ورود پروژه احداث مسیر ریلی و جاده‌ای در جنوب ارمنستان به مراحل اجرایی، موضوع کریدور زنگه‌زور را از سطح گفت‌وگوهای سیاسی به یکی از محورهای مهم تحولات قفقاز جنوبی تبدیل کرده است. این طرح که در قالب پروژه «تریپ» دنبال می‌شود، با هدف توسعه مسیرهای ارتباطی میان جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکیه در حال پیگیری است.
پروژه «TRIPP» قرار است در جنوبی‌ترین بخش استان سیونیک ارمنستان اجرا شود و منطقه زنگیلان جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل کند. این طرح علاوه بر راه‌آهن و بزرگراه، ظرفیت ایجاد مسیرهایی برای انتقال انرژی و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی را نیز دارد.
تریپ؛ پروژه‌ای فراتر از یک مسیر ریلی
پس از دیدار نیکول پاشینیان، الهام علی‌اف و دونالد ترامپ در اوت ۲۰۲۵، پروژه تریپ به یکی از محورهای اصلی برنامه بازگشایی مسیرهای ارتباطی در قفقاز جنوبی تبدیل شد.
این طرح در شرایطی دنبال می‌شود که بخشی از روند ترانزیت میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان وارد مرحله عملیاتی شده است. انتقال کالاهای روسی از مسیر جمهوری آذربایجان به ارمنستان و صادرات محصولات آذربایجانی به بازار ارمنستان نیز از نشانه‌های تغییر وضعیت ارتباطات منطقه‌ای به شمار می‌رود.
نیکول پاشینیان نیز در روزهای اخیر بر اهمیت اجرای این پروژه تأکید کرده و گفته است دولت ارمنستان به صورت روزانه روند آغاز عملیاتی تریپ را پیگیری می‌کند.
مسیر پروژه هنوز با مانع زمانی روبه‌رو است
با وجود پیشرفت‌های حقوقی و مطالعات مهندسی، آغاز عملیات عمرانی پروژه با تأخیر مواجه شده است. بر اساس اظهارات وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان، عملیات اجرایی در بخش ارمنستانی زنگه‌زور زودتر از سال ۲۰۲۷ آغاز نخواهد شد.
در همین حال، جمهوری آذربایجان در حال تکمیل زیرساخت‌های مربوط به مسیر در مناطق زنگه‌زور شرقی و قره‌باغ است و برنامه‌هایی برای نوسازی خط آهن نخجوان نیز دنبال می‌شود.
در سمت ارمنستان نیز بازسازی برخی خطوط ریلی در برنامه پنج‌ساله دولت قرار گرفته است. همزمان، گفت‌وگوهای ایروان و آنکارا درباره اتصال شبکه‌های برق دو کشور، ابعاد اقتصادی و زیرساختی همکاری‌های منطقه‌ای را گسترده‌تر کرده است.
مخالفت داخلی با سیاست پاشینیان
پروژه تریپ در داخل ارمنستان نیز با مخالفت جریان‌های سیاسی روبه‌رو شده است. گروه‌های اپوزیسیون معتقدند دولت پاشینیان پیش از دریافت تضمین‌های امنیتی کافی، در حال امتیازدهی به جمهوری آذربایجان است.
این اختلافات در روزهای اخیر حتی به درگیری میان نمایندگان در پارلمان ارمنستان منجر شد. در جریان این تنش، یکی از نمایندگان مخالف دولت، مقام‌های دولتی را به حیف‌ومیل اموال عمومی متهم کرد و در ادامه میان نمایندگان حزب حاکم و اپوزیسیون درگیری فیزیکی رخ داد.
با وجود این مخالفت‌ها، اکثریت حزب «پیمان مدنی» در پارلمان، امکان پیشبرد سیاست‌های دولت را تا حد زیادی حفظ کرده است.
زنگه‌زور در میان رقابت قدرت‌های منطقه‌ای
پروژه تریپ تنها با موانع داخلی ارمنستان مواجه نیست و ابعاد ژئوپلیتیکی آن نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. فاصله گرفتن تدریجی ایروان از مسکو، روابط ارمنستان با اتحادیه اروپا و آینده عضویت این کشور در اتحادیه اقتصادی اوراسیا، بر معادلات پیرامون این مسیر تأثیر گذاشته است.
ایران نیز نسبت به حضور و نفوذ آمریکا در پروژه زنگه‌زور ملاحظاتی دارد و بر ضرورت توجه به منافع تهران در تحولات ارتباطی قفقاز جنوبی تأکید کرده است.
به این ترتیب، آینده کریدور زنگه‌زور علاوه بر تصمیمات فنی و اقتصادی، به نحوه مدیریت اختلافات سیاسی در ارمنستان و توازن میان منافع قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای وابسته خواهد بود.
