سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، اعلام کرده است که نیروهای یمنی پالایشگاه آرامکو در جیزان را با یک فروند پهپاد هدف قرار دادهاند. به گفته او، این حمله با دقت به هدف اصابت کرده و در واکنش به آنچه نقض حریم هوایی استانهای صعده و حجه از سوی پهپادهای سعودی عنوان شده، انجام گرفته است.
همزمان، وزارت انرژی عربستان سعودی از وقوع آتشسوزی در یکی از تأسیسات پالایشگاه جیزان خبر داده و اعلام کرده است که نیروهای آتشنشانی آرامکو توانستهاند این حریق را مهار کنند. بر اساس اعلام رسمی ریاض، این حادثه تلفات جانی نداشته و مقامهای مسئول در حال بررسی علت وقوع آتشسوزی هستند. عربستان تاکنون تأثیر این حادثه بر میزان تولید پالایشگاه را اعلام نکرده است.
جیزان؛ حلقه حساس زنجیره انرژی عربستان
اهمیت این رخداد زمانی بیشتر مشخص میشود که جایگاه پالایشگاه جیزان در ساختار انرژی عربستان مورد توجه قرار گیرد. این پالایشگاه با ظرفیت تولید حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز، یکی از تأسیسات مهم شرکت آرامکو در جنوبغرب عربستان محسوب میشود.
قرار گرفتن جیزان در نزدیکی مرز یمن، از یک سو به این تأسیسات اهمیت اقتصادی میدهد و از سوی دیگر، آن را در معرض ریسکهای امنیتی ناشی از درگیریهای منطقهای قرار میدهد. به همین دلیل، هرگونه حمله یا حادثه در این محدوده صرفاً یک رخداد امنیتی محلی نیست و میتواند پیامدهایی برای محاسبات بازار انرژی و امنیت تأسیسات نفتی عربستان داشته باشد.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که حمله اخیر را در کنار رخداد هفته گذشته قرار دهیم؛ زمانی که تأسیسات آرامکو در جیزان هدف پاسخ موشکی یمن قرار گرفت و فعالیت آن، بنا بر گزارشهای منتشرشده، متوقف شد.
تکرار حملات؛ مسئلهای فراتر از یک حادثه
آنچه در جیزان اهمیت دارد، صرفاً خسارت احتمالی یک حمله نیست؛ بلکه تکرارپذیری فشار بر زیرساختهای انرژی است. اگر ادعای یمن درباره هدف قرار گرفتن پالایشگاه با پهپاد را در کنار گزارش رسمی عربستان درباره وقوع آتشسوزی قرار دهیم، مشخص میشود که زیرساختهای انرژی در جنوب عربستان همچنان یکی از نقاط حساس در معادله امنیتی ریاض و صنعا هستند.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که حمله به تأسیسات نفتی میتواند حتی در صورت محدود بودن خسارت مستقیم، پیامد روانی و اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند. زیرا بازار انرژی بیش از آنکه تنها به میزان خسارت فیزیکی واکنش نشان دهد، به ریسک تداوم حملات و احتمال اختلال در عرضه حساس است.
از این منظر، جیزان میتواند به یکی از نقاطی تبدیل شود که در آن معادله نظامی و معادله انرژی به یکدیگر گره میخورند؛ به این معنا که هرچه فشار نظامی بر زیرساختهای انرژی افزایش یابد، هزینه تأمین امنیت این تأسیسات و مدیریت ریسک برای عربستان نیز بیشتر خواهد شد.
پیام یمن؛ افزایش هزینه در عمق راهبردی عربستان
استفاده از پهپاد برای هدف قرار دادن زیرساختی مانند پالایشگاه، در صورت تأیید مستقل، یک پیام مشخص در خود دارد: فاصله جغرافیایی میان میدان درگیری و زیرساختهای حیاتی عربستان لزوماً به معنای مصونیت آنها نیست.
از نگاه یمنیها، هدف قرار دادن تأسیسات انرژی میتواند بخشی از راهبرد افزایش هزینه برای طرف مقابل باشد؛ راهبردی که به جای تمرکز صرف بر اهداف نظامی، زیرساختهایی را در کانون توجه قرار میدهد که اختلال در آنها میتواند هزینه اقتصادی و امنیتی بیشتری ایجاد کند.
در مقابل، عربستان تلاش دارد با اعلام سریع مهار آتشسوزی، نبود تلفات و بررسی علت حادثه، از شکلگیری تصویری از اختلال گسترده در زیرساخت انرژی خود جلوگیری کند. همین تفاوت در روایتها نشان میدهد که ابعاد رسانهای و روانی این حملات نیز به اندازه ابعاد عملیاتی آنها اهمیت پیدا کرده است.
آرامکو در برابر یک آزمون امنیتی
برای عربستان، مسئله اصلی تنها حفظ ظرفیت تولید پالایشگاه جیزان نیست؛ بلکه تضمین استمرار فعالیت مجموعهای از زیرساختهای انرژی در شرایطی است که تهدید پهپادی و موشکی همچنان بخشی از معادله امنیتی منطقه محسوب میشود.
اگر حملات به جیزان ادامهدار شود، ریاض ناچار خواهد بود بخش بیشتری از منابع امنیتی و دفاعی خود را صرف حفاظت از زیرساختهای انرژی در مناطق جنوبی کند. در چنین شرایطی، حتی حملاتی که خسارت محدودی به دنبال داشته باشند نیز میتوانند از طریق افزایش هزینههای حفاظتی، ایجاد اختلال مقطعی و افزایش ریسک سرمایهگذاری و حملونقل انرژی، اثرات بزرگتری ایجاد کنند.
جیزان، نقطه تلاقی امنیت و انرژی
حادثه جدید جیزان هنوز نیازمند بررسی بیشتر درباره علت آتشسوزی و میزان خسارت واردشده است و میان ادعای نیروهای یمنی و روایت رسمی عربستان نیز فاصله وجود دارد. با این حال، تکرار حوادث امنیتی در اطراف تأسیسات آرامکو در جنوب عربستان، اهمیت جیزان را در معادله امنیت انرژی منطقه افزایش داده است.
در این چارچوب، پیام اصلی رخداد اخیر را میتوان در یک گزاره خلاصه کرد: زیرساختهای انرژی دیگر صرفاً داراییهای اقتصادی نیستند؛ بلکه در معادلات امنیتی منطقه به اهدافی راهبردی تبدیل شدهاند.
هرچه این روند ادامه پیدا کند، رقابت میان توان تهاجمی یمن و ظرفیت دفاعی عربستان برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی، بیش از گذشته میتواند بر محاسبات امنیت انرژی و حتی ارزیابی ریسک در بازار نفت اثر بگذارد.
