در شرایطی که اقتصاد ایران همزمان با تورم داخلی، افزایش هزینههای حملونقل و اختلال در زنجیرههای تأمین مواجه است، هر تغییر قابل توجه در نرخ ارز میتواند دامنه فشار بر تولیدکننده و مصرفکننده را افزایش دهد.
دلار چگونه به سفره مردم میرسد؟
نرخ ارز برای اقتصاد ایران صرفاً یک عدد در بازار معاملات نیست؛ افزایش آن میتواند از مسیرهای مختلف وارد ساختار قیمتگذاری کالا و خدمات شود.
علی بهرامی، مدیر اجرایی پایانه صادراتی فلزات گرانبها، درباره نحوه انتقال نرخ ارز به قیمتهای مصرفکننده گفت: «ما الان درگیر چند نوع تورم هستیم که یکی از آنها نرخ ارز و نرخ برابری ریال و دلار است. افزایش نرخ ارز علاوه براینکه بر مواد اولیه کارخانهها اثر گذار است، برروی زنجیرههای تأمین و در نهایت روی قیمتگذاری محصول نهایی نیز تاثیرگذاراست.
به گفته او، این اثرگذاری فقط در مرحله تولید متوقف نمیشود و در مراحل مختلف توزیع نیز ادامه پیدا میکند.
چرا تورم ارزی تنها عامل افزایش قیمت نیست؟
به گفته این کارشناس، فشار تورمی موجود در اقتصاد تنها از مسیر نرخ ارز ایجاد نمیشود و همزمان چند عامل دیگر نیز بر قیمتها اثر گذاشتهاند.
او با اشاره به وضعیت زنجیره تأمین گفت: «زنجیره تأمین ما دچار اختلال شده است بطوریکه از مسیر دریایی، سرعت حمل کالاها کاهش پیدا کرده و هزینه آن نیز افزایش یافته است. از طرفی هزینه حملونقل بینالمللی نیزحدود سه برابر شده و محدودیتهای هوایی نیز به این مسئله اضافه شده است.»
بهرامی معتقد است: در کنار افزایش نرخ ارز و هزینه حملونقل، تغییر در وضعیت عرضه و تقاضا نیز میتواند به افزایش قیمتها منجر شود؛ بهویژه در شرایطی که عرضه برخی کالاها کاهش پیدا کند اما تقاضا ثابت بماند یا افزایش یابد.
او همچنین افزایش قیمت جهانی برخی کالاها در نتیجه رشد هزینه سوخت و حملونقل بینالمللی را یکی دیگر از عوامل فشار بر قیمتها دانست و گفت: افزایش هزینه واردات حتی برای کالاهایی که پیش از این با قیمت پایینتری وارد میشدند، میتواند در نهایت به مصرفکننده منتقل شود.
بانک مرکزی برای کاهش نوسان ارز چه میتواند بکند؟
یکی از پرسشهای اصلی بازار ارز، نقش بانک مرکزی در مدیریت نوسانات است. بهرامی با اشاره به گزارشهایی درباره افزایش ذخایر ارزی بانک مرکزی، معتقد است: خرید ارز از بازار داخلی میتواند در مقاطعی فشار تقاضا را افزایش دهد.
او گفت: «اگر بانک مرکزی در بازار داخلی اقدام به خرید و جمعآوری ارز کرده باشد، طبیعتاً فشار تقاضا را افزایش میدهد و این مسئله میتواند روی قیمت ارز اثر بگذارد.»
این کارشناس معتقد است: سیاستگذار باید از اقداماتی که خود میتواند به افزایش تقاضا در بازار منجر شود پرهیز کند و اجازه دهد سازوکار عرضه و تقاضا نقش بیشتری در ایجاد تعادل داشته باشد.
کدام بخش اقتصاد بیشتر آسیب میبیند؟
افزایش نرخ ارز تنها مصرفکننده را تحت فشار قرار نمیدهد.
به گفته بهرامی، تولیدکنندگان نیز از گروههایی هستند که در برابر شوکهای ارزی و تورمی آسیبپذیری بالایی دارند.
او در اینباره گفت: «تولیدکنندهها بیشترین قشری هستند که آسیب میبینند؛ هم از نظر حجم آسیب و هم از نظر گستره آن.بنابراین تقریباً اکثر تولیدکنندگان درگیر این مسئله خواهند شد.»
بهرامی بهطور ویژه به تولیدکنندگان خدمات اشاره کرد و گفت: این گروه معمولاً در قیمتگذاری محصولات و خدمات خود با فاصله بیشتری نسبت به افزایش نرخ ارز و شوکهای تورمی واکنش نشان میدهند و به همین دلیل ممکن است فشار بیشتری را تحمل کنند.
چشمانداز بازار ارز؛ ثبات یا جهش؟
در شرایط فعلی، چشمانداز بازار ارز تا حد زیادی به تحولات سیاسی و منطقهای گره خورده است.
بهرامی معتقد است: در صورت عدم مداخله بانک مرکزی در بازار داخلی، تحولات دیپلماتیک، وضعیت ژئوپلیتیک منطقه، تحولات مربوط به تنگه هرمز و شرایط تجارت خارجی میتوانند نقش تعیینکنندهای در مسیر نرخ ارز داشته باشند.
این کارشناس با ارائه یک سناریوی شخصی از بازار ارز گفت: احتمال می رود در سناریوی نخست، نرخ دلار در محدوده ۲۳۰ تا ۲۳۵ هزار تومان نوسان کند و در صورت انتشار اخبار مثبت، تمایل به کاهش داشته باشد.
او البته تأکید کرد که بازار با اخبار متناقض مواجه است و همین مسئله باعث احتیاط معاملهگران شده است.
به گفته بهرامی، در صورت باقی ماندن نرخ در محدوده ۲۳۲ تا ۲۳۵ هزار تومان، امکان تجربه یک دوره نسبتاً باثبات یکهفته تا ۱۰روزه وجود دارد.
در مقابل، او یک سناریوی دوم را نیز مطرح کرد که از نظر خودش احتمال کمتری دارد و در آن نرخ ارز میتواند به سمت ۲۳۷ هزار تومان و بالاتر حرکت کند؛ سناریویی که به گفته او میتواند تحت تأثیر تشدید تنشها یا انتشار اخبار منفی در حوزه مذاکرات و تحولات منطقهای شکل بگیرد.
فاصله نرخ فعلی با برآورد برابری قدرت خرید
بهرامی در بخش دیگری از این گفتوگو به مفهوم «برابری قدرت خرید» اشاره کرد و گفت: بر اساس اختلاف تورم ایران و آمریکا، از نگاه او نرخ ارز میتواند در محدوده بالاتری قرار داشته باشد.
او رقم ۲۷۰ هزار تومان را بهعنوان برآورد خود بر مبنای برابری قدرت خرید مطرح کرد و در عین حال معتقد بود که کاهش حجم معاملات و احتیاط فعالان بازار باعث شده نرخ ارز در محدوده پایینتری نسبت به این برآورد قرار بگیرد.
گفتنی است، این ارقام البته پیشبینی و تحلیل شخصی این کارشناس است و نباید بهعنوان نرخ قطعی یا پیشبینی رسمی بازار ارز تلقی شود.
ثبات ارز؛ مطالبه فعالان اقتصادی
در نهایت، مسئله اصلی برای فعالان اقتصادی تنها سطح نرخ ارز نیست، بلکه قابلیت پیشبینی و ثبات آن نیز اهمیت دارد. نوسان شدید نرخ ارز میتواند برنامهریزی برای واردات، تولید، قیمتگذاری، قراردادها و سرمایهگذاری را دشوار کند.
بهرامی نیز با تأکید بر اهمیت ثبات بازار ارز گفت: «امیدوارم در این شرایط همچنان ثبات داشته باشیم تا فعالان اقتصادی بتوانند کار کنند.»
بازار ارز در شرایط کنونی در نقطهای قرار دارد که همزمان از تحولات اقتصادی داخلی و اخبار سیاسی و منطقهای تأثیر میپذیرد. به همین دلیل، مسیر آینده نرخ ارز نه فقط به میزان عرضه و تقاضا، بلکه به مجموعهای از متغیرهای اقتصادی و غیراقتصادی وابسته خواهد بود؛ موضوعی که اثر آن مستقیماً بر تولید، قیمت کالاها و قدرت خرید خانوارها منعکس میشود.
