بانک مرکزی مسیر تازهای برای تأمین ارز بخشی از واردکنندگان ایجاد کرده است؛ مسیری که در آن بنگاه برای خرید ارز الزاماً نباید معادل ریالی کل سفارش را بهصورت نقدی در مرکز مبادله تأمین کند.
بر اساس دستورالعمل جدید، تولیدکنندگان و واردکنندگان مشمول میتوانند بهای ارز مورد نیاز خود را با صدور یا انتقال «اوراق گام ویژه» به فروشنده ارز پرداخت کنند و تنها هزینههای نقلوانتقال و کارمزدهای ریالی را بهصورت نقدی تأمین کنند.
این تغییر، اوراق گام را که پیش از این بیشتر بهعنوان ابزار تأمین مالی زنجیره تولید مورد استفاده قرار میگرفت، به فرایند رسمی تأمین ارز واردات متصل میکند. در این مدل، اعتبار بانکی میتواند جای بخشی از نقدینگی مورد نیاز بنگاه برای خرید ارز را بگیرد.
نقدینگی کمتر برای خرید ارز
در سازوکار معمول خرید ارز، واردکننده باید منابع ریالی لازم برای ارزش سفارش را تأمین کند. دستورالعمل جدید این بخش را تغییر داده و اعلام کرده است که تأمین ارزش ریالی سفارش ارز در کیف پول ریالی متقاضی نزد مرکز مبادله موضوعیت ندارد و وجه ریالی ارز میتواند از طریق اوراق گام ویژه پرداخت شود.
در این شرایط، واردکننده همچنان باید هزینههای نقلوانتقال و کارمزدهای ریالی را تأمین کند، اما پرداخت نقدی کل ارزش ریالی ارز از ابتدا الزامی نیست.
در این مدل، بانک عامل به درخواست خریدار ارز، اوراق گام ویژه را صادر یا اوراق موجود را به ذینفعی فروشنده ارز منتقل میکند. معامله نیز در بستر مرکز مبادله انجام میشود و گواهی تحقق معامله صادرشده از سوی مرکز مبنای عملیات بانک عامل خواهد بود.
به این ترتیب، فروشنده ارز به جای دریافت فوری تمام معادل ریالی معامله، یک تعهد اعتباری بانکی دریافت میکند و واردکننده نیز میتواند بخشی از منابع نقد خود را تا زمان سررسید اوراق در اختیار داشته باشد.
چه واردکنندگانی مشمول این طرح هستند؟
این مسیر برای همه واردکنندگان بهصورت عمومی فعال نشده و استفاده از آن به گروههای مشخصی محدود است. تولیدکنندگان و بازرگانان واردکننده مواد اولیه و همچنین واردکنندگان برخی تجهیزات و قطعات مورد استفاده در ناوگان جادهای، ریلی، هوایی و دریایی در دامنه این دستورالعمل قرار گرفتهاند.
روغن موتور، لاستیک و لوازم یدکی ناوگان سنگین باری و مسافری جادهای، موتور هواپیما، کشتی و لوکوموتیو، قطعات یدکی هواپیما و قطار و برخی تجهیزات مرتبط با حملونقل ریلی از جمله اقلام مشمول هستند. تشخیص واردکنندگان مشمول نیز با اخذ تأییدیه از وزارتخانه ذیربط انجام میشود.
خرید ارز و ارسال حواله نیز باید با ثبت سفارش و عاملیت بانک صادرکننده اوراق گام ویژه انجام شود. بنابراین، استفاده از این ابزار نیازمند طی مراحل مشخص بانکی و دریافت تأییدیههای مربوط است.
از سوی دیگر، برخی عرضهکنندگان ارز از استفاده از این ظرفیت بهعنوان فروشنده ارز مستثنا شدهاند؛ از جمله شرکتهای پالایشی و پتروشیمی و هلدینگهای مرتبط، شرکتهای فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی.
قیمت ارز تغییر نمیکند
اعتباری شدن بخش ریالی معامله به معنای تعیین اداری قیمت ارز نیست. بر اساس دستورالعمل، نرخ عملیاتی فروش ارز بر مبنای نرخ توافقی میان فروشنده و خریدار تعیین میشود و اوراق گام ویژه صرفاً شیوه تأمین بخش ریالی معامله را تغییر میدهد.
به این ترتیب، هدف اصلی این ابزار کاهش قیمت ارز نیست؛ بلکه کاهش نیاز فوری بنگاه به نقدینگی و انتقال بخشی از پرداخت ریالی به آینده است.
فرصت ششماهه برای اجرای طرح
امکان خرید ارز از طریق صدور یا انتقال اوراق گام ویژه، طبق دستورالعمل، حداکثر تا شش ماه پس از ابلاغ بخشنامه برقرار است. در این مدت، میزان استقبال واردکنندگان، بانکها و فروشندگان ارز میتواند میزان استفاده عملی از این ابزار را مشخص کند.
اوراق گام در این سازوکار عملاً اعتبار بانکی را به فرایند تأمین ارز واردات متصل میکند؛ به این معنا که واردکننده میتواند ارز مورد نیاز خود را در چارچوب مقررات دریافت کند، بدون آنکه الزاماً کل معادل ریالی آن را همان ابتدا بهصورت نقدی تأمین کرده باشد.
