فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در واکنش به گمانهزنیها درباره احتمال استفاده آمریکا از گروههایی مانند داعش یا دیگر گروهکهای مسلح در صورت ناتوانی از ورود به یک جنگ زمینی مستقیم، اظهار کرد که بهرهگیری از نیروهای نیابتی موضوع تازهای نیست و همواره در محاسبات راهبردی آمریکا وجود داشته است.
از جنگ مستقیم تا نبرد فرسایشی
یکی از چالشهای اصلی آمریکا در مواجهه نظامی با ایران، هزینههای بالای یک درگیری مستقیم است. توان موشکی، شبکه دفاعی، ظرفیتهای منطقهای و تجربه ایران در جنگهای نامتقارن باعث شده گزینه حمله زمینی یا اشغال نظامی، برای واشنگتن با ریسکهای گسترده انسانی، سیاسی و امنیتی همراه باشد.
در چنین شرایطی، استفاده از گروههای واسطهای میتواند بهعنوان گزینهای کمهزینهتر برای ایجاد فشار، ناامنی مرزی و فرسایش توان امنیتی کشورها مطرح شود؛ راهبردی که آمریکا و برخی متحدانش در نقاط مختلف جهان از آن استفاده کردهاند.
مالکی با اشاره به این موضوع مدعی شد که آمریکا در گذشته نیز تلاش کرده از ظرفیت گروههای ضدانقلاب و جریانهای مسلح در مناطق مرزی ایران استفاده کند، اما این اقدامات با واکنش نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی مواجه شده است.
تجربه سوریه و عراق؛ الگوی جنگ نیابتی
تجربه ظهور و گسترش داعش در عراق و سوریه، یکی از نمونههای مهم جنگهای نیابتی در منطقه طی سالهای اخیر است؛ گروهی که اگرچه با شعارهای افراطی و تروریستی فعالیت میکرد، اما شکلگیری آن در خلأهای امنیتی منطقه، به یکی از مهمترین چالشهای امنیتی خاورمیانه تبدیل شد.
از نگاه تهران، هرگونه تلاش برای فعالسازی گروههای مشابه در مرزهای ایران بخشی از پروژه فشار چندلایه علیه جمهوری اسلامی است؛ پروژهای که هدف آن میتواند ایجاد ناامنی داخلی، درگیر کردن ظرفیتهای نظامی و امنیتی و کاهش تمرکز راهبردی کشور باشد.
تمرکز بر مرزها؛ از شرق تا غرب
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به فعالیت برخی گروهکهای مسلح در مناطق پیرامونی ایران، تأکید کرده است که تحرکات این جریانها تحت رصد نیروهای مسلح قرار دارد و ظرفیتهای اطلاعاتی و عملیاتی ارتش و سپاه برای مقابله با آنها فعال است.
موقعیت جغرافیایی ایران، قرار گرفتن در مجاورت مناطق بحرانخیز مانند افغانستان و برخی مناطق ناآرام غرب آسیا، همواره اهمیت امنیت مرزی را افزایش داده است. از همین رو، هرگونه تغییر در فعالیت گروههای مسلح منطقهای میتواند بهعنوان یک متغیر امنیتی در محاسبات تهران و واشنگتن مورد توجه قرار گیرد.
بازگشت دکترین فشار غیرمستقیم
اظهارات مطرحشده بار دیگر بحث درباره راهبرد آمریکا در برابر ایران را برجسته کرده است؛ راهبردی که طی سالهای اخیر از فشار اقتصادی و تحریمهای گسترده تا عملیات اطلاعاتی و حمایت از بازیگران غیردولتی را دربرگرفته است.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که استفاده از گروههای نیابتی در منطقه اگرچه ممکن است در کوتاهمدت ابزار فشار ایجاد کند، اما میتواند پیامدهای پیشبینینشده امنیتی نیز به همراه داشته باشد؛ موضوعی که بحران داعش در عراق و سوریه نمونهای روشن از آن به شمار میرود.
اکنون در شرایط افزایش تنشهای منطقهای، یکی از محورهای اصلی رقابت تهران و واشنگتن نه فقط در میدان نظامی، بلکه در حوزه جنگ اطلاعاتی، امنیت مرزی و مدیریت شبکههای نفوذ دنبال میشود؛ عرصهای که هر دو طرف تلاش دارند ابتکار عمل را در اختیار داشته باشند.
