در شرایطی که جنگ ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای حساس شده و تنگه هرمز همچنان یکی از کانون‌های اصلی تقابل نظامی دو طرف به شمار می‌رود، موضوع مقابله با پهپادهای شناسایی و رزمی آمریکا به یکی از محورهای مهم جنگ تبدیل شده است. در همین چارچوب، واکنش سخنگوی سپاه به پادکست فرمانده سنتکام، بار دیگر مسئله هزینه‌های نظامی آمریکا و میزان آسیب‌پذیری تجهیزات پیشرفته این کشور در برابر سامانه‌های پدافندی ایران را به کانون توجه رسانه‌ها کشانده است.
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در واکنش به انتشار پادکستی از سوی برد کوپر، فرمانده سنتکام، با لحنی کنایه‌آمیز نوشت: «بهتر است این‌گونه بگویی: در این قسمت از پادکست سنتکام، توضیح خواهم داد که چگونه پهپادهای فوق‌پیشرفته و چندمیلیون‌دلاری MQ-1 و MQ-9 خودمان را به پهپادهای انتحاری تبدیل کردیم!»
این اظهارنظر در واقع پاسخی رسانه‌ای به فضایی است که درباره عملکرد نیروهای آمریکایی در منطقه و سرنوشت پهپادهای این کشور در جریان جنگ شکل گرفته است.
شکار پهپادهای MQ-9 و MQ-1؛ ادعای سپاه درباره انهدام ۷۲ پهپاد آمریکایی
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی منابع نظامی ایران، شمار پهپادهای آمریکایی منهدم‌شده توسط پدافند نوین نیروی هوافضای سپاه به ۵۶ فروند MQ-9 و ۱۶ فروند MQ-1 رسیده است؛ آماری که در مجموع از انهدام ۷۲ فروند پهپاد از این دو خانواده حکایت دارد.
اهمیت این آمار، صرفاً به تعداد تجهیزات منهدم‌شده محدود نمی‌شود. پهپادهای MQ-9 Reaper و MQ-1 Predator از جمله تجهیزات مهم ارتش آمریکا در حوزه شناسایی، مراقبت و عملیات رزمی هستند و بخش قابل توجهی از مأموریت‌های اطلاعاتی و نظارتی این کشور در مناطق عملیاتی را بر عهده دارند.
از این منظر، ادعای انهدام این تعداد پهپاد، در صورت تأیید مستقل، می‌تواند از تغییراتی مهم در معادله عملیاتی جنگ هوایی و افزایش هزینه مأموریت‌های شناسایی آمریکا در منطقه حکایت داشته باشد.
به زمین نشاندن پهپادهای جاسوسی آمریکا؛ اهمیت مهندسی معکوس
بخش دیگری از دستاوردهای اعلام‌شده از سوی سپاه، به سالم به زمین نشاندن تعدادی از پهپادهای آمریکایی مربوط می‌شود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، ۶ فروند پهپاد جاسوسی MQM-170 و چند فروند پهپاد لوکاس نیز به‌صورت سالم در اختیار نیروهای ایرانی قرار گرفته‌اند.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که به دست آوردن یک پهپاد سالم، برخلاف انهدام آن، امکان بررسی ساختار فنی، سامانه‌های ارتباطی، تجهیزات هدایت و کنترل و برخی قابلیت‌های عملیاتی آن را فراهم می‌کند.
در صورت صحت این گزارش‌ها و امکان بهره‌برداری فنی از تجهیزات به‌دست‌آمده، مهندسی معکوس این پهپادها می‌تواند به شناخت بهتر فناوری‌های مورد استفاده در تجهیزات نظامی آمریکا و توسعه ظرفیت‌های بومی در حوزه پهپادی کمک کند.
تنگه هرمز؛ آزمون پرهزینه پهپادهای پیشرفته آمریکا
تنگه هرمز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و اهمیت آن در معادلات امنیت انرژی جهان، صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین نقاط راهبردی در تقابل نظامی ایران و آمریکا محسوب می‌شود.
در چنین جغرافیایی، پهپادهای شناسایی و رزمی نقش مهمی در جمع‌آوری اطلاعات، پایش تحرکات نظامی و پشتیبانی از عملیات‌های هوایی و دریایی ایفا می‌کنند. با این حال، حضور این تجهیزات در محیط عملیاتی پرمخاطره، آنها را در معرض تهدید سامانه‌های پدافندی قرار می‌دهد.
برای آمریکا، مسئله فقط جایگزینی پهپادهای از دست‌رفته نیست؛ بلکه افزایش هزینه مأموریت‌های شناسایی، ضرورت تغییر مسیرهای پروازی و بازنگری در شیوه استفاده از تجهیزات بدون سرنشین نیز می‌تواند به چالشی عملیاتی تبدیل شود.
جنگ پهپادی؛ رقابت فناوری و هزینه در میدان نبرد
یکی از ویژگی‌های مهم جنگ‌های جدید، افزایش نقش تجهیزات بدون سرنشین و سامانه‌های پدافندی در تعیین موازنه عملیاتی است. در این الگو، طرفی که بتواند با هزینه کمتر، تجهیزات گران‌قیمت طرف مقابل را شناسایی و منهدم کند، ظرفیت تحمیل هزینه‌های بیشتر به دشمن را خواهد داشت.
از همین زاویه، موضوع پهپادهای آمریکایی در جنگ جاری را باید فراتر از یک تقابل تبلیغاتی بررسی کرد. اگر آمار اعلام‌شده از سوی سپاه درباره انهدام پهپادهای MQ-9 و MQ-1 و همچنین به‌دست‌آوردن نمونه‌های سالم این تجهیزات تأیید شود، می‌تواند پیامدهایی در ارزیابی آمریکا از امنیت پروازهای شناسایی و عملیاتی خود در منطقه داشته باشد.
در مقابل، برای ارزیابی دقیق ابعاد این تحولات، انتشار اطلاعات مستقل درباره تعداد، محل و شرایط انهدام پهپادها و همچنین واکنش رسمی طرف آمریکایی ضروری است.
در نهایت، کنایه سخنگوی سپاه به فرمانده سنتکام را می‌توان بخشی از جنگ روایت‌ها در کنار تقابل نظامی دو کشور دانست؛ جنگی که در آن، علاوه بر موشک‌ها و پهپادها، تصویرسازی از قدرت نظامی، نمایش دستاوردها و تأثیرگذاری بر محاسبات طرف مقابل نیز اهمیت دارد. تنگه هرمز در این میان به صحنه‌ای تبدیل شده است که توان شناسایی، قدرت پدافندی و هزینه حضور نظامی آمریکا در منطقه را هم‌زمان به آزمون می‌گذارد.
