تحولات جنوب یمن در روزهای اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده است. گزارش‌ها از تشدید درگیری‌ها در استان لحج و پیشروی نیروهای انصارالله در بخش‌هایی از این استان حکایت دارد؛ تحولاتی که موقعیت نیروهای مخالف این جنبش را با چالش روبه‌رو کرده و نگرانی‌ها درباره آینده موازنه قدرت در جنوب کشور را افزایش داده است.
استان لحج به دلیل هم‌جواری با عدن و قرار گرفتن در محدوده جغرافیایی نزدیک به سواحل دریای سرخ و خلیج عدن، جایگاهی مهم در معادلات سیاسی و امنیتی یمن دارد. از همین رو، تحولات این استان تنها به کنترل چند منطقه محدود نمی‌شود و می‌تواند بر موقعیت بازیگران داخلی و منطقه‌ای اثر بگذارد.
گزارش‌های منتشرشده از درگیری‌های اخیر، از پیشروی انصارالله در بخش‌هایی از مناطق المضاربه و رأس‌العاره و افزایش فشار بر نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت عربستان خبر می‌دهند. با این حال، درباره میزان پیشروی‌ها و کنترل کامل مسیرهای ساحلی روایت‌های متفاوتی منتشر شده است و برخی ادعاها، از جمله قطع کامل مسیر ساحلی و محاصره نیروهای مقابل، به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.
لحج؛ نقطه اتصال تحولات جنوب و معادلات ساحلی
اهمیت لحج از موقعیت جغرافیایی آن ناشی می‌شود. این استان در مجاورت عدن قرار دارد و تحولات امنیتی آن می‌تواند بر وضعیت این شهر و مناطق پیرامونی تأثیر بگذارد. در هفته‌های اخیر، درگیری میان انصارالله و نیروهای مخالف این جنبش در بخش‌هایی از لحج تشدید شده و هر دو طرف تلاش کرده‌اند موقعیت خود را در این منطقه حفظ کنند یا گسترش دهند.
در چنین شرایطی، گزارش‌هایی درباره جابه‌جایی نیروها، عقب‌نشینی برخی یگان‌ها و افزایش فشار بر مواضع نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت عربستان منتشر شده است. با این حال، ارزیابی دقیق وضعیت میدانی به اطلاعات مستقل و قابل اتکا نیاز دارد؛ به‌ویژه آنکه طرف‌های درگیر روایت‌های متفاوتی از تحولات ارائه می‌کنند.
اهمیت این تحولات زمانی بیشتر می‌شود که جایگاه لحج در پیوند جغرافیایی میان عدن و مناطق ساحلی جنوب غرب یمن در نظر گرفته شود. تغییر موازنه در این استان می‌تواند بر محاسبات سیاسی و امنیتی بازیگران مختلف اثر بگذارد، اما به‌تنهایی به معنای تغییر قطعی کنترل بر سواحل یا تنگه باب‌المندب نیست.
باب‌المندب؛ اهمیت یک گذرگاه راهبردی
تنگه باب‌المندب یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان است که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند. این آبراه در مسیر ارتباطی میان آسیا، اروپا و بخش‌هایی از آفریقا قرار دارد و هرگونه بی‌ثباتی در اطراف آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یمن داشته باشد.
به همین دلیل، تحولات مناطق ساحلی یمن همواره مورد توجه قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بوده است. موقعیت جغرافیایی این کشور در مجاورت باب‌المندب، به بازیگران داخلی امکان می‌دهد از اهمیت راهبردی سواحل در معادلات سیاسی و امنیتی بهره بگیرند.
با این حال، باید میان افزایش نفوذ یک جریان در مناطق نزدیک به باب‌المندب و تسلط بر این گذرگاه دریایی تفاوت قائل شد. کنترل یا تهدید امنیت این آبراه به مجموعه‌ای از عوامل جغرافیایی، سیاسی و دریایی وابسته است و صرف پیشروی در استان لحج برای نتیجه‌گیری درباره تسلط بر باب‌المندب کافی نیست.
عدن؛ مرکز ثقل رقابت سیاسی در جنوب یمن
عدن یکی از مهم‌ترین شهرهای یمن و از مراکز اصلی سیاسی، اقتصادی و بندری این کشور است. این شهر به دلیل موقعیت ساحلی و قرار گرفتن در مجاورت خلیج عدن، در معادلات امنیتی منطقه نیز اهمیت دارد.
عدن در تاریخ معاصر یمن جایگاهی ویژه داشته است. این شهر در دوران استعمار انگلیس یکی از پایگاه‌های مهم بریتانیا در منطقه بود و در سال ۱۹۶۷، هم‌زمان با استقلال جنوب یمن، از کنترل نیروهای انگلیسی خارج شد. همچنین تا پیش از اتحاد دو یمن در سال ۱۹۹۰، پایتخت یمن جنوبی به شمار می‌رفت.
به همین دلیل، عدن همچنان در معادلات سیاسی جنوب یمن و بحث‌های مربوط به آینده ساختار سیاسی این کشور جایگاه محوری دارد. هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی مناطق پیرامونی آن می‌تواند بر موقعیت دولت مورد حمایت عربستان و گروه‌های سیاسی و نظامی فعال در جنوب تأثیر بگذارد.
گزارش‌ها درباره نزدیک شدن درگیری‌ها به محورهای پیرامونی عدن و اقدامات دفاعی نیروهای دولتی برای تقویت مواضع این شهر، نشان می‌دهد که تحولات لحج از نگاه بازیگران مختلف صرفاً یک مسئله محلی نیست. با این حال، تبدیل این فشارها به تغییر کنترل سیاسی یا نظامی عدن به عواملی فراتر از پیشروی‌های محدود میدانی بستگی دارد.
نقش بازیگران منطقه‌ای در آینده جنوب یمن
تحولات جنوب یمن در بستری از رقابت‌های منطقه‌ای شکل گرفته است. عربستان سعودی و امارات متحده عربی در سال‌های گذشته از نیروها و جریان‌های مختلف در یمن حمایت کرده‌اند و همین مسئله به پیچیده‌تر شدن ساختار قدرت در مناطق جنوبی انجامیده است.
در کنار دولت مورد حمایت عربستان، گروه‌های مسلح و جریان‌های سیاسی دیگری نیز در جنوب یمن حضور دارند که درباره آینده این کشور و میزان استقلال مناطق جنوبی دیدگاه‌های متفاوتی دارند. این اختلاف‌ها، هماهنگی نیروهای مخالف انصارالله را دشوارتر کرده و بر پیچیدگی تحولات افزوده است.
جزیره سقطرا و سواحل جنوبی یمن نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به مسیرهای مهم دریایی، در محاسبات منطقه‌ای اهمیت دارند. حضور و نفوذ بازیگران خارجی در این مناطق، بخشی از رقابت گسترده‌تر بر سر جایگاه ژئوپلیتیکی جنوب یمن است.
با این حال، پیشروی در لحج را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه گسترش کنترل انصارالله بر عدن، مکلا یا جزیره سقطرا دانست. هر یک از این مناطق شرایط جغرافیایی و سیاسی متفاوتی دارند و تحولات آن‌ها به روندهای جداگانه‌ای وابسته است.
آینده تحولات؛ فراتر از یک جابه‌جایی میدانی
آنچه در روزهای اخیر در لحج جریان دارد، بار دیگر شکنندگی موازنه قدرت در یمن را آشکار کرده است. پیشروی‌های گزارش‌شده انصارالله، واکنش نیروهای مقابل و اهمیت موقعیت جغرافیایی جنوب کشور، مجموعه‌ای از متغیرها را در کنار یکدیگر قرار داده‌اند که می‌تواند بر آینده سیاسی و امنیتی یمن اثرگذار باشد.
در سطح منطقه‌ای نیز اهمیت باب‌المندب باعث شده است تحولات جنوب یمن از حساسیت بیشتری برخوردار شود. هرگونه افزایش تنش در اطراف این گذرگاه می‌تواند نگرانی‌هایی درباره امنیت کشتیرانی و تجارت بین‌المللی ایجاد کند.
با وجود این، هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی درباره تغییر کنترل باب‌المندب یا سرنوشت عدن زود است. ارزیابی آینده به روند درگیری‌ها، موضع بازیگران منطقه‌ای و تحولات سیاسی داخل یمن بستگی دارد. آنچه فعلاً روشن است، افزایش اهمیت جبهه جنوب غربی یمن و تبدیل استان لحج به یکی از کانون‌های اصلی تحولات این کشور است.
