نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا و از دست رفتن اکثریت جمهوری‌خواهان در مجلس نمایندگان و سنا، موجی از واکنش‌های سیاسی و رسانه‌ای را در این کشور به دنبال داشته است؛ واکنش‌هایی که برخلاف برخی تحلیل‌های اولیه، صرفاً بر تغییر موازنه حزبی در کنگره متمرکز نمانده و به‌سرعت موضوعاتی همچون مسئولیت دونالد ترامپ در شکست جمهوری‌خواهان، پیامدهای جنگ با ایران، آینده رهبری حزب جمهوری‌خواه و احتمال آغاز تحقیقات گسترده علیه دولت را در کانون توجه قرار داده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش خود از این تحولات، نتیجه انتخابات را آغاز دوره‌ای تازه از تقابل سیاسی در واشنگتن توصیف کرده و نوشته است دموکرات‌ها با پیروزی در هر دو مجلس، خود را برای بازگرداندن نقش نظارتی کنگره و بررسی عملکرد دولت آماده می‌کنند. خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی با عنوان «دموکرات‌ها کنگره را تصاحب کردند» تأکید کرده است که پیروزی این حزب در ایالت‌های سنتاً جمهوری‌خواه، از جمله تگزاس، کانزاس و کارولینای جنوبی، ابعاد شکست حزب حاکم را از یک جابه‌جایی معمول انتخاباتی فراتر برده است.
ونس: دلیل شکست جمهوری‌خواهان جنگ ایران بود
یکی از مهم‌ترین واکنش‌های پس از انتخابات، موضع‌گیری صریح جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا بود. ونس در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، برخلاف ادبیات محتاطانه کاخ سفید، مستقیماً جنگ ایران را مسئول شکست جمهوری‌خواهان معرفی کرد و نوشت: «دلیل شکست ما، جنگ بود.»
او همچنین با اشاره به از دست رفتن اکثریت سنا، این پرسش را مطرح کرد که آیا واقعاً ارزش داشت جنگی ادامه پیدا کند که هزینه سیاسی آن از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده باشد؟ ونس حتی توصیه قبلی خود برای پایان دادن به جنگ را تصمیمی درست توصیف کرد.
خبرگزاری رویترز در گزارش اختصاصی خود با عنوان «ونس پس از شکست انتخاباتی آمریکا از جنگ ایران فاصله گرفت» این موضع‌گیری را نشانه‌ای از افزایش اختلاف درون دولت ترامپ درباره ادامه جنگ دانست؛ به‌ویژه آنکه به نوشته رویترز، تصمیم‌گیری درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران همچنان در دستور کار واشنگتن قرار دارد.
واکنش ترامپ به این اظهارات نیز قابل توجه بود. او در گفت‌وگو با خبرنگاران، ارزیابی ونس را تا حد زیادی درست دانست و پذیرفت که جنگ ایران با افزایش قیمت بنزین در شکست جمهوری‌خواهان نقش داشته است؛ اما بلافاصله تأکید کرد که در صورت بازگشت به گذشته، باز هم همان تصمیم را می‌گرفت. ترامپ در گفت‌وگو با وال‌استریت ژورنال نیز گفت: «من کار درست را انجام دادم و دوباره آن را انجام می‌دادم.»
این موضع‌گیری، تفاوت دو رویکرد در رأس دولت آمریکا را آشکار کرده است: ونس بر هزینه سیاسی و انتخاباتی جنگ تأکید می‌کند، درحالی‌که ترامپ ضمن پذیرش بخشی از مسئولیت انتخاباتی آن، همچنان از اصل تصمیم نظامی دفاع می‌کند.
شورش در اردوگاه جمهوری‌خواهان؛ انتقاد از ترامپ و احتمال تغییرات در کاخ سفید
در جبهه جمهوری‌خواهان نیز شکست انتخاباتی به آغاز جدال بر سر مسئولیت‌ها منجر شده است. رویترز در گزارشی به قلم ناندیتا بوز، جارت رنشاو و بو اریکسون با عنوان «جمهوری‌خواهان از ترامپ می‌خواهند مسیر خود را تغییر دهد» نوشته است شماری از متحدان و استراتژیست‌های حزب، خواستار تغییر در تیم کاخ سفید، بازنگری در سیاست تعرفه‌ای و تجدیدنظر در جنگ ایران شده‌اند.
جان فیهری، استراتژیست باسابقه جمهوری‌خواه، نتیجه انتخابات را «فاجعه‌ای بزرگ» برای ترامپ توصیف کرده و خواستار تغییرات اساسی در تیم سیاسی او شده است. رویترز همچنین به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید گزارش داده است که روحیه کارکنان دولت پس از شکست انتخاباتی به‌شدت تضعیف شده و احتمال کناره‌گیری برخی مشاوران و تغییرات در کابینه مطرح است.
در همین حال، موضوع رهبری جمهوری‌خواهان مجلس نمایندگان نیز به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شده است. مایک جانسون، رئیس فعلی مجلس نمایندگان، اعلام کرده که برای تصدی جایگاه رهبری اقلیت در کنگره جدید رقابت نخواهد کرد. در مقابل، نام استیو اسکالیس، رهبر اکثریت فعلی مجلس، و جیم جردن، رئیس کمیته قضایی، به‌عنوان گزینه‌های احتمالی مطرح شده است.
پایگاه خبری آکسیوس نیز در گزارشی از شکل‌گیری فضای سرزنش متقابل در میان جمهوری‌خواهان خبر داده و نوشته است برخی نمایندگان معتقدند تمام اعضای تیم رهبری حزب باید در برابر نتیجه انتخابات پاسخ‌گو باشند. این رسانه به نقل از یک نماینده جمهوری‌خواه، مجموعه‌ای از عوامل شامل جنگ ایران، سیاست‌های مهاجرتی، تورم و افزایش قیمت سوخت را در شکست حزب مؤثر دانسته است.
دموکرات‌ها از تحقیقات علیه دولت تا احتمال استیضاح
در سوی مقابل، رهبران دموکرات تلاش دارند پیروزی انتخاباتی را به افزایش نظارت بر دولت تبدیل کنند. حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس نمایندگان، اعلام کرده است که این حزب مأموریتی برای کاهش هزینه‌های زندگی و پاسخ‌گو کردن دولت دریافت کرده است.
رابرت گارسیا، عضو ارشد دموکرات کمیته نظارت مجلس نمایندگان، در واکنش به شکست جمهوری‌خواهان خطاب به مقام‌های دولت ترامپ نوشت: «وکیل بگیرید.» ران وایدن، سناتور دموکرات و عضو ارشد کمیته مالی سنا نیز با انتشار یک کلمه، «احضاریه‌ها»، از آغاز پیگیری‌های نظارتی خبر داد.
آسوشیتدپرس گزارش داده است که دموکرات‌ها قصد دارند علاوه بر بررسی عملکرد دولت، موضوعات مرتبط با دارایی‌های خانواده ترامپ و تصمیمات اجرایی کاخ سفید را نیز بررسی کنند. احتمال استیضاح برخی مقام‌های دولت، از جمله پیت هگست، وزیر جنگ، نیز در فضای سیاسی مطرح شده است؛ هرچند هنوز به معنای آغاز رسمی فرایند استیضاح نیست.
چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، نیز اعلام کرده اولویت حزبش کاهش هزینه‌ها و مقابله با فساد خواهد بود. او در عین حال تأکید کرده است که رأی‌دهندگان با وجود حمایت انتخاباتی از دموکرات‌ها، همچنان انتظار دارند این حزب عملکرد خود را اثبات کند.
رسانه‌های آمریکایی؛ از انتقاد وال‌استریت ژورنال تا اختلاف در فاکس‌نیوز
بازتاب رسانه‌ای شکست جمهوری‌خواهان نیز از نظر نوع مواجهه با ترامپ قابل توجه است. وال‌استریت ژورنال در تحلیل خود با عنوان «ترامپ چگونه انتخابات میان‌دوره‌ای را باخت»، مسئولیت اصلی شکست را متوجه تصمیمات رئیس‌جمهور دانسته و جنگ طولانی ایران، افزایش قیمت سوخت، سیاست‌های تعرفه‌ای، مسائل اقتصادی و تمرکز ترامپ بر پروژه‌های شخصی را از عوامل مؤثر معرفی کرده است.
این روزنامه همچنین به انتقاد از نحوه مدیریت جنگ پرداخته و نوشته است دولت ترامپ نتوانسته اهداف و چشم‌انداز روشنی برای پایان دادن به این درگیری ارائه کند.
در فاکس‌نیوز نیز با وجود رویکرد سنتی حمایتی این شبکه از ترامپ، اختلاف‌نظرهایی در تفسیر شکست انتخاباتی نمایان شد. وب‌سایت دِرَپ در گزارشی درباره نحوه پوشش رسانه‌ای انتخابات نوشت که با مشخص شدن پیروزی دموکرات‌ها، بحث در فاکس‌نیوز از شمارش آرا به بررسی دلایل شکست جمهوری‌خواهان تغییر کرد.
در یکی از این مباحث، بیل دِبلازیو، شهردار سابق نیویورک، با انتقاد از تحلیل‌های مطرح‌شده در این شبکه، جنگ ایران، افزایش قیمت‌ها و هزینه‌های درمان را از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان دانست. ترامپ نیز در تماس تلفنی با برت بایر، مجری فاکس‌نیوز، از نظرسنجی‌ها و عملکرد این شبکه انتقاد کرد؛ اما بایر پاسخ داد که نتایج انتخابات به پیش‌بینی‌های منتشرشده فاکس‌نیوز نزدیک بوده است.
روزنامه گاردین نیز در گزارشی با عنوان «ترامپ فاکس‌نیوز را مقصر شکست جمهوری‌خواهان دانست»، به اختلاف میان رئیس‌جمهور و شبکه‌ای پرداخت که از مهم‌ترین رسانه‌های حامی او محسوب می‌شود.
بازتاب بین‌المللی؛ از ایران و روسیه تا اروپا
در سطح بین‌المللی نیز جنگ ایران به یکی از مهم‌ترین محورهای تفسیر نتایج انتخابات آمریکا تبدیل شده است.
شبکه سی‌بی‌اس در گزارشی درباره واکنش رهبران جهان نوشت که مقام‌های ایرانی، شکست جمهوری‌خواهان را نشانه‌ای از مخالفت رأی‌دهندگان آمریکایی با جنگ پرهزینه‌ای دانسته‌اند که ترامپ همراه با اسرائیل علیه ایران آغاز کرده است. این شبکه همچنین به موضع رهبر انقلاب اسلامی اشاره کرد که نتیجه انتخابات را لزوماً به معنای تغییر رویکرد واشنگتن در قبال تهران نمی‌داند.
در روسیه، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه، تأکید کرد که تغییر ترکیب کنگره آمریکا الزاماً سیاست خارجی مسکو را تغییر نمی‌دهد. او با اشاره به رویکرد منفی دموکرات‌ها در قبال روسیه، اعلام کرد که مسکو سیاست خود در قبال اوکراین را نیز بر اساس این تحولات تغییر نخواهد داد.
در اروپا، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، ابراز امیدواری کرد که کنگره جدید حمایت آمریکا از اوکراین را افزایش دهد و فشار بر روسیه را تقویت کند. کریستل شالدِموزه، نایب‌رئیس پارلمان اروپا نیز نتیجه انتخابات را تحولی مهم توصیف کرد، اما هشدار داد که اروپا نباید امنیت و استقلال راهبردی خود را به تحولات سیاسی آمریکا گره بزند.
پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نتیجه انتخابات آمریکا را نشانه دیگری از تضعیف موج راست‌گرایی پوپولیستی در جهان دانست و پیش‌بینی کرد که روند مشابهی در انتخابات کشورش نیز مشاهده شود. سیریل رامافوزا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، نیز گفت که این نتایج می‌تواند آغاز دوره‌ای جدید در روابط بین‌المللی باشد.
در انگلیس، اندی برنهام، نخست‌وزیر این کشور، با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ ایران، تأکید کرد که تا زمانی که این جنگ حل‌وفصل نشود، کاهش فشار هزینه‌های زندگی دشوار خواهد بود.
شکست انتخاباتی و مسئله جنگ تاب‌آوری
مجموع واکنش‌های سیاسی و رسانه‌ای نشان می‌دهد که انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به نقطه تلاقی سه بحران برای دولت ترامپ تبدیل شده است: بحران موازنه قدرت در داخل، بحران اقتصادی ناشی از افزایش هزینه‌های زندگی و بحران سیاست خارجی در نتیجه جنگ ایران.
نکته مهم‌تر، تبدیل جنگ ایران به موضوع اختلاف علنی درون ساختار قدرت آمریکاست؛ جایی که معاون رئیس‌جمهور، مسئولیت شکست را مستقیماً متوجه جنگ می‌کند، اما رئیس‌جمهور همچنان بر درستی تصمیم نظامی خود پافشاری دارد.
از این منظر، شکست جمهوری‌خواهان را نمی‌توان صرفاً به تغییر گرایش انتخاباتی یا رقابت دو حزب تقلیل داد. جنگی که دولت ترامپ با هدف اعمال فشار نظامی بر ایران دنبال کرد، اکنون به عاملی در افزایش هزینه‌های سیاسی دولت در داخل آمریکا تبدیل شده است. با این حال، تغییر اکثریت کنگره به‌خودی‌خود به معنای پایان جنگ یا تغییر فوری سیاست آمریکا نیست؛ بلکه موازنه جدید می‌تواند تصمیمات نظامی، بودجه‌ای و تحریمی کاخ سفید را با نظارت و مقاومت سیاسی بیشتری مواجه کند.
این همان نقطه‌ای است که می‌توان آن را در چارچوب مفهوم «جنگ تاب‌آوری» بررسی کرد: تقابل از میدان نظامی و منطقه‌ای فراتر رفته و آثار آن به عرصه اقتصاد و سیاست داخلی طرف مقابل نیز منتقل شده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا ترامپ برای مهار پیامدهای انتخاباتی جنگ، به بازنگری در راهبرد خود تن می‌دهد یا با ادامه مسیر گذشته، تقابل با کنگره دموکرات را نیز به بحران‌های پیش روی خود اضافه خواهد کرد.
