موضوع تعیین سقف خرید نان یارانهای و محاسبه نرخ تجاری برای خریدهای بیش از الگوی مصرف، در روزهای اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه خانوارها تبدیل شده است. انتشار گزارشهایی درباره اجرای طرح جدید مدیریت خرید نان در استانهای خوزستان و زنجان، پرسشهایی درباره میزان سهمیه هر فرد، قیمت نان پس از پایان سهمیه و نحوه محاسبه خرید خانوارها ایجاد کرده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، در این طرح سامانه هوشمند نانینو با بررسی سابقه خرید شهروندان، تراکنشهای غیرمتعارف و خریدهای حجیم را شناسایی میکند. مسئولان تأکید دارند هدف این سازوکار محدودکردن دسترسی خانوارها به نان مورد نیاز روزانه نیست، بلکه جلوگیری از استفاده تجاری از آرد یارانهای و خریدهای خارج از الگوی مصرف است.
سهمیه ماهانه نان هر نفر چقدر است؟
در گزارشهای منتشرشده درباره اجرای طرح جدید، سهم متوسط آرد یارانهای هر ایرانی حدود هشت کیلوگرم در ماه عنوان شده است. همچنین در برخی گزارشها از محاسبه خرید بیش از این میزان با نرخ تجاری و آزاد سخن گفته شده است.
با این حال، مسئولان حوزه غله تأکید کردهاند که نمیتوان برای تمام شهروندان، بدون توجه به تعداد اعضای خانوار، محل سکونت و شرایط مصرف، یک سقف ثابت تعیین کرد. به همین دلیل، مبنای تشخیص خرید غیرمتعارف، اطلاعات ثبتشده در سامانه نانینو و سابقه خرید خانوارهاست.
بنابراین عدد هشت کیلوگرم را باید میانگین مصرف یا سهم متوسط آرد دانست، نه سهمیه قطعی و یکسانی که برای همه افراد و خانوارها بدون استثنا اعمال شود.
خرید نان خانوارها محدود میشود؟
مقامهای مسئول در استانهای زنجان و خوزستان اعلام کردهاند که هدف طرح، محدودکردن خرید معمول نان نیست. بر اساس توضیحات ارائهشده، شهروندانی که مطابق الگوی مصرف خانوار خود نان تهیه میکنند، مشمول افزایش قیمت نخواهند شد.
در واقع، تمرکز طرح بر خریدهای پرحجم و خارج از عرف است؛ خریدهایی که ممکن است برای مصارف تجاری، رستورانها، کارگاهها یا فروش مجدد انجام شوند و از سهمیه آرد یارانهای خانوارها استفاده کنند.
مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان زنجان نیز اعلام کرده است که خرید متعارف شهروندان با نرخ مصوب انجام میشود و اجرای شیوهنامه جدید به معنای افزایش قیمت نان برای مصرف روزانه خانوارها نیست.
سامانه نانینو چگونه خریدهای غیرمتعارف را تشخیص میدهد؟
یکی از بخشهای مهم طرح جدید، استفاده از اطلاعات ثبتشده در سامانه نانینو برای بررسی الگوی خرید شهروندان است. این سامانه به جای اعمال یک محدودیت ثابت برای همه افراد، سابقه خرید هر کارت بانکی یا کد ملی و تعداد دفعات مراجعه به نانوایی را بررسی میکند.
بر این اساس، خرید تعداد زیادی نان در یک نوبت یا مراجعههای مکرر و خریدهای حجیم در طول روز میتواند بهعنوان مصرف غیرمتعارف شناسایی شود.
همچنین در این شیوه، سابقه خرید خانوار طی دو سال گذشته مورد توجه قرار میگیرد و تفاوت الگوی مصرف در مناطق شهری و روستایی نیز در محاسبات لحاظ میشود.
قیمت نان پس از عبور از سقف مصرف چقدر خواهد بود؟
در برخی گزارشهای منتشرشده درباره اجرای این طرح در خوزستان و زنجان، نرخ ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان برای خریدهای مازاد بر سهمیه مطرح شده است. با این حال، این رقم را نمیتوان بدون مشخصکردن نوع نان، محل اجرا و ضوابط نهایی، بهعنوان قیمت یکسان نان آزاد در سراسر کشور در نظر گرفت.
بر اساس توضیحات مسئولان، در صورت شناسایی خرید غیرمتعارف، نان مازاد یا در مواردی کل تراکنش، مطابق ضوابط سامانه با نرخ تجاری محاسبه میشود. ازاینرو، نحوه محاسبه و مبلغ نهایی میتواند به شرایط ثبتشده در سامانه و مقررات اجرایی هر منطقه بستگی داشته باشد.
وضعیت اجرای طرح در خوزستان و زنجان
گزارشها از اجرای طرح مدیریت خرید نان در استانهای خوزستان و زنجان حکایت دارد. در خوزستان، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان اعلام کرده است که این طرح با هدف ساماندهی مصرف آرد یارانهای، جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی و شناسایی خریدهای غیرمتعارف اجرا میشود.
در زنجان نیز مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان از ابلاغ شیوهنامه جدید و بهروزرسانی سامانههای مربوط در نانواییها و کارخانههای آرد خبر داده است. به گفته وی، خریدهای معمول خانوارها مشمول افزایش قیمت نمیشود و تشخیص مصرف غیرمتعارف بر اساس سابقه خرید و شرایط خانوار صورت میگیرد.
آیا طرح سهمیهبندی نان در تهران اجرا شده است؟
درباره وضعیت اجرای این طرح در تهران نیز اظهارنظرهایی مطرح شده است. نایبرئیس اول اتاق اصناف تهران اعلام کرده بود که قرار است فروش کیلویی نان از آبانماه اجرایی شود، اما این برنامه هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
به گفته وی، اجرای طرح متوقف نشده، اما نهاییشدن آن به بررسیهای کارشناسی، برگزاری جلسات با اتحادیههای مرتبط و فراهمشدن مقدمات اجرایی نیاز دارد.
بنابراین، خبرهای مربوط به اجرای طرح در برخی استانها را نباید به معنای اجرای قطعی و یکسان آن در تمام نانواییهای تهران و سایر مناطق کشور تلقی کرد.
آیا نان برای همه خانوارها گران میشود؟
بر اساس توضیحات مسئولان، اجرای طرح مدیریت خرید نان به معنای افزایش قیمت برای تمام شهروندان یا حذف دسترسی خانوارها به نان یارانهای نیست. هدف اعلامشده، تفکیک مصرف معمول خانوار از خریدهای تجاری و جلوگیری از خروج آرد یارانهای از چرخه مصرف مردم است.
با این حال، جزئیات اجرایی طرح، نحوه محاسبه سهم خانوارها و نرخ خریدهای مازاد از جمله موضوعاتی است که اطلاعرسانی دقیق و شفاف درباره آن میتواند از سردرگمی شهروندان و بروز اختلاف در نانواییها جلوگیری کند.
در شرایطی که نان یکی از کالاهای اصلی سبد غذایی خانوارها به شمار میرود، روشنشدن ضوابط محاسبه سهمیه و اطمینانبخشی درباره تأمین نان مورد نیاز خانوادهها اهمیت ویژهای دارد.