گزارشهای رسانههای آمریکایی حاکی است دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ماههاست بهطور خصوصی از اعضای تیم امنیت ملی خود درباره علت عدم همراهی مردم ایران با طرح براندازی و سرنگونی رهبران جمهوری اسلامی پرسوجو میکند.
بر اساس این گزارشها، ترامپ در آغاز جنگ تا حدودی اطمینان داشت که پس از حملات شدید آمریکا و اسرائیل، اعتراضات خیابانی در تهران شکل خواهد گرفت. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز ترامپ را متقاعد کرده بود که پس از یک دور حملات گسترده، ناآرامیهای خیابانی در ایران شعلهور خواهد شد.
با این حال، برخی مقامهای آمریکایی نسبت به تحقق چنین سناریویی تردید داشتند، چرا که پیش از آغاز عملیات نظامی، ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا احتمال وقوع تغییر حکومت در ایران را پایین دانسته بود.
ترامپ در اواخر فوریه با وجود این ارزیابیها، فرمان آغاز عملیات نظامی علیه ایران را صادر کرد و در ابتدای جنگ در پیامی خطاب به مردم ایران مدعی شد که این درگیری میتواند «تنها فرصت» آنها برای نسلهای آینده باشد.
اما این ایده خیلی زود از دستور کار خارج شد و جای خود را به تلاش برای مذاکره و بازگشایی تنگه هرمز داد. ترامپ نیز در ادامه مدعی شد که «هرگز به تغییر حکومت در ایران اهمیت نمیداده» و اعلام کرد با «افراد بسیار عاقل» در ایران مذاکره خواهد کرد.
با وجود این موضعگیریها، به گفته افراد مطلع، ترامپ همچنان از خود میپرسید چرا فراخوانهای او برای سرنگونی حکومت ایران با پاسخ مورد انتظار واشنگتن مواجه نشده است.
اکنون در شرایطی که تردد از تنگه هرمز همچنان پایینتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و روند دیپلماسی نیز متوقف شده است، ترامپ بار دیگر به مواضع پیش از جنگ بازگشته و روز سهشنبه در شبکههای اجتماعی پرسید: «مردم ایران کی قیام میکنند و میجنگند؟»
تکرار یک الگوی آشنا در جنگ ایران و آمریکا
حمایت دوباره ترامپ از تغییر حکومت، تازهترین نمونه از الگویی است که در جریان این جنگ بارها تکرار شده است. یک دوره آرامش نسبی یکماهه، این هفته با تبادل آتش میان ایران و آمریکا پایان یافت و ترامپ بار دیگر تهدید کرد که در صورت لزوم حملات شدیدتری را آغاز خواهد کرد.
رئیسجمهور آمریکا همچنین بارها تهدید کرده است که زیرساختهای غیرنظامی ایران را هدف قرار خواهد داد؛ تهدیدهایی که در طول ماههای گذشته نیز تکرار شدهاند.
به گفته مقامهای آمریکایی، پس از توقف مذاکرات در ماه گذشته، در حال حاضر تلاش جدی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی صورت نمیگیرد.
با این حال، بسیاری از مشاوران ترامپ ترجیح میدهند این درگیری طی دو ماه آینده از کانون توجهات سیاسی آمریکا خارج شود؛ چرا که در این دوره رقابتهای انتخاباتی برای تعیین موازنه قدرت در کنگره آغاز خواهد شد.
اگرچه ترامپ تأثیر انتخابات میاندورهای بر تصمیماتش درباره ایران را کماهمیت جلوه داده، مشاوران ارشد او و متحدان جمهوریخواهش در کنگره هشدار دادهاند که شعلهور شدن دوباره جنگ در آستانه انتخابات میتواند به زیان این حزب تمام شود.
کاهش تمایل به یک درگیری علنیتر، همزمان با تغییر استراتژی دولت آمریکا و تهدید به اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران صورت گرفته است؛ هرچند وزارت خزانهداری آمریکا تاکنون بخش مهمی از این تهدیدها را عملی نکرده است.
کارزار تحریمی واشنگتن زیر سؤال رفت
آمریکا پس از آغاز کارزار اقتصادی علیه ایران، بارها از کشورهای مختلف خواسته است همزمان با واشنگتن، تحریمهای بیشتری علیه تهران اعمال کنند؛ اما با وجود هشدارهای آمریکا، شرکای تجاری ایران از همراهی با تحریمهای جدید خودداری کردهاند.
«سوزان مالونی» تحلیلگر اندیشکده بروکینگز، این تحریمها را نمایشی دانسته و با انتقاد از کارزار جدید اقتصادی آمریکا علیه ایران گفته است: «همانطور که قابل پیشبینی بود، راهاندازی به اصطلاح روز اقتصادی توسط اسکات بسنت، همهاش هیاهو و تبلیغات است.»
گزارشهای منتشرشده در رسانههای آمریکایی نیز پیش از این تأکید کرده بودند که با توجه به تابآوری ایران و مقابله تهران با نزدیک به ۴۷ سال تحریمهای مختلف، اعمال تحریمهای بیشتر لزوماً نمیتواند آمریکا را به اهداف مورد نظرش برساند.
بخشی از محاسبات تیم ترامپ در کارزار فشار اقتصادی و تلاش برای قطع شریانهای مالی ایران، برانگیختن ناآرامیهای جدید در داخل کشور بوده است. با این حال، برخی مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند که شواهد اندکی برای افزایش احتمال اعتراضهای جدید در ایران وجود دارد.
نهادهای اطلاعاتی آمریکا پیش از آغاز جنگ به این نتیجه رسیده بودند که عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل بعید است به تغییر حکومت در ایران منجر شود و اکنون، ماهها پس از آغاز درگیری، مقامهای آمریکایی با ناکامی این طرح مواجه شدهاند.
تحریمهای چند دههای غرب نیز برخلاف تصور دولتهای مختلف آمریکا، نتوانسته است آنگونه که واشنگتن انتظار داشت به تضعیف ساختار سیاسی ایران منجر شود. تحلیلگران معتقدند رهبران ایران از برنامه دولت ترامپ برای افزایش فشار اقتصادی و تلاش برای تشدید محدودیتهای مالی کاملاً آگاه هستند.
در نهایت، آنچه برای واشنگتن باقی مانده، ترکیبی از فشار اقتصادی، تهدید نظامی و امید به تغییرات سیاسی در داخل ایران است؛ سناریویی که تاکنون بخش مهمی از آن برخلاف برآوردهای اولیه دولت آمریکا پیش رفته است.
