ابوالفضل جلیلی، کارگردان سینما، در آستانه روز ملی سینما درباره مفهوم سینمای ملی اظهار کرد: اگر روزی مسئولیت سینمای کشور به او سپرده شود، سینمایی را تقویت میکند که متناسب با وضعیت روز جامعه و بیانکننده احوالات و نیازهای مردم باشد.
وی گفت: سینمایی را ملی میداند که مردم با دیدن آثار آن حالشان بهتر شود و به آینده امید پیدا کنند و معتقد است بسیاری از کشورها نیز چنین نگاهی را نسبت به سینما دنبال میکنند.
جلیلی با اشاره به تجربه خود در فرانسه افزود: یکبار فیلمنامهای نوشته بود که فرانسویها آن را خریدند و قرار شد فیلم را تولید کنند. او در فرانسه از تهیهکننده درباره سینمای مورد نظرش پرسیده بود و تهیهکننده با نشان دادن صف مردم مقابل یک سینما که فیلمی آمریکایی در آن اکران شده بود، تأکید کرده بود سینمای مطلوبش سینمایی است که مردم با اشتیاق برای تماشای آن در صف بایستند.
این کارگردان همچنین با اشاره به گفتوگویی که برای ساخت فیلمی در آمریکا با یک تهیهکننده داشته است، گفت: به او گفته بود روند فیلمسازی در آمریکا بسیار سیستماتیک است و نمیتواند با آن مجموعه همکاری کند، اما تهیهکننده پاسخ داده بود که مانعی برای ساخت فیلم وجود ندارد و تنها مسئله مهم این است که فیلم باعث ناامیدی مخاطب نشود.
جلیلی اظهار کرد: این دو تجربه برای او به الگویی تبدیل شده است، اما با وجود سالها تلاش برای ساخت چنین آثاری، سینمای ایران از فیلمهایی که بتوانند مردم را با اشتیاق به سینما بکشانند، خالی است. به گفته او، یکی از عوامل این وضعیت، عملکرد مسئولان ناآگاه است.
جلیلی: باید حال جامعه را از خود مردم پرسید
وی با تأکید بر اینکه بیان حقیقت نباید با تزریق تلخی به جامعه اشتباه گرفته شود، گفت: اگر هدف سینما بهتر شدن حال جامعه است، باید از خود مردم پرسید که چه چیزی میتواند حال آنها را بهتر کند.
جلیلی برای توضیح این دیدگاه به تجربهای شخصی اشاره کرد و گفت مدتی پیش در محلی مشغول کار بوده و چند جوان کارگر نیز در نزدیکی آنجا فعالیت میکردند. او از آنها پرسیده بود برای بهتر شدن حالشان چه کاری میتواند انجام دهد و آنها درخواست موسیقی شاد و طربانگیز کرده بودند. جلیلی گفت به جای اینکه خودش درباره راهکار مناسب قضاوت کند، خواسته مردم را از خودشان پرسیده است.
وی افزود: خانوادههایی را دیده است که با وجود برخورداری از بهترین امکانات، حال خوبی ندارند و در مقابل، خانوادههایی نیز وجود دارند که با امکانات کمتر احساس رضایت و حال بهتری دارند.
این کارگردان درباره تأثیر آثار امیدبخش بر جامعه نیز گفت: جامعهای که حال خوبی داشته باشد، در هر شرایطی به سمت بهتر شدن حرکت میکند و باید نشانههایی در جامعه وجود داشته باشد که نشان دهد مردم به آینده امیدوار و خوشبین هستند. به گفته او، سینما میتواند در ایجاد چنین فضایی نقش داشته باشد.
جلیلی با انتقاد از وضعیت فعلی سینمای ایران اظهار کرد: سینمای کشور این ویژگی را ندارد و به همین دلیل نمیتوان از وجود یک سینمای ملی سخن گفت.
وی افزود: مسئولان سینمایی و غیرسینمایی بیش از هر چیز تلاش میکنند کاری انجام ندهند و اتفاقی رخ ندهد، زیرا ادامه وضعیت موجود را امنترین مسیر میدانند.
انتقاد جلیلی از مدیریت سینمایی و حمایتهای مالی
جلیلی با اشاره به جلسهای با مدیر بنیاد سینمایی فارابی گفت در پایان آن جلسه، عکس مدیران سابق این بنیاد را روی دیوار دیده و به مدیر وقت گفته است که از دوران علیرضا بهشتی تا امروز مدیران زیادی تغییر کردهاند، اما اتفاقی که نشاندهنده حرکت رو به جلو باشد رخ نداده است.
وی با وجود انتقاد از برخی اقدامات دوره مدیریت بهشتی گفت: اگرچه چند اثر او در آن دوران توقیف شد، بهشتی فردی متفکر بود و دستکم در سینما اقداماتی ماندگار انجام داد.
این کارگردان همچنین از آنچه علاقه برخی مدیران به حفظ موقعیت و قرار دادن نزدیکانشان در سمتهای مختلف خواند، انتقاد کرد و پرسید در چنین شرایطی چگونه میتوان انتظار داشت کسی برای ایجاد و تقویت سینمای ملی برنامهریزی و هزینه کند.
جلیلی در ادامه به تجربه ساخت فیلم «مسیر معکوس» اشاره کرد و گفت این فیلم در جشنواره شانگهای دو جایزه بهترین کارگردانی و بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد.
وی افزود: در جریان تولید این فیلم، برای کمک مالی کوچکی که از بنیاد سینمایی فارابی دریافت کرده بود، مجبور شد ۶۰ درصد فیلم را واگذار کند و پس از آن نیز با مشکل مالی مواجه شد. به گفته جلیلی، او از فارابی خواست ۴۰ درصد باقیمانده را خریداری کند یا سهم ۶۰ درصدی را به او بازگرداند تا بتواند فیلم را در بازارهای بینالمللی عرضه کند.
جلیلی گفت در نهایت فارابی ۴۰ درصد باقیمانده فیلم را با مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان خرید و اعلام کرد بودجه بیشتری ندارد، اما دو روز بعد متوجه شد بیش از ۲۰ میلیارد تومان به فرد دیگری برای ساخت فیلم کمک شده است.
او افزود: وقتی درباره این تفاوت در حمایت مالی از مسئولان فارابی توضیح خواست، به او گفته شد که وزیر در این زمینه نامه داده و آنها موظف به اجرای آن بودهاند. جلیلی این مسئله را نمونهای از شرایطی دانست که به گفته او مانع شکلگیری و تقویت سینمای ملی میشود.
۱۶ فیلم جلیلی همچنان اکران نشدهاند
این کارگردان درباره توقیف آثارش نیز گفت دلیل توقیف فیلمهایش ناامیدکننده بودن آنها نیست.
جلیلی توضیح داد که یکبار از یکی از مسئولان سینمایی پرسیده چرا آثار او توقیف شدهاند، در حالی که فیلمهای دیگر اکران میشوند. به گفته او، آن مسئول در پاسخ گفته بود مخاطبان هنگام تماشای برخی فیلمها متوجه غیرواقعی بودن آنها میشوند، اما فیلمهای جلیلی به اندازهای واقعی هستند که مردم آنها را کاملاً باور میکنند.
وی تأکید کرد فیلمهایش انسانی و امیدوارکننده هستند و با وجود این، ۱۶ فیلم او تاکنون اکران نشدهاند. جلیلی افزود که همچنان به ساخت آثاری با هدف بهتر شدن حال مردم ادامه خواهد داد.
انتقاد از وضعیت اکران و استقبال از کمدیها
جلیلی در پایان درباره استقبال مردم از فیلمهای کمدی گفت وقتی فیلمسازانی مانند بهرام بیضایی، سهراب شهیدثالث و ناصر تقوایی تا پایان عمر خانهنشین میشوند، مردم انتخابهای محدودی خواهند داشت.
وی تأکید کرد فروش بالای یک فیلم لزوماً به معنای قرار گرفتن آن در چارچوب سینمای ملی نیست و مردم در شرایط فعلی گزینههای محدودی برای انتخاب فیلم دارند.
این کارگردان گفت بخشی از مخاطبان به سمت کمدیهایی میروند که بسیاری از آنها به دهههای گذشته و دوران پیش از انقلاب میپردازند و بخشی دیگر نیز به تماشای فیلمهایی میروند که به گفته او برخی تابوها، از جمله موضوع حجاب، را کنار گذاشتهاند.
جلیلی این وضعیت را نتیجه عملکرد مدیریت فرهنگی و هنری کشور دانست و بر ضرورت تغییر رویکرد در سیاستگذاری سینمای ایران تأکید کرد.
