فناوری به یکی از مهمترین میدانهای رقابت دو کشور تبدیل شده است. نیمهرساناها، هوش مصنوعی و زیرساختهای دیجیتال، دیگر صرفاً ابزارهای توسعه اقتصادی نیستند و در محاسبات امنیت ملی و قدرت نظامی و صنعتی نیز جایگاه دارند.
آمریکا با اعمال محدودیت بر صادرات برخی فناوریهای پیشرفته و کنترل دسترسی چین به تجهیزات و تراشههای حساس، در پی حفظ فاصله فناورانه خود با پکن است. در مقابل، چین سرمایهگذاری در صنایع داخلی را افزایش داده و تلاش میکند وابستگی خود به فناوریهای خارجی را کاهش دهد. این روند نشان میدهد که رقابت دو کشور از مرحله اختلاف بر سر تجارت کالا عبور کرده و به تقابل بر سر کنترل فناوریهای تعیینکننده آینده اقتصاد جهانی رسیده است.
اقتصاد جهانی در میانه فشارهای تجاری
تعرفهها و محدودیتهای تجاری همچنان از ابزارهای اصلی فشار متقابل آمریکا و چین هستند. با این حال، وابستگی متقابل دو اقتصاد و نقش گسترده آنها در تجارت جهانی، امکان قطع کامل روابط اقتصادی را دشوار کرده است.
از یک سو، واشنگتن به دنبال کاهش وابستگی به زنجیرههای تأمین چین و انتقال بخشی از ظرفیت تولید به کشورهای دیگر است؛ از سوی دیگر، پکن تلاش میکند بازارهای صادراتی خود را حفظ کند و در برابر محدودیتهای آمریکا، مسیرهای تجاری و اقتصادی جایگزین توسعه دهد.
در همین چارچوب، گفتوگوهای تجاری دو طرف را باید تلاشی برای مدیریت هزینههای تقابل دانست، نه لزوماً نشانه پایان اختلافات ساختاری. حتی اگر توافقهایی در زمینه تعرفهها حاصل شود، رقابت بر سر فناوری و نفوذ اقتصادی همچنان ادامه خواهد داشت.
مواد معدنی؛ اهرم فشار در رقابت اقتصادی
یکی دیگر از ابعاد مهم این رقابت، دسترسی به مواد معدنی حیاتی و منابع مورد نیاز صنایع پیشرفته است. وابستگی بخشهایی از صنایع جهانی به مواد اولیه و فرآوریشده چینی، به پکن امکان اثرگذاری بر زنجیرههای تأمین را میدهد. در مقابل، آمریکا تلاش میکند منابع تأمین خود را متنوع کند و ظرفیت تولید و فرآوری مواد راهبردی را افزایش دهد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم صنایع نیمهرسانا، خودروهای برقی، تجهیزات انرژی و فناوریهای پیشرفته به زنجیره تأمین پایدار وابستهاند. بنابراین، رقابت بر سر مواد معدنی تنها یک اختلاف اقتصادی نیست، بلکه بخشی از تلاش دو کشور برای کاهش آسیبپذیری راهبردی محسوب میشود.
تایوان و امنیت منطقهای؛ نقطه حساس روابط دو کشور
در کنار اختلافات اقتصادی، مسئله تایوان یکی از مهمترین کانونهای تنش میان واشنگتن و پکن باقی مانده است. چین تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند و با هرگونه اقدام برای استقلال رسمی این جزیره مخالفت میکند. در مقابل، آمریکا ضمن حفظ سیاست رسمی خود در قبال چین واحد، به حمایت دفاعی از تایوان ادامه داده است.
این اختلاف، ابعاد منطقهای رقابت دو قدرت را برجسته میکند؛ زیرا هرگونه افزایش تنش در تنگه تایوان میتواند پیامدهایی فراتر از شرق آسیا داشته باشد و تجارت دریایی، بازارهای مالی و زنجیرههای تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
رقابت بدون قطع ارتباط؛ راهبرد محتاطانه دو قدرت
با وجود اختلافات گسترده، آمریکا و چین همچنان به حفظ کانالهای ارتباطی و مذاکره نیاز دارند. گستردگی روابط اقتصادی، هزینههای تشدید تنش و پیامدهای بیثباتی در بازارهای جهانی، دو کشور را به سمت مدیریت اختلافات سوق میدهد.
با این حال، مذاکره را نباید معادل حل اختلافات دانست. واشنگتن و پکن ممکن است در موضوعاتی مانند تجارت یا مدیریت خطرات فناوری به تفاهمهای محدود برسند، اما رقابت بر سر برتری فناورانه، امنیت اقتصادی و نفوذ بینالمللی همچنان پابرجا خواهد ماند.
در مجموع، رقابت آمریکا و چین به یکی از عوامل تعیینکننده در شکلگیری نظم جهانی تبدیل شده است. نتیجه این تقابل نه فقط جایگاه دو قدرت، بلکه فرصتها و محدودیتهای اقتصادی و سیاسی سایر کشورها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. برای بسیاری از دولتها، مسئله اصلی در سالهای پیش رو این خواهد بود که چگونه از فرصتهای همکاری با هر دو قدرت استفاده کنند، بدون آنکه در منازعه راهبردی آنها گرفتار شوند.