بررسی آخرین آمار پرداخت یارانه نقدی نشان میدهد در مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۸ هزار نفر در دهکهای اول تا نهم مشمول دریافت یارانه بودهاند؛ از این تعداد بیش از ۲۸.۲ میلیون نفر در سه دهک پایین درآمدی قرار دارند. در مقابل، با توجه به جمعیت حدود ۸۷ میلیون نفری کشور، ۱۳.۶ میلیون نفر در فهرست دریافت یارانه نقدی قرار ندارند.
دولت در چارچوب قانون بودجه ۱۴۰۴ مکلف به حذف یارانه خانوارهای پردرآمد شد. اجرای این سیاست در سال گذشته به خروج حدود ۹ میلیون نفر از جمعیت دهکهای هشتم، نهم و دهم از فهرست یارانهبگیران منجر شد و تعداد افراد مشمول دریافت یارانه تا پایان سال گذشته به حدود ۷۳.۴ میلیون نفر رسید.
بررسی آمارهای جدید نشان میدهد این تعداد در مردادماه امسال نیز تقریباً در همین سطح باقی مانده است. البته ترکیب جمعیتی دهکها در ماههای مختلف تغییر کرده و بخشی از خانوارها بر اساس اطلاعات اقتصادی جدید، میان دهکهای درآمدی جابهجا شدهاند.
۲۸.۲ میلیون نفر در سه دهک پایین درآمدی
بر اساس آمار منتشرشده، در مردادماه ۱۴۰۵ تعداد افراد قرارگرفته در دهکهای اول تا سوم به ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر رسیده است.
این رقم در تیرماه ۲۸ میلیون و ۱۶۵ هزار و ۷۸۷ نفر بود که نشان میدهد جمعیت سه دهک پایین درآمدی در یک ماه ۴۷ هزار و ۳۵۶ نفر افزایش یافته است.
در خردادماه نیز ۲۸ میلیون و ۱۶۸ هزار و ۹۱۹ نفر در سه دهک نخست قرار داشتند. بنابراین جمعیت این گروه پس از کاهش جزئی در تیرماه، در مرداد دوباره افزایش یافته است.
مقایسه با اردیبهشتماه نیز نشان میدهد تعداد افراد حاضر در سه دهک اول از ۲۷ میلیون و ۹۱۷ هزار و ۲۶۹ نفر به ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر رسیده است؛ به این ترتیب، جمعیت این سه دهک طی این دوره حدود ۲۹۶ هزار نفر افزایش داشته است.
یارانه ۴۰۰ هزار تومانی برای سه دهک نخست
در مردادماه، یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ سرپرست خانوار در دهکهای اول تا سوم واریز شد.
این تعداد در تیرماه ۱۰ میلیون و ۳۶۷ هزار و ۸۹۸ سرپرست خانوار بود؛ بنابراین تعداد سرپرستان خانوار دریافتکننده یارانه در این گروه طی یک ماه ۱۸ هزار و ۴۰۱ نفر افزایش داشته است.
یارانه نقدی پرداختی به افراد حاضر در دهکهای اول تا سوم همچنان به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است. بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانهها، در مردادماه حدود ۱۱۲ هزار و ۸۵۲ میلیارد ریال برای این گروه پرداخت شده است.
۴۵.۲ میلیون نفر در دهکهای چهارم تا نهم
آمارها همچنین نشان میدهد در مردادماه ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار داشتهاند.
این رقم در تیرماه ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۴۴۴ نفر بود؛ بنابراین جمعیت این گروه نیز در فاصله تیر تا مرداد ۴۹ هزار و ۱۲۵ نفر افزایش یافته است.
در خردادماه، جمعیت دهکهای چهارم تا نهم ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر اعلام شده بود. مقایسه این آمار با رقم مرداد نشان میدهد جمعیت این گروه طی دو ماه حدود ۴۹ هزار و ۵۰۰ نفر بیشتر شده است.
در اردیبهشتماه نیز ۴۵ میلیون و ۳۲ هزار و ۶۸۲ نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار داشتند. بر این اساس، جمعیت این گروه از اردیبهشت تا مرداد حدود ۱۹۲ هزار نفر افزایش یافته است.
در مردادماه، یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۵ میلیون و ۶۷۰ هزار و ۹۹۸ سرپرست خانوار در دهکهای چهارم تا نهم واریز شد. مبلغ یارانه این گروه به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان بوده و مجموع اعتبار پرداختی حدود ۱۳۵ هزار و ۱۰۳ میلیارد ریال اعلام شده است.
تعداد سرپرستان خانوار دریافتکننده یارانه در این گروه در تیرماه ۱۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۵۹ نفر بود که نشان میدهد طی یک ماه حدود ۱۵ هزار نفر به تعداد دریافتکنندگان اضافه شده است.
مجموع یارانهبگیران به ۷۳.۴ میلیون نفر رسید
با جمعبندی آمار دو گروه، در مردادماه مجموع افراد حاضر در دهکهای اول تا نهم و مشمول دریافت یارانه به ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر رسیده است.
از این تعداد، حدود ۲۸.۲ میلیون نفر در سه دهک اول و حدود ۴۵.۲ میلیون نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار دارند.
بر اساس اعلام مرکز آمار، جمعیت کشور حدود ۸۷ میلیون و ۷۳ هزار و ۵۵۴ نفر برآورد شده است. بنابراین حدود ۱۳ میلیون و ۶۳۵ هزار و ۸۴۲ نفر در حال حاضر در فهرست دریافت یارانه نقدی قرار ندارند.
البته قرار نداشتن در فهرست یارانهبگیران لزوماً به معنای «ثروتمند بودن» یا حتی قرار داشتن تمام این افراد در دهک دهم نیست؛ بلکه میتواند ناشی از حذف خانوارهای پردرآمد، تغییر وضعیت اقتصادی خانوار یا قرار گرفتن افراد در گروههای غیرمشمول دریافت یارانه باشد.
چرا تعداد افراد در دهکها تغییر میکند؟
تغییر ماهانه جمعیت دهکهای درآمدی الزاماً به معنای افزایش یا کاهش واقعی تعداد افراد فقیر یا ثروتمند کشور نیست.
دهکبندی خانوارها بر اساس مجموعهای از اطلاعات اقتصادی انجام میشود و با بهروزرسانی دادههای مربوط به درآمد، دارایی، تراکنشهای بانکی و سایر شاخصهای اقتصادی در «پایگاه رفاه ایرانیان»، جایگاه برخی خانوارها میتواند تغییر کند.
به همین دلیل ممکن است یک خانوار در یک ماه در یکی از دهکهای پایین قرار داشته باشد و در ماه بعد، بر اساس اطلاعات جدید، به دهک دیگری منتقل شود.
افزایش جمعیت سه دهک اول از اردیبهشت تا مرداد نیز باید با همین ملاحظه بررسی شود و نمیتوان کل این تغییر را به افزایش یا کاهش فقر در کشور نسبت داد.
حذف یارانه پردرآمدها در دولت چهاردهم
دولت چهاردهم از سال گذشته اجرای سیاست حذف یارانه خانوارهای پردرآمد را با تمرکز بر دهکهای بالای درآمدی دنبال کرده است.
در سال ۱۴۰۴ و در چارچوب قانون بودجه، دهکهای هشتم، نهم و دهم در کانون بررسی برای حذف یارانه قرار گرفتند. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز با استفاده از دادههای پایگاه رفاه ایرانیان، وضعیت اقتصادی خانوارها را بررسی کرد.
اجرای این سیاست در سه ماه مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۴ در مجموع به حذف حدود ۹ میلیون نفر از فهرست دریافتکنندگان یارانه منجر شد.
هدف اعلامشده دولت از این اقدام، هدایت منابع حمایتی به سمت خانوارهای نیازمند و جلوگیری از پرداخت یارانه نقدی به خانوارهایی است که از توان مالی بالاتری برخوردارند.
میدری: منابع حمایتی باید به خانوارهای نیازمند برسد
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در توضیح سیاست حذف یارانه دهکهای پردرآمد بر ضرورت هدفمندشدن منابع حمایتی تأکید کرده است.
بر اساس رویکرد اعلامشده از سوی دولت، یارانه و حمایتهای اقتصادی باید بیشتر به سمت خانوارهای کمدرآمد هدایت شود و پرداخت یکسان منابع به همه گروههای درآمدی مورد بازنگری قرار گیرد.
در همین راستا، سیاست کالابرگ الکترونیکی نیز به عنوان یکی از ابزارهای حمایتی دولت مورد استفاده قرار گرفته است. در این طرح، اعتبار مشخصی برای خرید کالاهای اساسی به خانوارها اختصاص داده میشود.
حرکت به سمت معیارهای دقیقتر برای شناسایی خانوارهای برخوردار
در کنار دهکبندی، دولت به سمت استفاده از شاخصهای دقیقتر برای شناسایی خانوارهای برخوردار حرکت کرده است.
در این فرایند، علاوه بر درآمد خانوار، شاخصهایی مانند ارزش املاک و خودرو نیز میتواند در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها مورد توجه قرار گیرد.
این رویکرد میتواند به تدریج وابستگی سیاست حذف یارانه به «دهک» به عنوان تنها معیار را کاهش دهد؛ چراکه ممکن است دو خانوار در یک دهک درآمدی قرار داشته باشند اما از نظر میزان دارایی، درآمد واقعی و توان مالی تفاوت قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند.
در مجموع، آخرین آمار یارانهبگیران نشان میدهد در مردادماه ۱۴۰۵ همچنان حدود ۷۳.۴ میلیون نفر در دهکهای اول تا نهم مشمول دریافت یارانه بودهاند و حدود ۱۳.۶ میلیون نفر خارج از فهرست یارانهبگیران قرار دارند. تغییرات ماهانه در تعداد افراد دهکها نیز بیش از آنکه به معنای تغییر ناگهانی وضعیت اقتصادی جامعه باشد، میتواند نتیجه بهروزرسانی اطلاعات و جابهجایی خانوارها در نظام دهکبندی باشد.
