با ادامه تقابل میان ایران و ایالات متحده و ورود آن به مرحله تازه، پرسشها درباره چشمانداز این رویارویی و احتمال شکلگیری توافق یا تشدید تنش افزایش یافته است.
رحمان قهرمانپور، محاسبات دو طرف را در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، عامل تعیینکننده در مسیر آتی این بحران ارزیابی کرد.
به گفته او، محاسبات جمهوری اسلامی بر این فرض استوار است که ترامپ تا انتخابات میاندورهای، به دلیل فشار افکار عمومی و نگرانیهای داخلی حزب جمهوریخواه، دست به اقدام نظامی بزرگ و تعیینکننده نخواهد زد. بر همین اساس، تهران در این بازه زمانی به دنبال اخذ امتیاز بیشتر و تضمینی برای عدم آغاز جنگ پس از انتخابات است.
قهرمانپور با اشاره به اینکه ترامپ نیز آمادگی ارائه امتیاز را دارد اما با سقفی متفاوت از خواستههای ایران، افزود پرسش اصلی این است که آیا سطح امتیازاتی که واشنگتن حاضر به واگذاری آن است، تهران را برای توافق قانع خواهد کرد یا خیر.
تحلیلگر مسائل بینالملل با بیان اینکه چارچوب ذهنی ترامپ همچنان بر پایه الگوی فشار و دیپلماسی زور، مشابه آنچه در پرونده ونزوئلا دنبال شد، استوار است، گفت ترامپ ترجیح میدهد تا زمان انتخابات، تحریمها و محاصره دریایی را حفظ کند تا ایران را به تن دادن به توافق وادارد.
او در ادامه به موضوع بازسازی ذخایر تسلیحاتی آمریکا اشاره کرد و گفت دولت ترامپ با شرکتهای بزرگ اسلحهسازی قراردادهایی بسته تا سرعت تولید تجهیزات دفاعی، بهویژه سامانههای رهگیر، افزایش یابد. به گفته قهرمانپور، برطرف شدن کمبودهای ذخیرهای تا آبانماه میتواند موقعیت آمریکا را برای تهدید یا اقدام نظامی بهبود بخشد.
این پژوهشگر درباره نوع تضمینی که ایران میتواند دریافت کند، توضیح داد تضمین در روابط بینالملل دو شکل دارد: تضمین نظامی از طریق افزایش هزینه درگیری برای طرف مقابل، و تضمین از طریق اعتمادسازی و همگرایی اقتصادی.
او با بیان اینکه در وضعیت فعلی یک درگیری نامتقارن جریان دارد و هیچکدام از طرفین پیروز مطلق نیستند، تأکید کرد از آنجا که ایجاد توازن کامل نظامی در کوتاهمدت ممکن نیست، مسیر اعتمادسازی و وابستگی متقابل اقتصادی اهمیت حیاتی پیدا میکند.
قهرمانپور الگویی گامبهگام را پیشنهاد کرد که بر اساس آن، در ازای لغو تحریمها، موانع مربوط به تنگه هرمز برداشته شود و سرمایهگذاریهای اقتصادی، از جمله در چارچوب توافق اسلامآباد و صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری، گسترش یابد. او این مسیر را گرچه زمانبر، اما پایدارتر از راهکار صرفاً نظامی ارزیابی کرد.
او در بخش دیگری از گفتوگو، وضعیت کشورهای منطقه را «پارادوکسیکال» توصیف کرد و گفت همسایگان نه ایران بسیار قدرتمند را میخواهند و نه ایران بسیار ضعیف را؛ چراکه ایران ضعیف میتواند منشأ بیثباتی و سرایت بحران باشد.
به گفته این تحلیلگر، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به دنبال یک ایران مهارشده هستند که نه چندان ضعیف باشد و نه چندان قوی، تا تعادل قدرت منطقهای حفظ شود. او افزود فضای تنفسی این کشورها زمانی فراهم است که میان قدرتهای منطقهای، از جمله ایران، ترکیه و اسرائیل، نوعی توازن برقرار باشد.
