فرماندهی مرکزی آمریکا موسوم به «سنتکام» در جریان انتشار گزارشی درباره سفر منطقهای «براد کوپر»، فرمانده این فرماندهی، نقشهای را منتشر کرد که در آن کرانه باختری و نوار غزه بدون مرزهای جداگانه و در داخل محدوده اسرائیل نمایش داده شده بودند. این اقدام با توجه به حساسیت موضوع مرزهای فلسطین و اسرائیل، نمیتوانست صرفاً یک تغییر گرافیکی کماهمیت تلقی شود.
سنتکام البته مدت کوتاهی بعد این نقشه را اصلاح کرد و کرانه باختری و نوار غزه را بار دیگر جدا از اسرائیل و مطابق مرزهای پیش از ۱۹۶۷ به نمایش گذاشت. با این حال، در متن اصلاحیه توضیحی درباره علت انتشار نسخه نخست یا دلیل تغییر آن ارائه نشد.
نقشهای که فراتر از یک اشتباه گرافیکی است
در ظاهر، میتوان انتشار نقشه نخست را یک خطای فنی یا اشتباه در فرایند تهیه محتوای رسانهای دانست؛ اما مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم نقشهها در ادبیات سیاسی و ژئوپلیتیک صرفاً ابزارهای تصویری نیستند، بلکه میتوانند بازتابدهنده نوع نگاه یک دولت یا نهاد به مرزها، حاکمیت و جغرافیای سیاسی باشند.
حذف مرزهای فلسطین از چنین نقشهای، بهویژه از سوی یک نهاد نظامی آمریکایی، میتواند این پرسش را ایجاد کند که آیا این تصویر صرفاً حاصل یک خطای اداری بوده یا تحت تأثیر ادبیات و رویکرد سیاسی خاصی در واشنگتن و تلآویو شکل گرفته است.
هرچند سنتکام با اصلاح نقشه، عملاً از تثبیت تصویر اولیه جلوگیری کرد، اما انتشار همان نسخه نخست نشان داد که حتی در ساختارهای رسمی آمریکا نیز نحوه بازنمایی جغرافیای فلسطین میتواند محل اختلاف و حساسیت باشد.
فلسطین؛ مسئلهای فراتر از مرزبندی روی نقشه
موضوع فلسطین طی دهههای گذشته یکی از اصلیترین محورهای مناقشه در خاورمیانه بوده است. مرزهای ۱۹۶۷، وضعیت کرانه باختری، نوار غزه و قدس از جمله موضوعاتی هستند که در هرگونه بحث درباره آینده سیاسی فلسطین اهمیت محوری دارند.
از این منظر، نمایش کرانه باختری و غزه در داخل مرزهای اسرائیل، حتی اگر ناشی از اشتباه باشد، تصویری متفاوت از واقعیت مورد مناقشه ارائه میکند؛ تصویری که با ادبیات رایج در بسیاری از اسناد و مواضع بینالمللی درباره وضعیت سرزمینهای فلسطینی تفاوت دارد.
این مسئله بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که سیاست آمریکا در قبال رژیم صهیونیستی با انتقادهای گستردهای درباره حمایت سیاسی، نظامی و دیپلماتیک از تلآویو مواجه است.
اصلاح نقشه؛ عقبنشینی یا رفع یک خطای اداری؟
سنتکام با اصلاح سریع نقشه تلاش کرد تصویر منتشرشده را تغییر دهد، اما نبود توضیح رسمی درباره علت این اصلاح، پرسشها را همچنان باز گذاشته است.
اگر انتشار نقشه نخست صرفاً یک خطای فنی بوده، انتظار میرفت توضیحی روشن درباره اشتباه صورتگرفته ارائه شود. از سوی دیگر، اگر این نقشه حاصل یک تصمیم محتوایی یا گرافیکی مشخص بوده باشد، اصلاح آن میتواند نشاندهنده حساسیت سیاسی موضوع و نگرانی از تبعات انتشار چنین تصویری باشد.
به همین دلیل، اصل ماجرا تنها به یک نقشه محدود نمیشود؛ بلکه به نحوه مواجهه آمریکا با مسئله فلسطین و مرزهای مورد مناقشه در خاورمیانه بازمیگردد.
تور منطقهای فرمانده سنتکام و پیامهای پنهان
انتشار این نقشه همزمان با پایان سفر ۱۰ روزه براد کوپر به منطقه انجام شد؛ سفری که شامل بحرین، عراق، فلسطین اشغالی، اردن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بود. فرمانده سنتکام همچنین از ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» در دریای عرب بازدید کرد.
ترکیب مقاصد این سفر نیز قابل توجه است؛ چراکه سنتکام در سالهای اخیر نقش مهمی در هماهنگی نظامی آمریکا با متحدان منطقهای این کشور ایفا کرده است. بنابراین، انتشار چنین نقشهای در حاشیه یک رویداد مرتبط با فعالیتهای منطقهای فرمانده سنتکام، حساسیت آن را دوچندان میکند.
در نهایت، حتی اگر نقشه نخست حاصل یک خطای اداری بوده باشد، اصلاح آن نشان میدهد که ترسیم مرزهای فلسطین موضوعی نیست که بتوان از کنار آن به سادگی عبور کرد. آنچه روی نقشه دیده میشود، در بسیاری از مواقع بازتابی از آن چیزی است که در ذهن سیاستگذاران درباره جغرافیای سیاسی منطقه وجود دارد.
