در حالی که چهار پیشنهاد برای آتش‌بس محدود در جنگ اوکراین روی میز قرار گرفته، تحولات میدانی نشانه‌ای از کاهش تنش نشان نمی‌دهد. روسیه و اوکراین همزمان فشار بر زیرساخت‌های حیاتی یکدیگر را افزایش داده‌اند؛ مسکو پل‌های کی‌یف را هدف قرار می‌دهد و کی‌یف از افزایش حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه خبر می‌دهد.
همزمان، تلاش‌های دیپلماتیک برای توقف بخشی از درگیری‌ها ادامه دارد و احتمال برگزاری دور تازه‌ای از مذاکرات نیز مطرح شده است. در چنین شرایطی، افزایش فشار نظامی در کنار ادامه مسیر دیپلماتیک، این پرسش را ایجاد کرده که آیا دو طرف خود را برای مذاکره آماده می‌کنند یا فاصله میان میدان و دیپلماسی همچنان بیشتر خواهد شد.
پل‌های کی‌یف در مرکز حملات روسیه
در روزهای اخیر، پل‌های پایتخت اوکراین به یکی از اهداف عملیات روسیه تبدیل شده‌اند. ویتالی کلیچکو، شهردار کی‌یف، اعلام کرده است که در حمله روز یکشنبه، یک پهپاد روسی به پل شمالی روی رودخانه دنیپرو برخورد کرده و به مسیر جاده‌ای آن آسیب زده است. در این حادثه دو نفر زخمی شدند و بخشی از سامانه آب گرم نیز آسیب دید.
وزارت دفاع روسیه با تأیید هدف قرار دادن این پل اعلام کرده است که پل شمالی برای انتقال نیرو و محموله‌های نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مسکو همچنین از هدف قرار دادن دو کشتی باری خبر داده که به گفته این کشور، در حال انتقال تجهیزات نظامی به سمت بندر اودسا بوده‌اند.
این حملات در شرایطی انجام شده که پیش از آن نیز سه پل در کی‌یف در پی حملات روسیه به صورت کامل یا جزئی بسته شده و رفت‌وآمد شهری با اختلال مواجه شده بود.
ولودیمیر زلنسکی در واکنش به این تحولات گفته است: «آنها پل‌ها را هدف قرار می‌دهند؛ آیا واقعاً فکر می‌کنند ما پاسخ نمی‌دهیم؟» رئیس‌جمهور اوکراین همچنین مدعی شده است که هدف روسیه، تضعیف توانایی اوکراین برای ادامه مقاومت است.
پاسخ کی‌یف به پالایشگاه‌های روسیه
در مقابل، اوکراین طی ماه‌های اخیر زیرساخت‌های انرژی روسیه را در مرکز فشار خود قرار داده و زلنسکی اعلام کرده است که کی‌یف قصد دارد حملات به پالایشگاه‌های روسیه را افزایش دهد.
رئیس‌جمهور اوکراین این اقدام را پاسخی به آنچه «دکترین جدید» روسیه خوانده، توصیف کرده و گفته است مسکو با افزایش فشار بر زیرساخت‌های اوکراین تلاش می‌کند توان این کشور برای ادامه فعالیت و زندگی عادی را کاهش دهد.
به این ترتیب، نوعی تقابل میان دو دسته زیرساخت شکل گرفته است؛ روسیه بر مسیرهای ارتباطی و لجستیکی اوکراین فشار وارد می‌کند و کی‌یف پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی روسیه را هدف قرار می‌دهد.
این تقابل تنها جنبه نظامی ندارد. زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل هم بر توان عملیاتی طرفین اثر می‌گذارند و هم می‌توانند هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی ادامه جنگ را افزایش دهند.
چهار پیشنهاد برای آتش‌بس محدود
در همین شرایط، وزیر خارجه اوکراین از دریافت چهار پیشنهاد برای آتش‌بس‌های محدود از سوی آمریکا، هند، ترکیه و مصر خبر داده است. به گفته آندری سیبیها، پیشنهاد هند گسترده‌تر از سایر طرح‌هاست. ترکیه و مصر پیشنهادهایی درباره توقف درگیری‌ها در دریای سیاه مطرح کرده‌اند و آمریکا نیز خواستار توقف حملات به تأسیسات انرژی شده است.
کی‌یف اعلام کرده است که آماده بررسی آتش‌بس همزمان در حوزه انرژی و دریای سیاه است و حتی از آمادگی خود برای یک آتش‌بس بدون قیدوشرط در خط مقدم سخن گفته است.
بر اساس توضیحات وزیر خارجه اوکراین، توقف درگیری‌ها در حوزه انرژی می‌تواند شامل تمام تأسیسات انرژی و حتی زیرساخت‌های بندری باشد.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این است که اگر روسیه حملات به شبکه برق اوکراین را متوقف کند، اوکراین نیز حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف خواهد کرد. این پیشنهاد عملاً نوعی توقف متقابل فشار بر زیرساخت‌های حیاتی دو کشور را مطرح می‌کند.
اما مسکو تاکنون چنین مبادله‌ای را نپذیرفته است. ولادیمیر پوتین پنجشنبه گذشته در مجمع والدای، پیشنهاد توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه در مقابل توقف حملات به کشتی‌ها را «مضحک» توصیف کرد.
چرا همزمان با طرح آتش‌بس، فشار نظامی بیشتر شده است؟
افزایش فشار نظامی الزاماً به معنای کنار گذاشته شدن مسیر دیپلماتیک نیست. در بسیاری از منازعات، طرفین پیش از ورود جدی به گفت‌وگو تلاش می‌کنند اهرم‌های فشار بیشتری در اختیار داشته باشند.
از این منظر، هدف قرار دادن پل‌ها برای روسیه می‌تواند تلاشی برای محدود کردن ظرفیت جابه‌جایی نیرو و تجهیزات اوکراین باشد و افزایش فشار بر پالایشگاه‌های روسیه از سوی کی‌یف نیز می‌تواند با هدف افزایش هزینه‌های اقتصادی و انرژی برای مسکو دنبال شود.
به بیان دیگر، هر دو طرف ممکن است بخواهند اگر قرار است پای میز مذاکره بنشینند، این کار را از موقعیتی انجام دهند که اهرم‌های فشار بیشتری در اختیار داشته باشند.
با این حال، این برداشت به معنای نزدیک بودن یا قطعی بودن توافق آتش‌بس نیست. مخالفت روسیه با برخی پیشنهادهای مطرح‌شده و ادامه عملیات متقابل نشان می‌دهد فاصله میان مواضع دو طرف همچنان قابل توجه است.
مذاکرات جدید در راه است؟
در کنار این تحولات، زلنسکی اعلام کرده است که دو فرستاده آمریکا برای امور صلح در تلاش هستند تا زمینه برگزاری یک نشست سه‌جانبه در سطح فنی را تا پایان اکتبر فراهم کنند. کی‌یف برای برگزاری این نشست در امارات یا کشور دیگری اعلام آمادگی کرده است.
با این حال، هنوز زمان مشخصی برای این نشست اعلام نشده و مهم‌تر از آن، مشخص نیست آیا شرایط میدانی و اختلافات موجود اجازه خواهد داد پیشنهادهای آتش‌بس از مرحله طرح‌های دیپلماتیک عبور کرده و به توافقی عملی تبدیل شوند یا خیر.
در شرایط کنونی، اوکراین با مجموعه‌ای از پیشنهادهای محدود برای توقف درگیری‌ها روبه‌روست، اما همزمان فشار نظامی نیز ادامه دارد. پل‌های کی‌یف و پالایشگاه‌های روسیه به نماد همین وضعیت تبدیل شده‌اند؛ وضعیتی که در آن دیپلماسی و فشار نظامی همزمان پیش می‌روند.
پرسش اصلی اکنون این است که آیا تشدید فشارهای متقابل مقدمه‌ای برای ورود دو طرف به مذاکرات از موضعی جدید خواهد بود یا شکاف میان میدان و دیپلماسی، جنگ اوکراین را وارد مرحله تازه‌ای خواهد کرد.
