مناقشه بر سر محاصره یمن وارد مرحله‌ای شده است که در آن، انصارالله می‌کوشد فشار بر مسیرهای حیاتی عربستان را به ابزاری برای تغییر محاسبات ریاض تبدیل کند. پیام اصلی صنعا این است که ادامه محدودیت‌های دریایی و هوایی علیه یمن نمی‌تواند بدون پیامد برای طرف مقابل باقی بماند.
از نگاه انصارالله، مذاکرات متعدد و تفاهم‌های سیاسی نتوانسته است به رفع پایدار محدودیت‌ها منجر شود. مقام‌ها و جریان‌های نزدیک به این جنبش، اجرا نشدن تعهدات طرف سعودی را یکی از دلایل تداوم بن‌بست معرفی می‌کنند. با این حال، ارزیابی مستقل از روند مذاکرات و مسئولیت هر یک از طرف‌ها، نیازمند بررسی اسناد و مواضع رسمی دو طرف است.
در چنین شرایطی، صنعا راهبرد فشار متقابل را در دو حوزه دریایی و هوایی دنبال می‌کند؛ راهبردی که بر اساس آن، ادامه محدودیت‌ها علیه یمن باید برای عربستان نیز هزینه‌های امنیتی و اقتصادی به همراه داشته باشد.
چرا مذاکرات نتوانست به رفع محاصره یمن منجر شود؟
محاصره و محدودیت‌های اعمال‌شده بر مسیرهای ورود کالا و رفت‌وآمد هوایی، از مهم‌ترین محورهای مناقشه یمن در سال‌های گذشته بوده است. مذاکرات سیاسی، گفت‌وگو درباره تبادل اسرا و تلاش‌ها برای کاهش تنش، تاکنون نتوانسته‌اند همه اختلافات مربوط به دسترسی یمن به مسیرهای ارتباطی و حمل‌ونقل را برطرف کنند.
از دیدگاه انصارالله، مشکل اصلی آن است که توافق‌های سیاسی به تغییر ملموس در وضعیت محاصره منجر نشده‌اند. این جنبش بر همین اساس استدلال می‌کند که مذاکره، بدون وجود اهرم فشار، برای تغییر رفتار طرف مقابل کافی نیست.
با این حال، افزایش فشار نظامی می‌تواند معادله را پیچیده‌تر کند. چنین رویکردی علاوه بر ایجاد هزینه برای عربستان، خطر گسترش درگیری و آسیب دیدن زیرساخت‌های غیرنظامی را نیز افزایش می‌دهد. از این رو، میزان موفقیت راهبرد صنعا به این بستگی دارد که آیا فشار متقابل می‌تواند به توافقی پایدار برای کاهش محدودیت‌ها منجر شود یا به تشدید تقابل می‌انجامد.
پرواز ماهان به صنعا؛ چرا محاصره هوایی دوباره خبرساز شد؟
پرواز شرکت هواپیمایی ماهان به مقصد صنعا، در روایت رسانه‌های نزدیک به انصارالله، به یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز درباره محدودیت‌های هوایی یمن تبدیل شد. این پرواز با هدف انتقال هیئت یمنی به ایران و بازگرداندن شماری از شهروندان یمنی انجام شد که امکان بازگشت به کشورشان را نداشتند.
اهمیت این پرواز تنها به جابه‌جایی مسافران محدود نبود؛ بلکه بار دیگر مسئله دسترسی مردم یمن به خدمات درمانی، امکان بازگشت به کشور و فعالیت عادی فرودگاه صنعا را مطرح کرد. برخی از شهروندان یمنی برای درمان یا انجام امور شخصی در خارج از کشور مانده بودند و محدودیت‌های رفت‌وآمد، بازگشت آنان را دشوار کرده بود.
در گزارش‌های منتشرشده از سوی منابع نزدیک به انصارالله، ادعا شده است که پس از این پرواز، جنگنده‌های سعودی باند فرودگاه صنعا را هدف قرار دادند. جزئیات این ادعا و مسئولیت حمله باید بر اساس گزارش‌های مستقل و شواهد قابل راستی‌آزمایی بررسی شود.
با وجود این، ماجرای پرواز ماهان بار دیگر یک پرسش اساسی را در مرکز توجه قرار داد: محدودیت‌های هوایی یمن تا چه اندازه بر زندگی روزمره مردم و دسترسی آنان به خدمات ضروری اثر گذاشته است؟
محاصره هوایی یمن چه پیامدهایی برای بیماران دارد؟
یکی از ابعاد انسانی مناقشه، دشواری سفر بیمارانی است که برای دریافت خدمات تخصصی به مراکز درمانی خارج از یمن نیاز دارند. محدود شدن پروازها و دشواری دسترسی به مسیرهای مطمئن حمل‌ونقل، می‌تواند روند درمان این افراد را با اختلال روبه‌رو کند.
همچنین، افرادی که برای درمان یا دلایل خانوادگی به خارج از کشور سفر کرده‌اند، ممکن است در بازگشت با مشکلات جدی مواجه شوند. این وضعیت نشان می‌دهد که مناقشه بر سر حریم هوایی صرفاً موضوعی نظامی یا سیاسی نیست و پیامدهای آن می‌تواند مستقیماً به زندگی شهروندان منتقل شود.
از منظر انسانی، کاهش محدودیت‌های غیرضروری بر رفت‌وآمد غیرنظامیان و تضمین دسترسی بیماران به خدمات درمانی، از موضوعات مهم هر توافق احتمالی برای کاهش تنش است. در مقابل، هرگونه اقدام متقابل که پروازهای غیرنظامی را مختل کند نیز می‌تواند مشکلات تازه‌ای برای مسافران و بیماران ایجاد کند.
چرا فرودگاه‌های عربستان در راهبرد فشار انصارالله اهمیت دارند؟
فرودگاه‌های عربستان، به‌ویژه در شهرهای جده و مدینه، نقش مهمی در حمل‌ونقل هوایی، گردشگری مذهبی و جابه‌جایی زائران حج و عمره دارند. هرگونه افزایش نااطمینانی امنیتی در حریم هوایی این کشور می‌تواند بر برنامه پروازها، تصمیم شرکت‌های هواپیمایی و هزینه‌های حمل‌ونقل اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، هشدار درباره پرواز در بخش‌هایی از حریم هوایی عربستان، حتی پیش از وقوع هرگونه حمله، می‌تواند بر ارزیابی شرکت‌های هواپیمایی از ریسک مسیرها تأثیر بگذارد. تغییر مسیر پروازها، افزایش هزینه بیمه و اختلال در برنامه سفرها از جمله پیامدهای احتمالی تشدید تنش‌های هوایی است؛ هرچند میزان تحقق این پیامدها به دامنه هشدارها و تحولات میدانی بستگی دارد.
در روایت انصارالله، فشار بر مسیرهای راهبردی عربستان قرار است هزینه ادامه محدودیت‌ها علیه یمن را افزایش دهد. با این حال، نزدیکی کارکردهای نظامی و غیرنظامی در برخی مناطق، ضرورت تفکیک اهداف نظامی از زیرساخت‌های غیرنظامی و حفاظت از مسافران را برجسته می‌کند.
تصاویر فرودگاه‌ها و زائران؛ رقابت بر سر روایت محاصره یمن
هم‌زمان با انتشار هشدارهای انصارالله، رسانه‌های سعودی بر امنیت فرودگاه‌ها و حفاظت از زائران تأکید کرده‌اند. این رویکرد می‌تواند توجه افکار عمومی را بر پیامدهای احتمالی اقدامات صنعا برای مسافران و گردشگری مذهبی متمرکز کند.
در مقابل، رسانه‌ها و جریان‌های نزدیک به انصارالله بر سابقه محاصره یمن و پیامدهای انسانی آن تأکید دارند و معتقدند بررسی تحولات اخیر بدون توجه به محدودیت‌های چندساله، تصویری ناقص از مناقشه ارائه می‌دهد.
این اختلاف روایت‌ها نشان می‌دهد که مناقشه تنها در میدان نظامی جریان ندارد؛ بلکه هر طرف تلاش می‌کند مسئولیت تشدید تنش و پیامدهای آن را متوجه طرف مقابل کند. برای ارزیابی دقیق‌تر، باید هم سابقه محدودیت‌های اعمال‌شده بر یمن و هم خطرهای ناشی از تهدید مسیرهای هوایی و دریایی غیرنظامی را در نظر گرفت.
هدف نهایی انصارالله از راهبرد «محاصره در برابر محاصره» چیست؟
راهبرد انصارالله بر این فرض استوار است که افزایش هزینه‌های امنیتی و اقتصادی برای عربستان می‌تواند این کشور را به بازنگری در سیاست‌های مرتبط با یمن وادار کند. در این چارچوب، تهدید مسیرهای دریایی و هشدار درباره حریم هوایی عربستان، ابزارهایی برای افزایش قدرت چانه‌زنی صنعا در مذاکرات احتمالی به شمار می‌روند.
با این حال، نتیجه این راهبرد قطعی نیست. فشار متقابل ممکن است زمینه‌ساز مذاکرات تازه شود، اما احتمال گسترش درگیری، آسیب به زیرساخت‌ها و اختلال در رفت‌وآمد غیرنظامیان را نیز افزایش می‌دهد.
جمع‌بندی: پرسش محوری این است که آیا فشار متقابل انصارالله می‌تواند به کاهش محدودیت‌های دریایی و هوایی یمن منجر شود یا به چرخه‌ای تازه از تهدید و حمله دامن می‌زند. پاسخ به این پرسش به رفتار عربستان، موضع انصارالله و امکان دستیابی به توافقی عملی برای کاهش تنش بستگی دارد؛ توافقی که در کنار ملاحظات امنیتی، دسترسی غیرنظامیان به مسیرهای حمل‌ونقل و خدمات درمانی را نیز تضمین کند.
