در سالهای اخیر، میدان رقابت قدرتهای جهانی از حملات سایبری علیه پایگاههای داده و سامانههای اطلاعاتی فراتر رفته و اکنون زیرساختهای حیاتی مانند آب، برق، انرژی و حملونقل به اهداف اصلی این نبرد تبدیل شدهاند. بر اساس ادعای گروه سایبری حنظله، در یکی از گستردهترین عملیاتهای اخیر، بیش از ۳۰ مرکز آبرسانی شهری در ایالت مینهسوتا هدف حملات هماهنگ قرار گرفته و سامانههای کنترل صنعتی این مراکز دچار اختلال شدهاند.
گزارشها حاکی از آن است که برخی شهرها برای جلوگیری از توقف خدمات، ناچار شدهاند سامانههای خودکار را از مدار خارج کرده و به بهرهبرداری دستی روی آورند؛ اقدامی که هرچند مانع از قطع کامل خدمات شده، اما نشاندهنده میزان آسیبپذیری شبکههای کنترل صنعتی در برابر حملات سایبری است.
نگرانی واشنگتن از امنیت زیرساختهای آب
اگرچه مقامهای ایالتی و فدرال آمریکا تأکید کردهاند کیفیت آب آشامیدنی تحت تأثیر قرار نگرفته و خدمات عمومی نیز ادامه دارد، اما آغاز تحقیقات گسترده توسط افبیآی و نهادهای امنیت سایبری نشان میدهد ابعاد این حمله فراتر از یک رخداد معمول ارزیابی میشود.
نکته قابل توجه آن است که این حادثه تنها چند روز پس از هشدار رسمی نهادهای امنیتی آمریکا درباره افزایش تهدیدها علیه سامانههای کنترل صنعتی و زیرساختهای حیاتی رخ داده است؛ موضوعی که از نگاه بسیاری از کارشناسان، بیانگر فاصله میان هشدارهای امنیتی و میزان آمادگی عملی برای مقابله با چنین تهدیداتی است.
چرا شبکه آب به هدف جدید تبدیل شده است؟
کارشناسان امنیت سایبری معتقدند شبکههای آبرسانی به دلیل وابستگی گسترده به سامانههای کنترل صنعتی (ICS و SCADA)، یکی از حساسترین بخشهای زیرساختی محسوب میشوند. هرگونه نفوذ موفق به این سامانهها میتواند علاوه بر ایجاد اختلال در خدمات عمومی، هزینههای اقتصادی و روانی قابل توجهی بر دولتها تحمیل کند.
از همین رو، حمله به چنین تأسیساتی بیش از آنکه با هدف تخریب فیزیکی انجام شود، میتواند با هدف نمایش توان نفوذ، ایجاد فشار روانی و ارسال پیام بازدارندگی صورت گیرد.
نسبت دادن حمله به «حنظله»
چند روز پیش از این رخداد، یک پژوهشگر امنیت سایبری روس در یکی از فرومهای تخصصی، این حملات پیچیده را به گروه هکری حنظله نسبت داده بود؛ گروهی که در ماههای اخیر نام آن در برخی عملیاتهای سایبری پرحاشیه مطرح شده است. با این حال، تاکنون مقامهای آمریکایی مسئولیت این حمله را بهطور رسمی به هیچ گروه یا کشوری نسبت ندادهاند و بررسیها همچنان ادامه دارد.
نبردی که مرزهای جغرافیایی نمیشناسد
حمله ادعایی به تأسیسات آبرسانی مینهسوتا، صرفنظر از اینکه در نهایت چه گروهی مسئول آن شناخته شود، بار دیگر نشان میدهد رقابت قدرتها بیش از گذشته به فضای سایبری و زیرساختهای حیاتی منتقل شده است. در چنین شرایطی، امنیت ملی دیگر تنها به مرزهای زمینی، هوایی یا دریایی محدود نیست و شبکههای آب، برق، انرژی و ارتباطات نیز به بخشی از میدان بازدارندگی و رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند.
اگر تحقیقات آمریکا ادعاهای مطرحشده درباره این عملیات را تأیید کند، این حمله میتواند به یکی از مهمترین نمونههای هدف قرار گرفتن زیرساختهای شهری ایالات متحده در سالهای اخیر تبدیل شود؛ رخدادی که احتمالاً موجب تشدید سرمایهگذاری واشنگتن در حوزه امنیت سایبری و بازنگری در راهبرد حفاظت از زیرساختهای حیاتی خواهد شد.