بهروز محبی نجم‌آبادی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، در واکنش به افزایش نرخ ارز و شرایط حاکم بر بازار، بر ضرورت مدیریت فوری بازار ارز تأکید کرده است.
او معتقد است نمی‌توان بازار ارز را صرفاً میان دو گزینه «رهاسازی» یا «تثبیت دستوری» تقسیم کرد؛ بلکه در شرایط فعلی، سیاست‌گذار باید ضمن مدیریت بازار، از شکل‌گیری نوسانات شدید و رفتارهای هیجانی جلوگیری کند.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که افزایش نرخ ارز و بی‌ثباتی بازار، علاوه بر اثر مستقیم بر قدرت خرید خانوارها، بر هزینه تولید، قیمت کالاهای وارداتی و انتظارات تورمی نیز اثر می‌گذارد.
محبی نجم‌آبادی: مجلس مقصر اول وضعیت ارز است
یکی از صریح‌ترین بخش‌های اظهارات این نماینده مجلس، انتقاد از عملکرد مجلس در قبال شرایط بازار ارز بود.
محبی نجم‌آبادی با بیان اینکه «مجلس مقصر اول وضعیت موجود است»، بر ضرورت پذیرش مسئولیت و اتخاذ تصمیم‌های فوری برای ساماندهی بازار تأکید کرد.
به اعتقاد وی، شرایط فعلی نیازمند تصمیم‌گیری هماهنگ و فراتر از اقدامات مقطعی است و نمی‌توان انتظار داشت تنها یک دستگاه یا نهاد بتواند به تنهایی بازار ارز را کنترل کند.
پیشنهاد ائتلاف سه قوه برای مهار بازار ارز
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس همچنین بر ضرورت همکاری همزمان سه قوه تأکید کرد و پیشنهاد داد دولت، مجلس و قوه قضاییه در قالب یک برنامه مشترک برای مدیریت بازار ارز وارد عمل شوند.
بر اساس این دیدگاه، دولت باید سیاست‌های اجرایی و ارزی خود را به‌کار بگیرد، مجلس نیز در زمینه قانون‌گذاری و نظارت نقش فعال‌تری ایفا کند و قوه قضاییه با عوامل اخلالگر و فعالیت‌های غیرقانونی در بازار برخورد کند.
هدف از چنین هماهنگی‌ای، کاهش التهاب بازار و ایجاد یک چشم‌انداز قابل پیش‌بینی برای فعالان اقتصادی عنوان شده است.
لایحه دوفوریتی برای ساماندهی بازار ارز
محبی نجم‌آبادی همچنین از ضرورت استفاده از ظرفیت قانون‌گذاری برای واکنش سریع به شرایط بازار سخن گفته و پیشنهاد ارائه و تصویب یک لایحه دوفوریتی برای ساماندهی وضعیت ارز را مطرح کرده است.
این پیشنهاد نشان می‌دهد بخشی از نمایندگان مجلس معتقدند شرایط فعلی بازار نیازمند تصمیم‌های فوری و هماهنگ است و سیاست‌گذاری‌های معمول و زمان‌بر نمی‌تواند پاسخگوی سرعت تحولات بازار ارز باشد.
نرخ ارز باید برای یک سال تثبیت شود؟
یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای مطرح‌شده، ایجاد ثبات در نرخ ارز برای یک دوره یک‌ساله است.
منطق این پیشنهاد آن است که فعالان اقتصادی، تولیدکنندگان و مردم بتوانند برای یک دوره مشخص، چشم‌انداز روشن‌تری از وضعیت بازار داشته باشند و جهش‌های پی‌درپی ارز به افزایش انتظارات تورمی و قیمت کالاها دامن نزند.
البته تثبیت نرخ ارز در یک سطح مشخص، بدون فراهم‌کردن الزامات اقتصادی آن، می‌تواند با چالش‌هایی همراه باشد. به همین دلیل، اجرای چنین سیاستی نیازمند تعیین منابع ارزی، نحوه تأمین تقاضای واقعی، مدیریت نقدینگی و کنترل تقاضای سفته‌بازانه است.
نه رهاسازی بازار و نه ارزپاشی
در بحث سیاست ارزی، دو رویکرد اصلی همواره مطرح بوده است؛ گروهی معتقدند نرخ ارز باید آزادانه و بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شود و گروهی دیگر بر کنترل و تثبیت نرخ تأکید دارند.
با این حال، تجربه سیاست‌گذاری ارزی نشان می‌دهد که رهاکردن بازار در شرایط افزایش انتظارات تورمی می‌تواند دامنه نوسانات را افزایش دهد و از سوی دیگر، تزریق بی‌هدف منابع ارزی نیز راهکاری پایدار برای کنترل بازار نیست.
در همین زمینه، تحلیل‌های اقتصادی بر مدیریت فعال بازار، مهار تقاضای هیجانی، تأمین نیازهای واقعی اقتصاد و ایجاد ثبات نسبی تأکید دارند.
چرا نوسان ارز برای اقتصاد خطرناک است؟
افزایش نرخ ارز تنها به بازار دلار محدود نمی‌شود. تغییرات شدید نرخ ارز می‌تواند هزینه واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای را افزایش داده و در نهایت فشار بیشتری بر قیمت تمام‌شده تولید وارد کند.
از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز معمولاً انتظارات تورمی را تقویت می‌کند و ممکن است بخشی از نقدینگی به سمت بازارهای دارایی مانند ارز و طلا حرکت کند؛ موضوعی که خود می‌تواند به افزایش تقاضای سفته‌بازانه و تشدید نوسانات منجر شود.
بنابراین، ایجاد ثبات در بازار ارز تنها یک موضوع مربوط به قیمت دلار نیست، بلکه مستقیماً با تولید، تورم، قدرت خرید خانوارها و تصمیم‌گیری فعالان اقتصادی ارتباط دارد.
نسخه سه قوه برای بازار ارز؛ تصمیم فوری یا سیاست بلندمدت؟
اظهارات این نماینده مجلس در نهایت یک پیام مشخص دارد: بازار ارز برای عبور از شرایط فعلی به تصمیم‌های هماهنگ و قابل پیش‌بینی نیاز دارد.
اگر قرار باشد نرخ ارز برای یک دوره مشخص تثبیت شود، این سیاست باید همراه با مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی و نظارتی باشد؛ در غیر این صورت، تثبیت اسمی نرخ بدون پشتوانه می‌تواند به ایجاد شکاف قیمتی و انتقال فشار به بازارهای دیگر منجر شود.
از همین رو، پیشنهاد تشکیل یک ائتلاف میان سه قوه را می‌توان تلاشی برای ایجاد یک سیاست واحد در برابر بازار ارز دانست؛ سیاستی که در آن تصمیم‌های اجرایی، قانون‌گذاری و نظارتی در یک مسیر مشترک قرار بگیرند.
بازار ارز در انتظار تصمیم بزرگ
در شرایطی که نوسانات ارزی به یکی از دغدغه‌های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده، اختلاف نظر درباره نحوه مدیریت بازار همچنان ادامه دارد. یک سو بر آزادسازی و کشف قیمت تأکید می‌کند و سوی دیگر، کنترل و تثبیت را راهکار عبور از بحران می‌داند.
اظهارات بهروز محبی نجم‌آبادی اما بر یک نقطه مشترک تمرکز دارد: ادامه وضعیت نوسانی بازار ارز بدون یک تصمیم هماهنگ، می‌تواند هزینه‌های بیشتری برای اقتصاد و معیشت ایجاد کند.
اکنون باید دید آیا پیشنهاد ورود همزمان سه قوه به بازار ارز و ایده تثبیت یک‌ساله نرخ، به یک برنامه اجرایی تبدیل خواهد شد یا بازار همچنان با سیاست‌های مقطعی مدیریت خواهد شد.
