افزایش هزینه‌های درمان در ماه‌های اخیر به یکی از دغدغه‌های جدی بازنشستگان تبدیل شده است. گروهی از مستمری‌بگیران که به دلیل شرایط سنی و ابتلا به بیماری‌های مزمن ناچارند داروهای خود را به‌صورت مستمر مصرف کنند، اکنون با دو مشکل هم‌زمان روبه‌رو هستند؛ از یک سو قیمت برخی داروهای ضروری افزایش یافته و از سوی دیگر، تهیه بخشی از این اقلام از داروخانه‌های مراکز درمانی و ملکی تأمین اجتماعی با دشواری همراه شده است.
در میان داروهای پرمصرف، انسولین و داروهای مرتبط با کنترل قند خون، فشار خون و بیماری‌های پروستات بیش از دیگر اقلام مورد توجه قرار گرفته‌اند. افزایش قیمت برخی از این داروها در کنار محدودیت دسترسی، هزینه درمان را برای بازنشستگانی که درآمد ثابت دارند سنگین‌تر کرده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روزهای اخیر، قیمت برخی داروهای پرمصرف از جمله انسولین، لوزارتان برای کنترل فشار خون و تامسولوسین در یک ماه گذشته تا ۵۰ درصد افزایش یافته است. این وضعیت در شرایطی رخ داده که بسیاری از سالمندان برای کنترل بیماری‌های خود به مصرف روزانه و طولانی‌مدت دارو نیاز دارند و امکان قطع یا کاهش مصرف دارو برای آنان وجود ندارد.
افزایش قیمت داروهای ضروری؛ فشار مضاعف بر بازنشستگان
افزایش قیمت دارو برای خانوارهای بازنشسته که بخش عمده درآمدشان از حقوق و مستمری ماهانه تأمین می‌شود، پیامدهای جدی‌تری دارد. هزینه‌های مسکن، خوراک، قبوض و سایر نیازهای روزمره بخش زیادی از دریافتی این خانوارها را مصرف می‌کند و افزایش ناگهانی هزینه دارو، تعادل مالی آنان را بر هم می‌زند.
در چنین شرایطی، تهیه داروهای ضروری به یکی از هزینه‌های ثابت و اجتناب‌ناپذیر زندگی تبدیل شده است. بازنشستگانی که به داروهای دیابت و فشار خون نیاز دارند، نمی‌توانند مصرف دارو را به تعویق بیندازند و ناچارند حتی در صورت افزایش قیمت، برای تهیه نسخه‌های خود اقدام کنند.
برخی فعالان صنفی بازنشستگان نیز از افزایش مشکلات بیمه‌شدگان در دسترسی به داروهای مورد نیاز خبر داده‌اند. به گفته آنان، در مواردی داروهای مورد نیاز در داروخانه‌های مراکز درمانی تأمین اجتماعی موجود نیست و بیماران برای تکمیل نسخه خود ناچار به مراجعه به داروخانه‌های دیگر یا تهیه دارو با قیمت آزاد می‌شوند.
سرگردانی بازنشستگان میان داروخانه‌های دولتی و مراکز تأمین اجتماعی
یکی از مشکلات مطرح‌شده از سوی بازنشستگان، دشواری پیدا کردن دارو در مراکز درمانی و داروخانه‌های ملکی تأمین اجتماعی است. برخی بیماران می‌گویند برای تهیه داروهای خاص و ضروری به چند داروخانه مراجعه می‌کنند، اما همچنان موفق به دریافت تمام اقلام نسخه خود نمی‌شوند.
در تهران، داروخانه‌های هلال‌احمر و ۱۳ آبان از جمله مراکزی هستند که برخی بیماران برای یافتن داروهای مورد نیاز به آنها مراجعه می‌کنند. این رفت‌وآمدها علاوه بر تحمیل هزینه حمل‌ونقل و صرف زمان، برای سالمندان و افرادی که با بیماری‌های مزمن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، دشوارتر است.
حسن صادقی، عضو هیئت‌مدیره کانون بازنشستگان تأمین اجتماعی تهران، با اشاره به کاهش سهمیه برخی داروهای خاص در مراکز درمانی این سازمان، گفته است دسترسی بیمه‌شدگان به بخشی از داروهای ضروری در ماه‌های اخیر دشوارتر شده است.
به گفته وی، سازمان تأمین اجتماعی تعیین‌کننده مستقیم قیمت دارو نیست و باید از مصوبات مراجع تصمیم‌گیر در حوزه بیمه و خدمات درمانی تبعیت کند؛ با این حال، افزایش هزینه‌های دارویی نباید به شکل مستقیم به بیمه‌شدگان و بازنشستگان منتقل شود و لازم است منابع مورد نیاز برای تأمین دارو در بودجه درمان سازمان پیش‌بینی شود.
هزینه برخی نسخه‌های انسولین به چند میلیون تومان رسید
انسولین از داروهای حیاتی برای بسیاری از بیماران مبتلا به دیابت است و دسترسی مستمر به آن نقش مهمی در کنترل بیماری و جلوگیری از عوارض احتمالی دارد. با این حال، افزایش هزینه تهیه برخی انواع انسولین، به‌ویژه نمونه‌های خارجی، نگرانی بیماران و خانواده‌های آنان را افزایش داده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی فعالان حوزه دارو، هزینه تهیه برخی نسخه‌های انسولین خارجی که در سال گذشته حدود ۱۰۰ هزار تومان بوده، در سال جاری در بعضی موارد به دو تا سه میلیون تومان رسیده است. این افزایش هزینه برای بیمارانی که باید به‌طور مستمر انسولین مصرف کنند، فشار مالی قابل توجهی ایجاد می‌کند.
در عین حال، باید توجه داشت که قیمت و میزان پرداختی بیمار برای همه انواع انسولین یکسان نیست. نوع انسولین، برند دارو، تولید داخل یا وارداتی بودن آن، وضعیت پوشش بیمه‌ای و تعداد اقلام نسخه در مبلغ نهایی اثرگذار است. برخی انسولین‌های قلمی تولید داخل با هزینه کمتر عرضه می‌شوند، اما برای بعضی بیماران دسترسی به نوع مشخصی از دارو یا جایگزین مورد تأیید پزشک اهمیت دارد.
آیا انسولین در کشور کمیاب شده است؟
درباره وضعیت دسترسی به انسولین، گزارش‌ها و اظهارنظرهای متفاوتی منتشر شده است. برخی فعالان صنفی بازنشستگان از دشواری تهیه انسولین و کاهش دسترسی به داروهای خاص در مراکز درمانی تأمین اجتماعی سخن می‌گویند؛ در مقابل، برخی فعالان حوزه دارو معتقدند مشکل اصلی در همه موارد، کمبود عمومی انسولین نیست، بلکه تفاوت در دسترسی به انواع و شکل‌های مختلف این دارو و افزایش هزینه برخی نمونه‌های خارجی است.
برای نمونه، درباره انسولین رگولار یا ویال‌های قدیمی گزارش شده که این شکل از دارو مانند گذشته در بازار در دسترس نیست و بخش بیشتری از مصرف به سمت قلم‌های آماده تزریق رفته است. بنابراین ممکن است بیمار نوع مشخصی از انسولین را در داروخانه پیدا نکند، در حالی که نمونه‌های دیگر در بازار موجود باشند.
با این حال، جایگزینی یک نوع انسولین با نوع دیگر نباید بدون نظر پزشک انجام شود. تفاوت در نوع اثر، مقدار مصرف و زمان تزریق می‌تواند در کنترل قند خون مؤثر باشد و تغییر دارو باید با بررسی پزشک و اصلاح نسخه صورت گیرد.
افزایش قیمت داروهای دیابت و فشار خون
مشکلات دارویی بازنشستگان تنها به انسولین محدود نمی‌شود. داروهای کنترل فشار خون، قند خون و بیماری‌های مرتبط با افزایش سن نیز در فهرست اقلامی قرار دارند که افزایش قیمت یا دشواری دسترسی به آنها گزارش شده است.
لوزارتان از جمله داروهای مورد استفاده برای کنترل فشار خون است و تامسولوسین نیز برای درمان برخی مشکلات ادراری ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات تجویز می‌شود. افزایش قیمت این داروها برای سالمندانی که به مصرف مستمر آنها نیاز دارند، هزینه‌های ماهانه درمان را افزایش می‌دهد.
همچنین برخی بیماران دیابتی برای تهیه داروهای خوراکی، نوار تست قند خون و تجهیزات مورد نیاز کنترل بیماری با هزینه‌های بیشتری مواجه شده‌اند. مجموع این هزینه‌ها می‌تواند سهم قابل توجهی از درآمد ماهانه خانوارهای بازنشسته را به خود اختصاص دهد.
پوشش بیمه‌ای داروها؛ چرا هزینه پرداختی بیماران افزایش می‌یابد؟
یکی از موضوعات مهم در افزایش هزینه دارو، تفاوت میان قیمت کل دارو و سهمی است که بیمار پس از اعمال پوشش بیمه‌ای پرداخت می‌کند. در برخی موارد، بیمه بخشی از هزینه دارو را تقبل می‌کند، اما اگر دارو مشمول محدودیت پوشش باشد، مشابه داخلی داشته باشد یا شرایط نسخه با ضوابط بیمه مطابقت نداشته باشد، سهم پرداختی بیمار افزایش می‌یابد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت پایه دارو در صورتی که تعهدات بیمه‌ای متناسب با آن اصلاح نشود، می‌تواند هزینه بیشتری را به بیمار منتقل کند. به همین دلیل، فعالان حوزه بازنشستگی خواستار آن هستند که افزایش هزینه‌های دارویی در محاسبات و بودجه درمانی سازمان‌های بیمه‌گر لحاظ شود تا فشار مالی مستقیماً بر دوش بیمه‌شدگان قرار نگیرد.
در مورد انسولین نیز میزان پوشش بیمه‌ای به نوع دارو و شرایط نسخه بستگی دارد و نمی‌توان یک رقم ثابت را برای تمام بیماران و همه برندها اعلام کرد. بنابراین هزینه نهایی باید بر اساس نسخه، داروی تجویزشده و سهم بیمه در زمان خرید بررسی شود.
نگرانی از کنار گذاشتن درمان به دلیل گرانی دارو
افزایش هزینه دارو زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بیمار به دلیل ناتوانی مالی، مصرف دارو یا مراجعه به پزشک را کاهش دهد. برخی فعالان حقوق بازنشستگان هشدار داده‌اند که شماری از مستمری‌بگیران به دلیل افزایش هزینه‌های درمان، مراجعه پزشکی و تهیه دارو را به تعویق انداخته‌اند.
این مسئله برای بیماران مبتلا به دیابت و فشار خون اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کنترل این بیماری‌ها به مصرف منظم دارو، بررسی دوره‌ای وضعیت سلامت و پیگیری درمان وابسته است. کاهش خودسرانه دوز دارو یا قطع مصرف آن می‌تواند خطر بروز عوارض را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، حمایت بیمه‌ای و تأمین پایدار دارو اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. دسترسی به دارو نباید صرفاً به توان مالی بیمار وابسته باشد، به‌ویژه برای بازنشستگانی که به دلیل سن و شرایط جسمی به درمان مداوم نیاز دارند.
مطالبات بازنشستگان از سازمان تأمین اجتماعی و نهادهای مسئول
با افزایش قیمت دارو و دشوارتر شدن دسترسی به برخی اقلام ضروری، انتظار بازنشستگان از سازمان تأمین اجتماعی و دستگاه‌های مسئول حوزه سلامت افزایش یافته است. مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده در این زمینه عبارت‌اند از:
-
تأمین مستمر داروهای ضروری و خاص در داروخانه‌های مراکز درمانی تأمین اجتماعی؛
-
جلوگیری از انتقال افزایش هزینه‌های دارویی به بیمه‌شدگان و بازنشستگان؛
-
تقویت پوشش بیمه‌ای داروهای پرمصرف بیماران دیابتی و مبتلایان به فشار خون؛
-
شفاف‌سازی درباره علت کاهش سهمیه یا محدودیت عرضه برخی داروها در مراکز درمانی؛
-
تسریع در تأمین داروهای وارداتی و اقلامی که مشابه داخلی مؤثر و در دسترس ندارند؛
-
اطلاع‌رسانی دقیق درباره داروهای موجود، داروخانه‌های عرضه‌کننده و میزان سهم پرداختی بیماران.
در مجموع، افزایش قیمت داروهای ضروری و دشواری دسترسی به برخی اقلام درمانی، فشار تازه‌ای بر بازنشستگان و بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن وارد کرده است. حل این مشکل به اقدام هم‌زمان برای تأمین پایدار دارو، تقویت پوشش بیمه‌ای و افزایش منابع درمانی نیاز دارد؛ زیرا برای بیمارانی که هر روز به دارو وابسته‌اند، حتی وقفه کوتاه در دسترسی به درمان نیز می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد.
