ناترازی صندوقهای بازنشستگی، بهویژه سازمان تامین اجتماعی، طی سالهای اخیر به یکی از چالشهای مهم حوزه رفاه و تامین اجتماعی کشور تبدیل شده است؛ بحرانی که مجموعهای از عوامل اقتصادی، جمعیتی و ساختاری در شکلگیری و تشدید آن نقش دارند.
علی حیدری، کارشناس رفاه و تامین اجتماعی، در بررسی ریشههای ناترازی صندوقهای بازنشستگی بر ضرورت بازتعریف اولویتها و انجام اصلاحات اساسی در نظام تامین اجتماعی تاکید کرده است.
به گفته حیدری، حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور تحت پوشش بیمههای بازنشستگی قرار دارند و سازمان تامین اجتماعی حدود نیمی از این جمعیت را پوشش میدهد. یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی وضعیت صندوقهای بازنشستگی، «نسبت پشتیبانی» است که به طور متوسط در این صندوقها به حدود ۲ رسیده، در حالی که این نسبت باید دستکم ۵ باشد.
عوامل تشدید ناترازی صندوقهای بازنشستگی
این کارشناس رفاه و تامین اجتماعی، تغییرات جمعیتی، شرایط نامناسب اقتصادی، تحریمها و برخی مشکلات اجتماعی را از عوامل موثر بر وضعیت فعلی صندوقها میداند.
در کنار این عوامل، بازنشستگیهای زودهنگام، افزایش بیکاری و فاصله گرفتن از اصول بیمهای نیز از جمله مسائلی هستند که میتوانند منابع و مصارف صندوقهای بازنشستگی را با عدم تعادل بیشتری مواجه کنند.
حیدری همچنین بر اهمیت پرداخت منظم حق بیمهها و تعیین تکلیف بدهیهای معوق دولت به صندوقهای بازنشستگی تاکید کرده است. به اعتقاد وی، استمرار بدهیها و تاخیر در پرداخت تعهدات، فشار مالی بیشتری بر صندوقها وارد کرده و روند ناترازی را تشدید میکند.
ضرورت اصلاح نظام تامین اجتماعی
حیدری راهکار مقابله با این بحران را در مجموعهای از اصلاحات ساختاری و بیمهای میداند و بر ضرورت شکلگیری یک نظام تامین اجتماعی فراگیر و چندلایه تاکید دارد.
به گفته او، اصلاحات مورد نیاز تنها به یک تصمیم محدود نمیشود و باید مجموعهای از اصلاحات سامانهای، فنی و بیمهای را دربر بگیرد. در این مسیر، مدیریت تدریجی بحران و جلوگیری از تشدید فشار مالی بر صندوقها نیز اهمیت ویژهای دارد.
این کارشناس همچنین تامین نقدینگی و ایجاد یک «دوره تنفس» برای صندوقها را از دیگر اقدامات ضروری عنوان کرده است؛ اقدامی که میتواند فرصت لازم برای اجرای اصلاحات اساسی و مدیریت مرحلهای ناترازی را فراهم کند.
ضرورت بیمه افراد شاغل در بخش غیررسمی
یکی دیگر از موضوعات مورد تاکید حیدری، گسترش پوشش بیمهای به گروههایی است که در مشاغل غیررسمی و خانگی فعالیت میکنند.
وی معتقد است برای افزایش پوشش بیمهای این افراد باید راهکارهای جدیدی طراحی شود تا شاغلان بخش غیررسمی و خانگی نیز امکان برخورداری از بیمه بازنشستگی را پیدا کنند.
در مجموع، حل مسئله ناترازی صندوقهای بازنشستگی نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزههای بیمهای، اقتصادی، اشتغال و جمعیتی است و به نظر میرسد بدون اصلاح ساختار تامین اجتماعی و مدیریت منابع و تعهدات، فشار مالی بر این صندوقها همچنان ادامه خواهد داشت.
