در شرایطی که آمریکا تمام ظرفیت‌های جنگ ترکیبی را برای تسلیم‌سازی و منزوی‌سازی ایران به کار گرفته است، حضور نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به نمایندگی از نیروهای مسلح کشورمان، در رزمایش مشترک ضدتروریستی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در بلاروس، تحولی مهم و معنادار است؛ تحولی که از یک‌سو ظرفیت‌های امنیت‌ساز ایران را به نمایش می‌گذارد و از سوی دیگر، شکست سناریوی منزوی‌سازی کشور را آشکار می‌کند. اهمیت این رزمایش زمانی بیشتر می‌شود که جهان به سمت امنیت جمعی و فاصله گرفتن از یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی حرکت می‌کند و ایران نیز در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، کوله‌باری از تجربه اندوخته است؛ تجربه‌ای که می‌تواند برای کشورهای مستقل و حامیان امنیت بومی و منطقه‌محور، الگویی قابل استفاده باشد.
پیوند میدان و دیپلماسی؛ امنیت، ضلع تازه همگرایی
از سوی دیگر، جهان آنارشیسم و هرج‌ومرج‌زده برجای‌مانده از یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی، همگرایی امنیتی میان کشورها را از یک انتخاب به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است. نظام سلطه با اختلاف‌افکنی، حمایت از تروریسم و حمله مستقیم، در پی بی‌ثبات‌سازی حوزه شانگهای است؛ جنگ اوکراین علیه روسیه، تجاوز آمریکایی ـ صهیونیستی علیه ایران و تحرکات برای تحریک تایوان علیه چین، نمونه‌هایی از این روند به شمار می‌روند. در چنین شرایطی، همگرایی امنیتی میان اعضای شانگهای ضرورتی انکارناپذیر است.
فروپاشی ادعای انزوای ایران؛ اعتماد در میدان عمل
حضور ایران در رزمایش شانگهای در شرایطی صورت می‌گیرد که ایران‌هراسی و تحریم‌ها با هدف منزوی‌سازی کشور در عرصه جهانی دنبال می‌شود. در حالی که دشمنان و برخی کشورهای غربی و اروپایی تلاش دارند ارتباط ایران با کشورهای منطقه را کاهش دهند، مشارکت ایران در این رزمایش، استمرار تعاملات راهبردی با اعضای سازمان همکاری شانگهای را به نمایش می‌گذارد.
این حضور، نشانه‌ای از اعتماد به ایران و نقش سازنده آن در تحقق امنیت است. حلقه‌های تکمیلی این روند را نیز حضور فعال رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در اجلاس شانگهای قرقیزستان، بریکس در هند، نشست کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در بلاروس و استقبال جهانی از حضور ایران در نشست سالانه سازمان ملل تشکیل می‌دهد. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد پروژه منزوی‌سازی ایران در ابعاد سیاسی، اقتصادی و نظامی، بیش از آنکه واقعیت داشته باشد، یک تصور سیاسی است که سرانجامی جز شکست برای طراحان آن متصور نیست. اعتماد موجود، همان چرایی است که سال گذشته نیز ایران را به میزبان رزمایش شانگهای تبدیل کرد.
کوله‌بار سه جنگ؛ تجربه ایران برای امنیت بومی
اهمیت ویژه رزمایش امسال، در تجربه‌هایی نهفته است که ایران از جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، در کنار تجربه دفاع مقدس هشت‌ساله، اندوخته است. این تجربیات می‌تواند ایران را به الگویی مؤثر برای سایر کشورها و اعضای شانگهای تبدیل کند. ایران در جنگ رمضان، با تکیه بر ظرفیت‌های بومی، جنگ نامتقارن و تاب‌آوری همه‌جانبه و با اتکا به میدان، دیپلماسی و مردم، الگویی نوین از ایستادگی و مقاومت در برابر قدرت‌های اتمی به نمایش گذاشت.
ایران نه‌تنها تسلیم آمریکا و رژیم صهیونیستی نشد، بلکه با اقتدار موشکی و نظامی، تاب‌آوری دیپلماسی و مردم و به‌ویژه حفظ مدیریت تنگه هرمز، تعیین سرنوشت معادلات را در دست گرفت. امروز بومرنگ جنگ‌افروزی علیه ایران در حال بازگشت به سوی جنگ‌افروزان آمریکایی و صهیونیستی است. ایران که پیش از این نیز با تجربه مبارزه با تروریسم، الگویی مؤثر برای رزمایش‌های مشترک با کشورهای مختلف بوده، اکنون با اندوخته تجربیات جدید، می‌تواند به الگویی برای ساختارهای امنیتی کشورهای مستقل در برابر سلطه‌گری آمریکا تبدیل شود. از این منظر، حضور امسال ایران می‌تواند انتقال‌دهنده بخشی از تجربیات جنگ ۴۰ روزه به اعضای این پیمان باشد.
بومی‌سازی امنیت؛ مسیر نظم نوین چندجانبه
یکی از مهم‌ترین درس‌های جنگ رمضان، ضرورت بومی‌سازی امنیت است؛ زیرا آمریکا از یک‌سو نشان داد چتر امنیتی آن قابل اعتماد نیست و از سوی دیگر، یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی ـ صهیونیستی همچنان بر مدار کشتار و جنایت حرکت می‌کند. از این رو، همگرایی سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای اتحادیه‌های مستقلی مانند شانگهای و بریکس، به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است.
ایران نیز همواره بر بومی‌سازی امنیت تأکید داشته و ابتکارهایی همچون صلح هرمز، اخراج آمریکا از منطقه، مقابله واحد با رژیم صهیونیستی و امنیت‌سازی میان همسایگان خزر بدون دخالت خارجی را مطرح کرده است. رزمایش بلاروس را می‌توان گامی مثبت در مسیر این امنیت‌سازی دانست؛ مسیری که در کنار قطع مداخلات خارجی، می‌تواند دستاوردهای مشترک و پایداری برای کشورهای منطقه ایجاد کند.
جهان امروز، سرخورده از یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی، به سوی نظم نوین چندجانبه‌گرا حرکت می‌کند؛ نظمی که تحقق آن صرفاً با مؤلفه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی امکان‌پذیر نیست و امنیت جمعی نیز نیازمند تعاملات نظامی و دفاعی است. تجربه نشان داده است که بدون قدرت نمی‌توان در برابر نظام سلطه ایستادگی کرد. رزمایش شانگهای، در کنار توسعه روابط دفاعی اعضا، نمادی از شکل‌گیری اجماع در برابر یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی و تأکیدی بر حقانیت مواضع ایران در پاسخگویی به متجاوزان است؛ مسیری که ایران با تکیه بر داشته‌های بومی و ابتکار عمل‌های متعدد، آمادگی خود را برای نقش‌آفرینی همه‌جانبه در آن نشان داده است.