افسانه عقیلا از زنان فعال فرهنگی و مذهبی شهرستان مهرستان در جنوب سیستان و بلوچستان بود که مسئولیت فرماندهی حوزه بسیج خواهران شهیده افضل این شهرستان را بر عهده داشت. او بیش از ۱۵ سال در حوزه بسیج فعالیت کرد و بخش مهمی از تلاش‌هایش بر آموزش‌های فرهنگی و مذهبی زنان و دختران و جذب نیروهای جوان متمرکز بود.
فعالیت در چنین جایگاهی، به‌ویژه در شهرهای کوچک، تنها به مسئولیت‌های سازمانی محدود نمی‌شود؛ ارتباط با خانواده‌ها، مشارکت در برنامه‌های فرهنگی و حضور در شبکه‌های اجتماعی محلی نیز بخشی از این مسئولیت‌هاست. از این منظر، شهادت عقیلا علاوه بر پیامدهای خانوادگی، فقدان یکی از فعالان باسابقه فرهنگی مهرستان را نیز به همراه دارد.
او حدود ۳۲ سال داشت و مادر چهار فرزند بود؛ واقعیتی که بُعد انسانی این حادثه را برجسته‌تر می‌کند. در پس خبر یک حمله مسلحانه، خانواده‌ای قرار دارد که با فقدان مادر و تغییر ناگهانی مسیر زندگی خود مواجه شده است.
روایت حادثه؛ از حمله به نیروهای انتظامی تا تیراندازی مقابل منزل
بر اساس روایت نقل‌شده از مطلعان، حوالی ساعت ۱۱ صبح، نیروهای انتظامی شهرستان مهرستان هدف حمله مسلحانه قرار گرفتند. در این حادثه، یکی از نیروهای انتظامی به نام شهید شهریاری جان باخت و یک نفر دیگر مجروح شد.
افسانه عقیلا که در آن زمان در مقر سپاه مهرستان حضور داشت، پس از انتشار خبر حمله نگران وضعیت همسرش شد؛ همسر او نیز از کارکنان مجموعه انتظامی شهرستان بود. عقیلا چندین بار با تلفن همراه همسرش تماس گرفت، اما در ابتدا پاسخی دریافت نکرد.
طبق روایت موجود، او قصد داشت برای اطلاع از وضعیت همسرش به محل حادثه برود، اما همکارانش مانع خروج او شدند. پس از برقراری تماس، همسرش اعلام کرد که آسیبی ندیده و در بیمارستان حضور دارد. با این حال، عقیلا تصمیم گرفت برای اطمینان از سلامت او به بیمارستان برود.
شاهدان عینی، بنا بر روایت منتشرشده، گفته‌اند که عقیلا هنگام بازگشت به منزل هدف تیراندازی چهار فرد مسلح قرار گرفت و به شهادت رسید. جزئیات مربوط به انگیزه مهاجمان، نحوه شناسایی او و ارتباط احتمالی این حمله با حادثه پیشین، نیازمند بررسی و تأیید رسمی است.
دکتر نصرت افتخاری؛ نخستین زن شهید هفته در سیستان و بلوچستان
چند روز پیش از شهادت افسانه عقیلا، دکتر نصرت افتخاری، معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان سیستان و بلوچستان، در حادثه‌ای امنیتی در منطقه چشمه‌زیارت زاهدان جان باخت. بر اساس توضیحات سخنگوی پلیس، افتخاری برای مشارکت در برنامه‌های مردم‌یاری و رسیدگی به مشکلات و مسائل اقوام و طوایف ساکن حاشیه شهر زاهدان به این منطقه اعزام شده بود.
معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس استان از نخبگان انتظامی و از شهروندان بومی سیستان و بلوچستان بود که در زمینه تقویت ارتباط میان پلیس و جامعه محلی، وحدت مذاهب و تعامل با اقوام و طوایف فعالیت می‌کرد. سخنگوی پلیس نیز با اشاره به تلاش‌های او در این زمینه، بر نقش معاونت فرهنگی و اجتماعی در پیوند میان نهاد انتظامی و گروه‌های مختلف اجتماعی استان تأکید کرد.
بر اساس اعلام پلیس، عامل اصلی بمب‌گذاری هنگام فرار کشته شد. این حادثه نشان داد که مأموریت‌های اجتماعی و مردم‌یارانه نیروهای انتظامی نیز می‌تواند در محیط‌های ناامن با خطرهای جدی همراه باشد؛ به‌ویژه هنگامی که فعالیت آنان مستلزم حضور میدانی و ارتباط مستقیم با جوامع محلی است.
دو زن، دو مسئولیت و یک پرسش درباره امنیت استان
شهادت نصرت افتخاری و افسانه عقیلا، با وجود تفاوت در مسئولیت‌های سازمانی و جزئیات حوادث، یک وجه مشترک دارد: هر دو در حوزه‌هایی فعالیت می‌کردند که با جامعه محلی و مسائل اجتماعی ارتباط داشت. افتخاری در جایگاه معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس، مأموریت مردم‌یاری و تعامل با اقوام و طوایف را دنبال می‌کرد و عقیلا نیز در حوزه فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی زنان و دختران مهرستان مسئولیت داشت.
البته این شباهت به معنای اثبات ارتباط عملیاتی میان دو حادثه نیست. برای چنین نتیجه‌ای باید شواهدی درباره عاملان، انگیزه‌ها و نحوه اجرای حملات وجود داشته باشد. با این حال، وقوع این حوادث در فاصله‌ای کوتاه، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت امنیتی استان و تدابیر حفاظتی برای نیروهای حاضر در مأموریت‌های میدانی را برجسته می‌کند.
پیامدهای امنیتی؛ حفاظت از نیروهای میدانی و اعتماد عمومی
سیستان و بلوچستان به دلیل گستردگی جغرافیایی، تنوع قومی و مذهبی و شرایط خاص امنیتی، نیازمند رویکردی چندبعدی در تأمین امنیت است. مقابله با حملات مسلحانه، شناسایی عاملان و شبکه‌های پشتیبان احتمالی و ارتقای حفاظت از نیروهای در معرض خطر، بخشی از این رویکرد به شمار می‌رود.
در کنار اقدامات انتظامی و اطلاعاتی، حفظ ارتباط با مردم و تقویت اعتماد عمومی نیز اهمیت دارد. مأموریت‌های مردم‌یاری، رسیدگی به مشکلات محلی و فعالیت‌های فرهنگی می‌توانند در ایجاد ارتباط میان نهادهای رسمی و جامعه نقش داشته باشند؛ بنابراین، تأمین امنیت افرادی که چنین مسئولیت‌هایی را بر عهده دارند، باید متناسب با سطح تهدیدها مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، اطلاع‌رسانی دقیق درباره جزئیات حوادث و نتایج تحقیقات، مانع از شکل‌گیری روایت‌های تأییدنشده می‌شود. تفکیک اطلاعات رسمی از روایت‌های شاهدان و تحلیل‌های رسانه‌ای، برای شناخت ابعاد واقعی این حوادث ضروری است.
جمع‌بندی؛ دو روایت از فقدان و ضرورت پاسخ‌گویی
دکتر نصرت افتخاری و افسانه عقیلا، دو زن فعال در حوزه‌های انتظامی و فرهنگی سیستان و بلوچستان بودند که در فاصله چند روز به شهادت رسیدند. یکی در مسیر مأموریت مردم‌یاری و رسیدگی به مسائل اقوام و طوایف حاشیه زاهدان و دیگری پس از سال‌ها فعالیت فرهنگی در مهرستان، در جریان حمله‌ای مسلحانه.
روایت زندگی این دو زن نباید صرفاً به زمان و چگونگی شهادتشان محدود شود. سابقه فعالیت اجتماعی آنان، خانواده‌هایی که از دست دادنشان را تجربه می‌کنند و مسئولیت نهادهای ذی‌ربط برای روشن کردن ابعاد حوادث، همگی بخش‌هایی از این ماجرا هستند.
پرسش محوری اکنون این است که چگونه می‌توان ضمن شناسایی و پیگرد عاملان این حملات، امنیت نیروهای میدانی را افزایش داد و از تکرار حوادث مشابه جلوگیری کرد؟ پاسخ به این پرسش به تحقیقات دقیق، ارزیابی تهدیدها، حفاظت متناسب از افراد در معرض خطر و استمرار ارتباط سازنده با مردم محلی نیاز دارد.
