پس از هفتهها افزایش تنش میان آمریکا، رژیم صهیونیستی و محور مقاومت، اکنون عراق نیز به یکی از کانونهای اصلی بحران تبدیل شده است. حمله مشترک آمریکا و عربستان سعودی به چند هدف در خاک عراق، علاوه بر افزایش تنش میان بغداد و ریاض، این نگرانی را تقویت کرده که دامنه درگیریهای منطقهای از مرزهای فلسطین و لبنان فراتر رفته و به قلب غرب آسیا کشیده شود.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، این عملیات با هماهنگی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) انجام شده و پایگاههایی وابسته به نیروهای الحشد الشعبی در چند منطقه عراق را هدف قرار داده است؛ حملهای که بنا بر گزارشهای اولیه، به شهادت ۱۰ نفر از نیروهای الحشد الشعبی و وارد آمدن خساراتی به این مراکز منجر شده است.
این تحول در شرایطی رخ میدهد که عراق طی سالهای اخیر تلاش کرده بود از تبدیل شدن به میدان تقابل مستقیم قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای جلوگیری کند، اما حمله اخیر بار دیگر این کشور را به یکی از محورهای اصلی رقابتهای امنیتی تبدیل کرده است.
ریاض چرا وارد میدان شد؟
عربستان سعودی در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه خود، مسئولیت این حمله را پذیرفت و اعلام کرد عملیات با هماهنگی آمریکا و در چارچوب ماده ۵۱ منشور سازمان ملل و با استناد به «حق دفاع مشروع» انجام شده است.
ریاض مدعی است این حملات در پاسخ به عملیات پهپادی علیه تأسیسات نفتی این کشور صورت گرفته و پهپادهای رهگیریشده از خاک عراق به پرواز درآمده بودند. مقامهای سعودی همچنین تأکید کردهاند که قصد تشدید تنش را ندارند، اما در برابر هرگونه تهدید علیه امنیت و زیرساختهای انرژی خود واکنش نشان خواهند داد.
از منظر راهبردی، ورود مستقیم عربستان به عملیات نظامی در عراق را میتوان نشانهای از تغییر رویکرد امنیتی ریاض ارزیابی کرد؛ تغییری که بیانگر تلاش این کشور برای ایفای نقش فعالتر در معادلات امنیتی منطقه، در هماهنگی نزدیکتر با واشنگتن است.
واکنش انصارالله؛ هشدار درباره پروژه جدید منطقهای
در مقابل، جنبش انصارالله یمن با انتشار بیانیهای شدیداللحن، حمله مشترک آمریکا و عربستان را «تجاوزی آشکار» علیه حاکمیت عراق توصیف کرد و آن را ادامه سیاستهای سلطهجویانه واشنگتن و ریاض در راستای منافع رژیم صهیونیستی دانست.
انصارالله ضمن اعلام حمایت کامل از دولت، ملت و نیروهای مقاومت عراق، تأکید کرد بغداد حق دارد به این حملات پاسخ دهد و از سازمان ملل نیز خواست نسبت به آنچه «تجاوزات مستمر آمریکا، رژیم صهیونیستی و عربستان» خوانده شده، مسئولانه عمل کند.
این موضعگیری نشان میدهد حمله به عراق تنها یک اقدام نظامی محدود تلقی نمیشود، بلکه از نگاه محور مقاومت، بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای تغییر موازنه قدرت در منطقه است.
عراق؛ حلقه جدید زنجیره بحرانهای منطقه
تحولات اخیر را نمیتوان جدا از سایر رخدادهای ماههای گذشته تحلیل کرد. در شرایطی که تنشها در غزه، لبنان، سوریه، دریای سرخ و خلیج فارس همچنان ادامه دارد، اضافه شدن عراق به این معادله میتواند جغرافیای بحران را بیش از گذشته گسترش دهد.
کارشناسان امنیتی معتقدند هرگونه تشدید درگیری در عراق، علاوه بر تهدید امنیت داخلی این کشور، میتواند بر مسیرهای انتقال انرژی، امنیت پایگاههای نظامی آمریکا و حتی وضعیت بازارهای جهانی نفت نیز اثرگذار باشد.
از سوی دیگر، حضور گروههای مختلف مقاومت در عراق موجب شده هرگونه اقدام نظامی علیه این کشور، صرفاً به واکنش داخلی محدود نماند و احتمال گسترش دامنه پاسخها در دیگر جبهههای منطقه نیز افزایش یابد.
سناریوهای پیش روی بحران
بررسی تحولات نشان میدهد منطقه اکنون در برابر سه سناریوی اصلی قرار گرفته است.
نخست، مهار بحران از طریق دیپلماسی؛ سناریویی که در آن فشارهای بینالمللی مانع از تداوم حملات متقابل شده و بغداد، ریاض و واشنگتن تلاش میکنند از گسترش درگیری جلوگیری کنند.
سناریوی دوم، تداوم حملات محدود و متقابل است؛ وضعیتی که در آن عملیاتهای پهپادی، حملات موشکی و هدف قرار دادن پایگاههای نظامی ادامه یافته اما به جنگ فراگیر تبدیل نمیشود.
اما سناریوی سوم که بسیاری از ناظران نسبت به آن هشدار میدهند، گسترش درگیری به یک بحران منطقهای است؛ بحرانی که میتواند عراق، خلیج فارس، دریای سرخ و حتی مسیرهای حیاتی انتقال انرژی را به صورت همزمان درگیر کند.
آینده امنیت غرب آسیا در نقطهای حساس
حمله مشترک آمریکا و عربستان به عراق را میتوان یکی از مهمترین تحولات امنیتی ماههای اخیر غرب آسیا دانست؛ رخدادی که نه تنها معادلات داخلی عراق، بلکه روابط میان بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
واکنش سریع انصارالله، مواضع عربستان و افزایش سطح آمادهباش در محور مقاومت نشان میدهد بحران از مرحله رقابت سیاسی عبور کرده و وارد فاز جدیدی از بازدارندگی متقابل شده است. در چنین شرایطی، نحوه واکنش بغداد، تصمیمات واشنگتن و ریاض و همچنین رفتار گروههای مقاومت، تعیین خواهد کرد که آیا منطقه به سمت مهار بحران حرکت میکند یا وارد دور تازهای از رویاروییهای گسترده خواهد شد.
