به گزارش الجزیره، هم‌زمان با ادامه جنگ ایران و آمریکا و متوقف ماندن مذاکرات، تهران تأکید دارد که قصد ندارد در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» باقی بماند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران، در گفت‌وگو با الجزیره اعلام کرده است که ایران همچنان خواهان عبور از شرایط کنونی است و توپ اکنون در زمین آمریکاست.
یکی از مهم‌ترین محورهای این تقابل، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی راهبردی که ایران همچنان بر نحوه عبور کشتی‌ها از آن اعمال کنترل می‌کند. حملات به نفتکش‌هایی که از مسیرهای غیرمجاز تردد می‌کنند، جریان کشتیرانی در این آبراه را با اختلال مواجه کرده و هزینه ادامه بن‌بست را برای آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن افزایش داده است.
قالیباف در این گفت‌وگو تأکید کرده است که تهران برای دستیابی به توافقی با واشنگتن، شامل برقراری آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز، آمادگی دارد؛ اما منتظر پاسخ رسمی آمریکا به شروط خود است.
در مقابل، دونالد ترامپ با دو گزینه دشوار روبه‌روست: ازسرگیری جنگی که در داخل آمریکا نیز با مخالفت‌هایی مواجه است یا پذیرش امتیازاتی که ایران برای توافق مطالبه می‌کند. به گفته کارشناسان، رئیس‌جمهور آمریکا فعلاً مسیر افزایش فشار اقتصادی را انتخاب کرده است؛ مسیری که با تشدید تحریم‌ها، ادامه محاصره دریایی بنادر ایران و اعلام عملیاتی برای قطع مسیرهای زمینی انتقال تسلیحات و فناوری پیشرفته به ایران دنبال می‌شود.
با این حال، اگرچه درگیری‌های گسترده نظامی فعلاً متوقف مانده، توافق رسمی صلح همچنان دور از دسترس است و کارشناسان نسبت به شکننده بودن وضعیت کنونی هشدار می‌دهند.
علی واعظ، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای گروه بین‌المللی بحران، در گفت‌وگو با الجزیره وضعیت فعلی را ذاتاً بی‌ثبات توصیف کرده و گفته است: «آنچه واشنگتن یک بن‌بست پایدار می‌داند، از نگاه تهران خفه‌سازی تدریجی است. هر دو طرف روی این حساب می‌کنند که طرف مقابل زودتر از آن‌ها به نقطه تحمل درد و فشار خواهد رسید.» او این محاسبه را خطرناک دانسته و معتقد است ادامه چنین وضعیتی می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای به همراه داشته باشد.
شروط هفت‌گانه ایران برای پایان جنگ با آمریکا
به نوشته الجزیره، تهران برای موافقت با آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات صلح با میانجیگری قطر، هفت شرط تعیین کرده و همچنان منتظر پاسخ رسمی واشنگتن است. این شروط شامل لغو محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، کاهش تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، توقف درگیری‌ها در تمام جبهه‌ها و اعلام رسمی پایان جنگ است.
علی واعظ در این‌باره می‌گوید ایران خواهان پایان محاصره است، اما پس از پرداخت هزینه‌های سنگین، رهبران این کشور نمی‌توانند توافقی را بپذیرند که شبیه تسلیم به نظر برسد. به اعتقاد او، هرچه واشنگتن بر تسلیم شدن ایران بیشتر اصرار کند، دستیابی به توافق نیز دشوارتر خواهد شد.
در همین حال، نشانه‌هایی از تحرکات دیپلماتیک نیز دیده می‌شود. قطر روز سه‌شنبه اعلام کرد که برای حل بحران با جدیت تلاش می‌کند و هر دو طرف مواضع مثبتی درباره دیپلماسی اتخاذ کرده‌اند.
یک روز پیش از آن نیز دونالد ترامپ، پس از میزبانی از نخست‌وزیر قطر در کاخ سفید، از وجود «شتاب در مسیر پایان این درگیری» سخن گفت. با این حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، شروط ایران را غیرقابل‌قبول توصیف کرده است.
تنگه هرمز؛ مهم‌ترین اهرم ایران در برابر واشنگتن
تحلیلگران معتقدند مهم‌ترین ابزار ایران برای تغییر معادلات در تقابل با آمریکا، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که تهران با کنترل تردد کشتی‌ها و تعیین مسیرهای مجاز عبور، می‌تواند هزینه ادامه وضعیت کنونی را برای واشنگتن و شرکای منطقه‌ای آن افزایش دهد. قالیباف در گفت‌وگو با الجزیره تصریح کرده است که تنگه هرمز دیگر هرگز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
اهمیت این اهرم راهبردی در روزهای اخیر نیز آشکار شده است. پس از حملات به نفتکش‌ها، تردد دریایی در این منطقه به‌شدت کاهش یافت؛ به‌طوری‌که بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات تجاری کپلر، روز شنبه ۷ نوامبر تنها پنج کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند و روز یکشنبه ۸ نوامبر هیچ عبوری ثبت نشد. این آمار در مقایسه با ۳۱ مورد عبور کشتی‌ها در آخر هفته قبل، کاهش چشمگیری را نشان می‌دهد.
همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه‌ای که خبرگزاری تسنیم منتشر کرد، اعلام کرد وقوع یک انفجار بزرگ در شامگاه چهارشنبه باعث توقف حرکت دو نفتکش غول‌پیکر شده است. به گفته سپاه، این دو نفتکش در مجموع بیش از چهار میلیون بشکه نفت حمل می‌کردند و از مسیری تردد داشتند که غیرمجاز اعلام شده بود.
از نگاه تحلیلگران، حملات مقطعی به نفتکش‌ها می‌تواند جریان کشتیرانی در تنگه هرمز را بی‌ثبات نگه دارد و در نتیجه، مهم‌ترین اهرم فشار تهران بر واشنگتن را حفظ کند.
علی واعظ در این زمینه می‌گوید واشنگتن از نظر زمانی امکان انتظار کشیدن دارد، اما نمی‌تواند در این مدت رفتار تهران را تعیین کند. به اعتقاد او، تناقض ماجرا این است که هرچه کارزار فشار آمریکا مؤثرتر باشد، انگیزه ایران برای شکستن بن‌بست از طریق اقدام نظامی نیز افزایش پیدا می‌کند.
گرِد نونمان، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خلیج فارس در دانشگاه جورج‌تاون قطر نیز معتقد است ادامه فشارها برای واشنگتن هزینه‌بر خواهد بود و می‌تواند قدرت مانور این کشور را محدود کند. او تأکید کرده است که آمریکا ممکن است در کوتاه‌مدت حفظ وضعیت موجود را به پذیرش امتیازات مهم ترجیح دهد، اما این راهبرد به دلیل هزینه‌های اقتصادی و مخارج عملیات نظامی، در بلندمدت قابل تداوم نیست.
اختلاف در دولت ترامپ بر سر ادامه جنگ با ایران
در کنار فشارهای اقتصادی و نظامی، به نظر می‌رسد در دولت ترامپ نیز درباره مسیر آینده تقابل با ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. بر اساس گزارش آکسیوس، مارکو روبیو معتقد است کارزار فشار اقتصادی علیه ایران در حال نتیجه دادن است؛ در حالی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از دستیابی به توافق از مسیر مذاکره حمایت می‌کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و جرد کوشنر، مشاور و داماد ترامپ، نیز از ادامه فشار اقتصادی حمایت کرده‌اند.
آلبرت ویدال از مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در گفت‌وگو با الجزیره معتقد است آمریکا در مقطع کنونی، به دلیل فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی، اندکی بیشتر از ایران به حفظ وضعیت بن‌بست تمایل دارد؛ هرچند این شرایط لزوماً به معنای امکان تداوم آن در بلندمدت نیست.
نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته آمریکا نیز می‌تواند بر محاسبات ترامپ تأثیر بگذارد. با آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه، دموکرات‌ها می‌توانند از نفوذ خود بر بودجه و هزینه‌های دولت برای دشوارتر کردن ادامه عملیات نظامی دولت ترامپ استفاده کنند.
ویدال معتقد است پنجره زمانی دولت ترامپ برای اجرای عملیات نظامی گسترده نیز ممکن است در حال بسته شدن باشد؛ چراکه دموکرات‌ها می‌توانند از اختیارات مالی کنگره برای محدود کردن این عملیات بهره بگیرند. علاوه بر این، کمبود موشک‌های رهگیر بالستیک نیز ممکن است واشنگتن را به محدود کردن هرگونه درگیری نظامی جدید سوق دهد.
در سوی دیگر، ایران نشان داده است که در صورت ازسرگیری جنگ، ممکن است علاوه بر پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، زیرساخت‌های غیرنظامی را نیز هدف پاسخ خود قرار دهد. چنین وضعیتی می‌تواند کشورهای حاشیه خلیج فارس را بیش از گذشته درگیر جنگی کند که تاکنون نیز هزینه‌های اقتصادی و انسانی آن را متحمل شده‌اند.
