در ماه‌های اخیر طرح شناسه‌دار شدن کارت‌های آزاد جایگاه‌های سوخت در چند مرحله مطرح و به‌صورت آزمایشی در تعدادی از جایگاه‌ها اجرا شده است. بر اساس این طرح، اختیار کارت آزاد جایگاه از جایگاه‌دار گرفته می‌شود و استفاده از آن پس از احراز هویت مصرف‌کننده امکان‌پذیر خواهد بود.
محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، پیش‌تر درباره این طرح گفته بود که پس از شناسه‌دار شدن کارت آزاد جایگاه، محدودیت‌های مربوط به استفاده از این کارت تغییر می‌کند و هر فرد پس از مراجعه به جایگاه، ابتدا از طریق کارت بانکی و کد ملی در سامانه مانا احراز هویت می‌شود و سپس بر اساس سیاست‌های تعیین‌شده برای مصرف، امکان سوخت‌گیری خواهد داشت.
تغییر مسیر مصرف بنزین و مقابله با قاچاق داخلی
یکی از اهداف مطرح‌شده برای اجرای این طرح، کنترل مصرف خارج از شبکه بنزین عنوان شده است. بر اساس برخی برآوردها، روزانه حدود ۴ تا ۵ میلیون لیتر بنزین ممکن است از چرخه رسمی مصرف خارج شود.
بخشی از این مصرف خارج از شبکه به فروش بنزین در برخی مناطق و مسیرهای جاده‌ای مربوط می‌شود. بخش دیگری نیز به حوزه صنعتی ارتباط دارد؛ به‌گونه‌ای که در برخی موارد بنزین خارج‌شده از چرخه رسمی به صنایع منتقل شده و به دلیل اختلاف قیمت، جایگزین حلال‌های صنعتی مانند تینر شده است.
هدف‌گذاری برای کاهش مصرف خارج از شبکه
شناسه‌دار شدن کارت آزاد جایگاه‌ها قرار است امکان رصد دقیق‌تر مصرف و کاهش سوءاستفاده از کارت‌های آزاد را فراهم کند. بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، اگر اجرای این طرح بتواند مصرف خارج از شبکه را حتی تا نصف کاهش دهد، میزان مصرف روزانه بنزین حدود ۲.۵ میلیون لیتر کاهش خواهد یافت.
این میزان کاهش در شرایطی که کشور با ناترازی مصرف بنزین مواجه است، می‌تواند بخشی از فشار موجود بر شبکه تأمین سوخت را کاهش دهد.
فرآیند جدید سوخت‌گیری با کارت جایگاه
در طرح جدید، فردی که قصد استفاده از کارت آزاد جایگاه را دارد، پیش از آغاز سوخت‌گیری باید از طریق دستگاه کارتخوان رمز دریافت کند.
در این فرآیند، پس از استفاده از کارت بانکی، کد ملی دارنده حساب بانکی استعلام می‌شود تا مشخص شود چه فردی اقدام به دریافت سوخت کرده است. به این ترتیب، امکان تجمیع اطلاعات مربوط به مصرف سوخت خانوارها فراهم می‌شود.
در فرآیند اجراشده در برخی جایگاه‌ها، برای انجام این استعلام هزار تومان کارمزد از سوی شبکه بانکی دریافت می‌شود و رمز استفاده از کارت آزاد جایگاه نیز روی رسید درج می‌شود.
استفاده از کارت جایگاه در این شرایط تنها با رمز یک‌بارمصرف امکان‌پذیر است و رمز قدیمی «۱۱۱۱» دیگر معتبر نخواهد بود.
شرط مالکیت خودرو برای استفاده از کارت آزاد
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده درباره اجرای این طرح، مالکیت خودرو به کد ملی اعضای خانوار متصل شده است. بنابراین خانوارهایی که خودرویی به نام اعضای آن‌ها ثبت نشده باشد، امکان استفاده از کارت آزاد جایگاه برای سوخت‌گیری را نخواهند داشت.
در مجموع، یکی از محورهای اصلی طرح شناسه‌دار شدن کارت‌های آزاد جایگاه، ثبت و تجمیع داده‌های مصرف بنزین در سطح خانوار و ایجاد امکان نظارت دقیق‌تر بر نحوه مصرف سوخت است؛ اقدامی که با هدف کاهش استفاده خارج از شبکه و جلوگیری از سوءاستفاده از کارت‌های آزاد جایگاه دنبال می‌شود.
