سردار ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، در پیامی به مناسبت ۳۱ مرداد، روز صنعت دفاعی، تأکید کرد که قدرت دفاعی امروز ایران برای جنگطلبی نیست، بلکه ابزاری برای جلوگیری از جنگ و تجاوز است.
این موضع را میتوان بخشی از یک راهبرد روشن در حوزه امنیت ملی دانست؛ راهبردی که میان «توانایی برای جنگ» و «تمایل به جنگ» تفاوت قائل میشود. بر اساس این نگاه، کشوری که از توان دفاعی و قدرت پاسخگویی کافی برخوردار باشد، در برابر محاسبات اشتباه دشمنان آسیبپذیری کمتری خواهد داشت.
بازدارندگی؛ حلقه اصلی راهبرد دفاعی ایران
تجربه سالهای گذشته در منطقه نشان داده است که ضعف دفاعی یک کشور لزوماً به معنای کاهش احتمال جنگ نیست. در بسیاری از موارد، زمانی که طرف مقابل تصور کند هزینه اقدام نظامی پایین خواهد بود، احتمال افزایش فشار و حتی تجاوز بیشتر میشود.
از این منظر، توسعه صنعت دفاعی ایران را میتوان تلاشی برای افزایش هزینه هرگونه ماجراجویی نظامی علیه کشور دانست. موشکها، پهپادها، سامانههای پدافندی و سایر تجهیزات دفاعی، در چنین چارچوبی صرفاً ابزارهای نظامی نیستند؛ بلکه بخشی از معادله بازدارندگی و امنیت ملی محسوب میشوند.
ایران بر «عدم آغاز جنگ» تأکید دارد
یکی از بخشهای مهم اظهارات سرپرست وزارت دفاع، تأکید بر این گزاره است که ایران «هیچگاه آغازگر تجاوز به هیچ کشوری نبوده و نخواهد بود».
این تأکید از آن جهت اهمیت دارد که جمهوری اسلامی ایران تلاش میکند میان سیاست خارجی خود و نحوه استفاده از قدرت نظامی، یک خط تفکیک روشن ایجاد کند؛ به این معنا که افزایش توان نظامی الزاماً به معنای تغییر رویکرد کشور به سمت جنگافروزی نیست.
در واقع، پیام اصلی این موضع آن است که تهران خواهان جنگ نیست، اما برای دفاع از خود نیز حاضر به پذیرش هزینههای سنگین ناشی از ضعف و غافلگیری نخواهد بود.
«اجازه تجاوز نمیدهیم»؛ بخش دوم پیام ایران
در کنار تأکید بر عدم تجاوز، بخش دوم پیام سردار ابنالرضا نیز اهمیت ویژهای دارد؛ اینکه ایران اجازه تجاوز نظامی به سرزمین، استقلال و امنیت خود را نخواهد داد.
این عبارت نشان میدهد که از نگاه مسئولان دفاعی کشور، بازدارندگی تنها با اعلام مواضع سیاسی ایجاد نمیشود و باید پشتوانه عملیاتی داشته باشد. هرچه توان دفاعی و آمادگی نیروهای مسلح افزایش یابد، محاسبه هزینه و فایده برای طرف مقابل نیز دشوارتر خواهد شد.
در شرایطی که منطقه غرب آسیا همچنان با بحرانهای امنیتی، درگیریهای نظامی و رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای روبهرو است، چنین رویکردی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
صنعت دفاعی ایران؛ از تأمین تجهیزات تا ساخت قدرت ملی
روز صنعت دفاعی صرفاً یک مناسبت تقویمی برای معرفی تجهیزات نظامی نیست. طی سالهای گذشته، صنعت دفاعی ایران به یکی از حوزههای مهم توسعه فناوریهای بومی تبدیل شده است؛ حوزهای که هدف آن کاهش وابستگی خارجی و ایجاد توانایی داخلی برای پاسخ به تهدیدهای امنیتی است.
از این منظر، تأکید بر قدرت دفاعی را میتوان بخشی از سیاست افزایش تابآوری کشور دانست. هر اندازه وابستگی به منابع خارجی برای تأمین نیازهای دفاعی کاهش پیدا کند، امکان حفظ استقلال تصمیمگیری در شرایط بحرانی نیز افزایش خواهد یافت.
پیام بازدارندگی ایران در شرایط پرتنش منطقه
پیام اخیر وزارت دفاع را میتوان در یک جمله خلاصه کرد؛ ایران جنگ را نمیخواهد، اما میخواهد توان جلوگیری از تحمیل جنگ را داشته باشد.
این رویکرد در نهایت بر یک اصل استوار است: صلح پایدار زمانی امکانپذیرتر است که طرف مقابل بداند تجاوز هزینه سنگینی خواهد داشت. بنابراین، تقویت توان دفاعی از نگاه تهران نه در تضاد با صلح، بلکه یکی از ابزارهای حفظ امنیت و جلوگیری از جنگ محسوب میشود.
به همین دلیل، سخنان سرپرست وزارت دفاع را باید فراتر از یک موضع مناسبتی ارزیابی کرد؛ پیامی که هم برای افکار عمومی داخلی و هم برای طرفهای خارجی دارد و بر استمرار سیاست «عدم آغاز تجاوز در کنار آمادگی کامل برای دفاع» تأکید میکند.
