وزیر امور خارجه با تأکید بر اینکه جنگ‌های اخیر معادلات امنیتی منطقه را دستخوش تغییر کرده‌اند، اعلام کرد مسیرهای عبورومرور و نحوه اداره تنگه هرمز مانند گذشته نخواهد بود. سید عباس عراقچی همچنین با اشاره به ضرورت پایان درگیری‌ها در همه جبهه‌ها، تأکید کرد که امنیت پایدار در خلیج فارس باید به دست کشورهای منطقه و بدون دخالت نیروهای خارجی تأمین شود. او در عین حال از آمادگی ایران برای گفت‌وگو با همسایگان و دستیابی به تفاهم مشترک درباره ساختار امنیتی آینده منطقه خبر داد.
عقلانیت انقلابی ویژگی برجسته شهید خرازی بود
سید عباس عراقچی در آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سید کمال خرازی و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی»، با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و سیاسی این دیپلمات فقید، عقلانیت انقلابی را از برجسته‌ترین خصوصیات او دانست.
وزیر امور خارجه اظهار کرد شهید خرازی در کنار برخورداری از روحیه انقلابی و پایبندی به آرمان‌های انقلاب اسلامی، اهل تفکر، اندیشه، مشورت و گفت‌وگو بود و در عرصه سیاست خارجی نیز از دیپلماسی برای پیشبرد اهداف و مواضع جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌کرد.
عراقچی با اشاره به تجربه همکاری خود با شهید خرازی در دوران وزارت امور خارجه و همچنین شورای راهبردی روابط خارجی گفت که او به موضوعات بنیادین سیاست خارجی ایران، از جمله مقاومت و مسئله فلسطین، اعتقاد راسخ داشت و این باورها را در عمل نیز دنبال می‌کرد.
او با بیان اینکه عنوان «دیپلمات انقلابی» با شخصیت شهید خرازی تناسب داشت، افزود که این دیپلمات پس از پایان دوره وزارت نیز فعالیت خود را در جایگاه مشاور رهبر انقلاب و رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ادامه داد. به گفته عراقچی، مباحث و مشورت‌های ارائه‌شده در این شورا، حاصل ساعت‌ها گفت‌وگوی کارشناسی و تبادل نظر درباره مسائل مهم سیاست خارجی بود.
امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه تأمین شود
وزیر امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود، با یادآوری دیدگاه‌های شهید خرازی درباره سیاست همسایگی و روابط ایران با کشورهای عربی، تأکید کرد که سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در زمینه امنیت منطقه تغییری نکرده است.
عراقچی با اشاره به سخنان شهید خرازی در همایش گفت‌وگوهای ایرانی ـ عربی در دوحه، بر این نکته تأکید کرد که صلح و ثبات پایدار باید بر پایه همکاری کشورهای منطقه، احترام متقابل، برابری حاکمیتی و مسئولیت مشترک شکل بگیرد.
او با نقل مضمون دیدگاه‌های شهید خرازی گفت امنیت جمعی را نمی‌توان از خارج وارد کرد؛ بلکه کشورهای منطقه باید با گفت‌وگو، همکاری و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات، زمینه تأمین امنیت خود را فراهم کنند.
عراقچی افزود ایران همچنان از ایجاد بسترهای فراگیر و پایدار برای گفت‌وگو میان کشورهای منطقه حمایت می‌کند و همسایگان را نه رقیبان، بلکه شرکای اصلی برای دستیابی به آینده‌ای صلح‌آمیز می‌داند.
به گفته وزیر امور خارجه، تقویت اعتماد متقابل، افزایش شفافیت و کاهش سوءتفاهم‌ها از مسیر گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه امکان‌پذیر است. او تأکید کرد که این رویکرد همچنان مبنای سیاست منطقه‌ای ایران است و تحولات و جنگ‌های اخیر، ضرورت توجه به آن را بیش از گذشته آشکار کرده‌اند.
جنگ‌های اخیر نقطه عطفی در تاریخ منطقه بودند
رئیس دستگاه دیپلماسی با اشاره به جنگ‌های یک سال و نیم گذشته، به‌ویژه آنچه از آن به‌عنوان جنگ رمضان و جنگ ۴۰روزه یاد کرد، این تحولات را نقطه عطفی در تاریخ منطقه دانست و گفت ساختارهای امنیتی موجود تحت تأثیر این جنگ‌ها قرار گرفته‌اند.
عراقچی معتقد است تحولات اخیر نشان داده‌اند که تکیه بر الگوهای امنیتی متکی به حضور نظامی قدرت‌های خارجی، لزوماً به ایجاد ثبات منجر نمی‌شود. او با اشاره به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه گفت این پایگاه‌ها برای کشورهای میزبان امنیت پایدار به همراه نداشته‌اند و در جریان درگیری‌های اخیر نیز در معرض آسیب قرار گرفته‌اند.
وزیر امور خارجه با طرح این دیدگاه که حضور نیروهای خارجی می‌تواند به افزایش ناامنی منجر شود، تأکید کرد کشورهای منطقه باید درباره شیوه‌های تأمین امنیت خود بازنگری کنند و ظرفیت‌های مشترکشان را برای مدیریت اختلافات و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها افزایش دهند.
او همچنین رژیم صهیونیستی را عامل اصلی بی‌ثباتی و جنگ‌افروزی در منطقه توصیف و تاکید کرد اقدامات این رژیم مانع شکل‌گیری صلح و ثبات پایدار شده است. این مواضع در چارچوب ارزیابی تهران از ریشه‌های تنش‌های منطقه‌ای مطرح شد.
عراقچی در ادامه گفت جمهوری اسلامی ایران از هر اقدامی که به تقویت توان کشورهای منطقه برای تأمین امنیت خود و کاهش وابستگی به نیروهای خارجی منجر شود، حمایت می‌کند. به گفته او، تحولات اخیر زمینه بحث جدی‌تری را درباره ضرورت ایجاد ساختارهای امنیتی متناسب با واقعیت‌های جدید منطقه فراهم کرده است.
تهران خواستار کاهش حضور نیروهای خارجی در منطقه است
عراقچی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت ساختار امنیتی منطقه‌ای، گفت کشورهای همسایه باید بتوانند درباره مسائل مشترک خود به توافق برسند و برای جلوگیری از درگیری‌های تازه، سازوکارهای همکاری پایدار ایجاد کنند.
او با اشاره به تلاش برخی کشورهای منطقه برای افزایش همکاری‌های دفاعی و امنیتی، این روند را در اصل اقدامی مثبت دانست، اما تأکید کرد که نگرانی‌ها و ابهام‌های موجود باید از طریق گفت‌وگو برطرف شوند.
وزیر امور خارجه همچنین گفت از نگاه ایران، حضور نیروهای خارجی در منطقه باید به صفر برسد؛ زیرا به اعتقاد تهران، ادامه این حضور نمی‌تواند تضمین‌کننده امنیت پایدار باشد. تحولات جنگ‌های اخیر نشان داده‌اند که این نیروها نه‌تنها در تأمین امنیت کشورهای میزبان با محدودیت مواجه بوده‌اند، بلکه خود نیز از پیامدهای درگیری‌ها در امان نمانده‌اند.
عراقچی با تأکید بر اینکه کشورهای منطقه ناگزیر به همزیستی با یکدیگر هستند، افزود ایران و همسایگانش باید به راه‌حلی مشترک برای تأمین امنیت برسند؛ راه‌حلی که همه کشورهای منطقه در آن مشارکت داشته باشند و بر همکاری درون‌منطقه‌ای تکیه کند.
او اعلام کرد ارتباطات ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس برقرار است و تهران تلاش می‌کند از طریق رایزنی و گفت‌وگو، زمینه دستیابی به تفاهمی مشترک درباره ساختار امنیتی جدید منطقه را فراهم کند.
پایان جنگ باید همه جبهه‌ها را دربرگیرد
وزیر امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود، بر پیوستگی مسائل امنیتی منطقه تأکید کرد و گفت نمی‌توان انتظار داشت در بخشی از منطقه جنگ و درگیری ادامه داشته باشد و در بخش دیگر، صلح و ثبات پایدار برقرار شود.
عراقچی با اشاره به مذاکرات انجام‌شده با طرف آمریکایی با میانجی‌گری پاکستان، قطر و دیگر طرف‌ها اظهار کرد ایران در این گفت‌وگوها بر ضرورت پایان جنگ در همه جبهه‌ها تأکید کرده است.
به گفته او، هرگونه تلاش برای خاتمه درگیری‌ها باید به شکلی باشد که تمام جبهه‌های جنگ را دربرگیرد؛ زیرا تداوم درگیری در یک بخش از منطقه می‌تواند بر وضعیت امنیتی سایر بخش‌ها نیز اثر بگذارد و مانع شکل‌گیری ثبات پایدار شود.
این موضع در شرایطی مطرح می‌شود که تحولات امنیتی منطقه، از جمله تنش‌های مرتبط با ایران، رژیم صهیونیستی و حضور نظامی آمریکا، بر روابط کشورهای منطقه و محاسبات امنیتی آنها تأثیر گذاشته است.
عراقچی همچنین تأکید کرد سیاست همسایگی ایران بر همزیستی مسالمت‌آمیز استوار است و تهران آمادگی دارد با کشورهای منطقه برای رسیدن به راه‌حلی مشترک همکاری کند. از نگاه او، پایان فراگیر درگیری‌ها و کاهش زمینه‌های تنش، از الزامات دستیابی به صلح و امنیت پایدار در خلیج فارس و دیگر بخش‌های منطقه است.
تنگه هرمز پس از جنگ با گذشته متفاوت خواهد بود
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان عراقچی به آینده تنگه هرمز اختصاص داشت؛ آبراهی راهبردی که امنیت عبورومرور دریایی در آن برای تجارت جهانی و بازار انرژی اهمیت فراوانی دارد.
وزیر امور خارجه با اشاره به وضعیت این تنگه پیش از جنگ گفت تنگه هرمز طی دهه‌ها باز بوده و ایران و عمان، به‌عنوان دو کشور ساحلی آن، مانعی برای عبورومرور ایجاد نکرده‌اند. به گفته او، این دو کشور در زمینه تأمین امنیت و ایمنی و مراقبت از محیط زیست دریایی نیز نقش داشته‌اند.
عراقچی در عین حال تأکید کرد جنگ شرایط را تغییر داده و باید واقعیت‌های جدید را در نظر گرفت. او صراحتاً گفت مسیرهای عبور در تنگه هرمز مانند گذشته نخواهد بود و نحوه اداره این آبراه نیز تغییر خواهد کرد.
وزیر امور خارجه با اشاره به مذاکرات مرتبط با این موضوع افزود درباره برخی مسائل گفت‌وگوهایی انجام شده و این مذاکرات ادامه خواهد یافت. او جزئیات بیشتری درباره ترتیبات مورد مذاکره یا شکل دقیق تغییرات احتمالی در مدیریت تنگه هرمز ارائه نکرد.
اهمیت این اظهارات از آن جهت است که هرگونه تغییر در ترتیبات عبورومرور دریایی یا شیوه مدیریت تنگه هرمز می‌تواند پیامدهایی برای امنیت کشتیرانی، تجارت بین‌المللی و بازار انرژی داشته باشد. با این حال، موضع اعلام‌شده عراقچی درباره تغییر شرایط آینده، به‌تنهایی به معنای مشخص‌شدن جزئیات اجرایی یا نهایی‌شدن توافقی جدید نیست.
حمله نظامی دوباره به ایران نتیجه متفاوتی نخواهد داشت
عراقچی در بخش پایانی سخنان خود به گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ پرداخت و گفت ترجیح می‌دهد به شرایط پس از جنگ و چگونگی ایجاد صلح پایدار در منطقه فکر کند.
او اظهار کرد سیاست‌های ایران، چه جنگ دیگری رخ دهد و چه رخ ندهد، بر اصول اعلام‌شده خود استوار خواهد ماند. وزیر امور خارجه با اشاره به حملات نظامی گذشته علیه ایران گفت از نظر او، تکرار چنین حملاتی نتیجه متفاوتی به همراه نخواهد داشت.
عراقچی در ادامه بر ضرورت همزیستی کشورهای منطقه در فضایی عاری از دخالت خارجی تأکید کرد و گفت این مسیر را راه دستیابی به صلح، امنیت و ثبات می‌داند.
او همچنین از آمادگی ایران برای همکاری با همه کشورهای منطقه، به‌ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس، خبر داد و تأکید کرد تهران در تلاش است از طریق ارتباطات و رایزنی‌های موجود، زمینه شکل‌گیری تفاهم مشترک درباره ساختار امنیتی آینده منطقه را فراهم کند.
بازگشایی مرکز اسناد و موزه شهید خرازی
آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سید کمال خرازی و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» هم‌زمان با بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه پس از بازسازی آسیب‌های ناشی از حمله رژیم صهیونیستی برگزار شد.
عراقچی در این مراسم با اشاره به بازسازی کتابخانه وزارت امور خارجه، ابراز امیدواری کرد که ایران نیز بازسازی شود. او این موضوع را در کنار یادآوری میراث فکری و دیپلماتیک شهید خرازی مطرح کرد؛ شخصیتی که به گفته وزیر امور خارجه، عقلانیت انقلابی، پایبندی به اصول سیاست خارجی و استفاده از گفت‌وگو و مشورت برای پیشبرد اهداف کشور را در کنار یکدیگر داشت.
مجموع اظهارات عراقچی در این مراسم بر سه محور اصلی متمرکز بود: تغییر شرایط امنیتی منطقه پس از جنگ‌های اخیر، ضرورت تأمین امنیت به دست کشورهای منطقه و بدون دخالت خارجی، و تغییر در مسیرها و نحوه اداره تنگه هرمز. او هم‌زمان بر پایان درگیری‌ها در همه جبهه‌ها و ادامه گفت‌وگو با کشورهای همسایه برای دستیابی به تفاهمی مشترک درباره آینده امنیت منطقه تأکید کرد.
