اصل حمایت از حقوق دختران، فراهم‌کردن فرصت‌های برابر برای آموزش و مشارکت اجتماعی و مقابله با تبعیض، ضرورتی انکارناپذیر است. بااین‌حال، اختلاف از جایی آغاز می‌شود که یک تعریف خاص از پیشرفت، به معیار نهایی ارزیابی وضعیت زنان در همه جوامع تبدیل شود؛ گویی مسیر شکوفایی دختران در تمام فرهنگ‌ها باید از یک الگوی واحد عبور کند.
پیشرفت دختران را نمی‌توان با یک معیار جهانی سنجید
در نگاه اسلامی، زن پیش از آنکه با شاخص‌هایی مانند اشتغال رسمی، درآمد یا میزان حضور در ساختارهای اقتصادی سنجیده شود، انسانی برخوردار از کرامت ذاتی، اراده و حق رشد است. بر همین اساس، توانمندسازی دختران به معنای تقلید از سبک زندگی جوامع دیگر یا فاصله‌گرفتن از هویت فرهنگی و دینی نیست.
دختر ایرانی باید بتواند تحصیل کند، دانش بیاموزد، استعدادهای خود را شکوفا سازد، در عرصه‌های علمی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی حضور داشته باشد و برای آینده خود تصمیم بگیرد؛ بدون آنکه ناچار شود میان هویت دینی و فرهنگی خود و فرصت‌های پیشرفت، یکی را انتخاب کند.
مشکل زمانی شکل می‌گیرد که شاخص‌هایی مانند اشتغال رسمی و مشارکت اقتصادی، تنها معیار سنجش توانمندی زنان تلقی شوند. در چنین رویکردی، نقش‌هایی همچون مادری، تربیت نسل، مراقبت از اعضای خانواده و فعالیت‌های اجتماعی غیررسمی ممکن است به حاشیه بروند؛ درحالی‌که این مسئولیت‌ها، در صورت انتخاب آگاهانه و برخورداری از حمایت و احترام، بخشی از واقعیت زندگی و نقش‌آفرینی زنان هستند.
البته تأکید بر اهمیت خانواده نیز نباید به محدودکردن حق انتخاب زنان یا محروم‌کردن دختران از فرصت‌های تحصیلی و شغلی منجر شود. مسئله اصلی، فراهم‌کردن امکان انتخاب و رشد متناسب با استعدادها و خواسته‌های هر فرد است، نه جایگزین‌کردن یک اجبار با اجبار دیگر.
روز جهانی دختر و پرسش از استقلال فرهنگی
در دنیای امروز، سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی، شاخص‌های ارزیابی، منابع مالی و شبکه‌های کنشگری می‌توانند در شکل‌دادن به اولویت‌های اجتماعی نقش داشته باشند. این همکاری‌ها ظرفیت ارزشمندی برای تبادل تجربه و مقابله با مشکلات مشترک دارند؛ اما درعین‌حال، ضروری است بررسی شود که آیا معیارهای تدوین‌شده در سطح جهانی، تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ملت‌ها را نیز به رسمیت می‌شناسند؟
استقلال فرهنگی به معنای قطع ارتباط با جهان یا انکار تجربه‌های موفق دیگر کشورها نیست. یک جامعه می‌تواند از دستاوردهای علمی، حقوقی و اجتماعی جهان بهره بگیرد، اما هم‌زمان حق داشته باشد درباره نیازهای زنان، جایگاه خانواده، شیوه‌های مشارکت اجتماعی و مسیر توسعه خود تصمیم بگیرد.
تفاوت مهمی میان توافق بر سر ضرورت حمایت از دختران و پذیرش یکسان‌بودن تعریف پیشرفت در تمام جوامع وجود دارد. می‌توان بر ضرورت آموزش، امنیت، سلامت، کرامت و فرصت‌های رشد دختران تأکید کرد، بی‌آنکه همه ملت‌ها ملزم به پذیرش یک برداشت واحد از زندگی مطلوب باشند.
آزادی و کرامت زن در اندیشه اسلامی
در این زمینه، می‌توان از مباحث شهید مرتضی مطهری درباره آزادی معنوی و آزادی اجتماعی الهام گرفت. در اندیشه او، آزادی و رشد انسان با مسئولیت اجتماعی و جلوگیری از سلطه و بهره‌کشی پیوند دارد. با تکیه بر این نگاه، پرسشی فراتر از حقوق فردی مطرح می‌شود: آیا جوامع نیز نباید از حق اندیشیدن، انتخاب‌کردن و مشارکت در تعیین مسیر فرهنگی خود برخوردار باشند؟
اگر هدف، احترام به کرامت انسان است، این احترام باید هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی معنا پیدا کند. دختران نباید به دلیل جنسیت از فرصت‌های رشد محروم شوند و جوامع نیز نباید صرفاً به مصرف‌کنندگان الگوهایی تبدیل شوند که بدون مشارکت مؤثر آنان تعریف شده‌اند.
البته استقلال فرهنگی به معنای مصونیت هر سنت و عرفی از نقد نیست. هیچ تفاوت فرهنگی نباید بهانه‌ای برای نادیده‌گرفتن خشونت علیه دختران، محرومیت از آموزش، ازدواج اجباری یا سلب فرصت‌های رشد باشد. همان‌طور که دفاع از حقوق دختران نباید به تحمیل یک سبک زندگی یا تعریف واحد از زن توانمند منجر شود.
کرامت دختران؛ نقطه مشترک حقوق و فرهنگ
جامعه ایرانی برای دفاع از حقوق دختران، نیازی به انتخاب میان پیشرفت و هویت فرهنگی خود ندارد. می‌توان از آموزش باکیفیت، امنیت اجتماعی، فرصت‌های شغلی، مشارکت علمی و سیاسی و حق انتخاب دختران حمایت کرد و در همان حال، به ارزش‌های دینی و فرهنگی جامعه نیز توجه داشت.
این مسیر البته به گفت‌وگوی مستمر، اصلاح کاستی‌ها و ارزیابی واقع‌بینانه سیاست‌ها نیاز دارد. نمی‌توان صرفاً با تأکید بر ارزش‌های فرهنگی، مشکلات واقعی دختران را نادیده گرفت؛ همان‌طور که نمی‌توان با استناد به شاخص‌های بین‌المللی، همه تفاوت‌های فرهنگی را نشانه عقب‌ماندگی دانست.
روز جهانی دختر باید فرصتی برای شنیدن صدای خود دختران باشد؛ دخترانی که نیازها، آرزوها و تجربه‌هایشان ممکن است با یکدیگر متفاوت باشد. حمایت واقعی از آنان زمانی معنا پیدا می‌کند که نه‌تنها فرصت رشد داشته باشند، بلکه بتوانند درباره آینده خود نیز تصمیم بگیرند.
استقلال فرهنگی یعنی آموختن از جهان، بدون واگذاری حق اندیشیدن و انتخاب‌کردن؛ و پاسداشت کرامت دختران یعنی فراهم‌کردن فرصت شکوفایی آنان، بدون تحمیل یک الگوی واحد از زندگی و پیشرفت.