سرلشکر وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در پیامی به زبان انگلیسی که در صفحه شخصی خود منتشر کرد، نوشت: «هیچ قدرت فرامنطقه‌ای حق تهدید، حضور سلطه‌گرانه و دخالت در تنگه هرمز و خلیج فارس را ندارد.»
این موضع‌گیری را می‌توان در چارچوب نگاه راهبردی ایران به امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز ارزیابی کرد؛ منطقه‌ای که به دلیل موقعیت جغرافیایی و نقش آن در انتقال انرژی، همواره در محاسبات امنیتی و اقتصادی قدرت‌های جهانی جایگاه ویژه‌ای داشته است.
از نگاه تهران، امنیت این محدوده نباید به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و نظامی قدرت‌های خارج از منطقه تبدیل شود. بر همین اساس، مخالفت با حضور سلطه‌گرانه بازیگران فرامنطقه‌ای، بخشی از تأکید ایران بر ضرورت رعایت ملاحظات امنیتی و احترام به منافع کشورهای ساحلی است.
تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران در معادلات منطقه‌ای
تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست؛ این آبراه در پیوند میان امنیت منطقه، تجارت جهانی و بازار انرژی نقشی تعیین‌کننده دارد. هرگونه تنش در این محدوده می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای خلیج فارس داشته باشد و بر محاسبات اقتصادی و امنیتی بازیگران بین‌المللی اثر بگذارد.
ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و حضور در سواحل شمالی خلیج فارس و دریای عمان، جایگاه مهمی در معادلات امنیتی این منطقه دارد. از این منظر، توان دفاعی و ظرفیت مدیریت تحولات دریایی، از مؤلفه‌های مهم قدرت بازدارندگی کشور به شمار می‌روند.
در چنین شرایطی، پیام فرمانده کل سپاه را می‌توان تأکیدی بر این برداشت دانست که امنیت تنگه هرمز نباید از معادلات سیاسی و نظامی منطقه جدا شود. تهران بارها اعلام کرده است که ملاحظات امنیتی خود را در این آبراه جدی می‌گیرد و با اقداماتی که تهدیدی علیه منافع ملی کشور تلقی کند، موافق نیست.
ضوابط عبور و مرور دریایی؛ تأکید ایران بر ملاحظات امنیتی
در ماه‌های اخیر، مقام‌های ایرانی بر ضرورت رعایت ضوابط و ملاحظات امنیتی اعلام‌شده از سوی مراجع ذی‌صلاح کشور برای عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز تأکید کرده‌اند. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که از نگاه ایران، رفت‌وآمد کشتی‌ها در این آبراه راهبردی نمی‌تواند فارغ از شرایط امنیتی و تحولات منطقه‌ای مورد بررسی قرار گیرد.
البته اهمیت این موضوع در تمایز میان حفظ امنیت دریانوردی و تلاش برای اعمال نفوذ سیاسی آشکار می‌شود. امنیت پایدار در خلیج فارس زمانی امکان تحقق بیشتری دارد که کشورهای ساحلی بتوانند با تکیه بر سازوکارهای منطقه‌ای، از تبدیل آبراه‌های حیاتی به صحنه رقابت نظامی قدرت‌های خارجی جلوگیری کنند.
از این منظر، تأکید ایران بر رعایت ضوابط امنیتی، بخشی از رویکردی گسترده‌تر برای تثبیت نقش خود در معادلات خلیج فارس است؛ رویکردی که در آن، امنیت دریایی با حاکمیت ملی، منافع اقتصادی و بازدارندگی دفاعی پیوند خورده است.
حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای؛ عامل امنیت یا تشدید تنش؟
حضور قدرت‌های خارجی در خلیج فارس همواره با این پرسش همراه بوده است که آیا استقرار نیروهای نظامی فرامنطقه‌ای به افزایش امنیت کمک می‌کند یا خود به عاملی برای تشدید رقابت‌ها و تنش‌های منطقه‌ای تبدیل می‌شود.
از دیدگاه ایران، اتکای امنیت منطقه به حضور نظامی قدرت‌های خارج از آن، نه‌تنها تضمینی برای ثبات نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بی‌اعتمادی و رقابت تسلیحاتی شود. در مقابل، تقویت همکاری میان کشورهای منطقه و ایجاد سازوکارهای مشترک برای مدیریت اختلافات، می‌تواند مسیر کم‌هزینه‌تری برای حفظ امنیت و ثبات باشد.
در این چارچوب، پیام سرلشکر وحیدی حامل دو محور اصلی است: مخالفت با تهدید و دخالت سلطه‌گرانه قدرت‌های فرامنطقه‌ای و تأکید بر جایگاه راهبردی ایران در امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز.
پیام تهران به بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای
اهمیت موضع‌گیری فرمانده کل سپاه را باید در پیوند میان جغرافیا، امنیت و قدرت بازدارندگی ایران بررسی کرد. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال امنیت منطقه‌ای به اقتصاد جهانی است و هرگونه تحول در آن، می‌تواند محاسبات بازیگران مختلف را تحت تأثیر قرار دهد.
پیام تهران این است که امنیت این آبراه نباید بهانه‌ای برای تهدید ایران یا تثبیت حضور سلطه‌گرانه قدرت‌های خارجی باشد. در عین حال، تبدیل این موضع به ثبات پایدار، به مدیریت مسئولانه تحولات دریایی، رعایت ملاحظات امنیتی و تلاش برای کاهش زمینه‌های درگیری نیاز دارد.
در نهایت، تأکید سرلشکر وحیدی بر مخالفت با دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای را می‌توان بخشی از تلاش ایران برای تثبیت جایگاه خود در معادلات امنیتی خلیج فارس دانست؛ معادلاتی که در آن، تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی و راهبردی کشور محسوب می‌شود.