در هفتههای نخست تنش میان ایران و آمریکا، بسیاری از تحلیلگران تصور میکردند دامنه درگیریها به چند نقطه نظامی و راهبردی در استان هرمزگان محدود خواهد ماند، اما تحولات روزهای اخیر نشان میدهد جغرافیای بحران به سرعت از سواحل خلیج فارس فراتر رفته و استانهای بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان و حتی بخشهایی از مرکز کشور را نیز درگیر کرده است.
آنچه امروز در جنوب ایران مشاهده میشود، تنها یک تقابل نظامی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر الگوی جنگ به سمت هدف قرار دادن زیرساختهای اقتصادی، خدماتی و معیشتی است. در این شرایط، امنیت ملی دیگر صرفاً در میدان نبرد تعریف نمیشود، بلکه پایداری اقتصاد، خدمات عمومی و تابآوری اجتماعی نیز به بخشی از معادله امنیت کشور تبدیل شده است.
حمله به زیرساختهای اقتصادی؛ تغییر راهبرد در میدان نبرد
بررسی گزارشهای میدانی نشان میدهد بخش مهمی از اهداف حملات اخیر، تأسیسات و زیرساختهایی بوده که مستقیماً با زندگی مردم ارتباط دارند.
اسکلههای صیادی، شناورهای ماهیگیری، مراکز خدماتی، تأسیسات آب و برق و برخی واحدهای تولیدی در استانهای جنوبی از جمله بخشهایی هستند که در جریان حملات آسیب دیدهاند.
نماد این وضعیت، جان باختن دو صیاد جوان بندرعباسی هنگام حضور در اسکله برای سرکشی به قایقهایشان بود؛ حادثهای که نشان داد دامنه جنگ از اهداف نظامی فراتر رفته و زندگی شهروندان عادی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
اقتصاد جنوب ایران زیر فشار جنگ
اقتصاد جنوب ایران بر سه پایه اصلی استوار است؛ انرژی، دریا و تجارت.
فعالیت صیادان، بنادر تجاری، صنایع پتروشیمی، گردشگری دریایی و پروژههای نفت و گاز، هزاران فرصت شغلی در استانهای جنوبی ایجاد کرده است.
اما ادامه حملات و ناامنی، موجب رکود گسترده در این بخشها شده است. بسیاری از فعالان حوزه صیادی و گردشگری ماههاست درآمد خود را از دست دادهاند و بخش قابل توجهی از کارگران پروژههای نفت و گاز نیز با کاهش فعالیت یا تعلیق پروژهها مواجه شدهاند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر این روند ادامه پیدا کند، آثار آن تنها محدود به جنوب کشور نخواهد بود و زنجیره تأمین انرژی، تجارت دریایی و بازار کار کشور را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
بحران آب و برق؛ چالش تازه استانهای جنوبی
در کنار حملات نظامی، اختلال در زیرساختهای خدماتی نیز به یکی از نگرانیهای اصلی مردم تبدیل شده است.
قطعیهای مکرر برق، کمبود آب و فشار مضاعف ناشی از گرمای بالای ۵۰ درجه، شرایط زندگی را برای ساکنان استانهای جنوبی دشوارتر کرده است.
کارشناسان مدیریت بحران تأکید دارند در مناطق گرمسیری، پایداری شبکه آب و برق بخشی از امنیت ملی محسوب میشود و هرگونه اختلال در این بخش میتواند پیامدهای انسانی و اقتصادی گستردهای به دنبال داشته باشد.
جنگ روانی؛ میدان دوم تقابل ایران و آمریکا
یکی از مهمترین ابعاد تحولات اخیر، افزایش عملیات روانی همزمان با حملات نظامی است.
انتشار گسترده اخبار تأییدنشده درباره انفجارها، خسارات و تلفات، فضای روانی جامعه را تحت تأثیر قرار داده و باعث افزایش نگرانی شهروندان شده است.
در مقابل، نهادهای مسئول بارها از مردم خواستهاند اخبار را تنها از منابع رسمی دنبال کنند و از بازنشر شایعات در فضای مجازی خودداری کنند.
تحلیلگران معتقدند در جنگهای جدید، رسانه و افکار عمومی به اندازه میدان نظامی اهمیت یافته و مدیریت روایتها به یکی از مؤلفههای اصلی قدرت تبدیل شده است.
جنوب ایران؛ از خط مقدم اقتصاد تا نماد مقاومت ملی
با وجود همه خسارتها، روایت مردم جنوب تنها روایت جنگ نیست.
در خارک، بندرعباس، بوشهر و عسلویه، بسیاری از خانوادهها همچنان بر ادامه زندگی و حفظ فعالیتهای اقتصادی تأکید دارند.
این روحیه، یادآور مقاومت مردم جنوب در دوران دفاع مقدس است؛ زمانی که با وجود حملات گسترده، چرخه تولید نفت، تجارت دریایی و زندگی روزمره متوقف نشد.
امروز نیز جنوب ایران تنها یک منطقه جغرافیایی نیست؛ بلکه قلب اقتصاد انرژی، تجارت دریایی و امنیت ملی کشور به شمار میرود.
تحلیل صفحه سیاست؛ جنگی فراتر از میدان نظامی
تحولات اخیر نشان میدهد تقابل میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای شده که ابعاد نظامی، اقتصادی، اجتماعی و روانی آن به یکدیگر گره خوردهاند.
هدف قرار گرفتن زیرساختهای معیشتی، فشار بر اقتصاد محلی، افزایش اضطراب اجتماعی و تلاش برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی، بیانگر آن است که این جنگ صرفاً در میدان نبرد جریان ندارد.
در چنین شرایطی، تقویت پدافند، جبران خسارت آسیبدیدگان، حمایت از کسبوکارهای جنوب، حفظ خدمات عمومی و مقابله با جنگ رسانهای، مکمل راهبردهای دفاعی کشور خواهد بود.
تجربه بحرانهای گذشته نیز نشان داده است که تابآوری اجتماعی، همبستگی ملی و اعتماد عمومی، مهمترین سرمایه هر کشوری در مواجهه با جنگهای فرسایشی محسوب میشود.
