میزان مطلوب بوده است.
هشدار آژانس بینالمللی انرژی درباره افزایش قیمت گاز
آژانس بینالمللی انرژی اوایل ماه جاری میلادی درباره پیامدهای پایین بودن ذخایر گاز اروپا هشدار داد. این نهاد اعلام کرد محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی در برخی کشورهای واردکننده الانجی در آسیا و آمریکای جنوبی نیز میتواند رقابت برای خرید محمولههای گاز را تشدید کند.
بر اساس این هشدار، افزایش تقاضا در دورههای اوج مصرف ممکن است به بالا رفتن قیمت گاز در بازارهای جهانی منجر شود؛ موضوعی که اروپا را در شرایط محدودیت عرضه با چالش بیشتری مواجه میکند.
قیمت گاز اروپا به بالاترین سطح از بحران انرژی ۲۰۲۲ رسید
نگرانیها درباره وضعیت ذخایر، محدودیت عرضه و احتمال افزایش مصرف در زمستان، بازار گاز اروپا را تحت فشار قرار داده است.
قیمت گاز در این قاره طی هفتههای اخیر به سطوحی رسیده که از زمان بحران انرژی سال ۲۰۲۲ سابقه نداشته است. قیمت گاز در اواخر اکتبر به ۱۰۳.۹ یورو، معادل ۱۱۳.۹۹ دلار، به ازای هر مگاواتساعت رسید.
همچنین قراردادهای آتی گاز در بازار مرجع اروپا، یعنی بازار تیتیاف هلند، برای تحویل در ماه دسامبر، عصر جمعه در محدوده ۸۷.۲۸ یورو معامله شد.
وابستگی بیشتر اروپا به واردات الانجی
ترکیب کاهش ذخایر، احتمال سرمای شدید و اختلال در عرضه گاز از خاورمیانه میتواند اروپا را بیش از گذشته به واردات گاز طبیعی مایع وابسته کند.
در صورت افزایش تقاضا در اروپا و همزمانی آن با نیاز کشورهای آسیایی و آمریکای جنوبی به محمولههای بیشتر، رقابت میان خریداران برای تأمین الانجی تشدید خواهد شد. چنین وضعیتی میتواند هزینه واردات انرژی را افزایش دهد و بازار گاز اروپا را در برابر نوسانات عرضه و تقاضا آسیبپذیرتر کند.
در مجموع، وضعیت ذخایر گاز اروپا در کنار تحولات جوی و اختلالات عرضه، زمستان پیشرو را به دورهای حساس برای بازار انرژی این قاره تبدیل کرده است. شدت سرما و مدت تداوم آن، از عوامل تعیینکننده میزان برداشت از ذخایر و مسیر قیمت گاز در هفتههای آینده خواهد بود.