عبور از شرایط «نه جنگ و نه صلح» به تصریح «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور، موضوعی بود که رهبر شهید ایران پیش از آغاز جنگ ۴۰ روزه آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران بر آن تاکید ویژه داشتند؛ تاکیدی که در دیدار اخیر «محسن رضایی» دبیر شورای عالی امنیت ملی با رهبر انقلاب هم مورد توجه ایشان قرار گرفته است. در این دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی مستأصل‌شدن دشمن را از ثمرات مقاومت ملی دانستند و بر اطلاع‌رسانی فعالانه و به‌موقع برای استمرار حضور مردم در دفاع از کشور و نظام و نیز پیگیری تأمین حقوق و منافع ملت ایران و جبهه مقاومت از طریق تحقق شروط مطرح شده از سوی مسئولان کشور با هدف پایان جنگ و شرایط «نه جنگ، نه صلح» تأکید کردند.
تاکید دوباره بر ضرورت عبور از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را می‌توان نشانه‌ای از تداوم یک اولویت راهبردی در سیاست امنیتی جمهوری اسلامی ایران دانست؛ اولویتی که بر اساس آن، استمرار وضعیت تعلیق و بلاتکلیفی نه می‌تواند مبنای مطمئنی برای تامین امنیت کشور باشد و نه امکان برنامه‌ریزی پایدار در عرصه‌های اقتصادی، سیاسی و منطقه‌ای را فراهم می‌کند. از این منظر، پایان دادن به این وضعیت صرفاً به معنای توقف درگیری نظامی نیست، بلکه مستلزم تعیین تکلیف منازعه از طریق تامین حقوق و منافع ملی و تحقق شروط اعلام‌شده از سوی مسئولان کشور است. تاکید رهبر انقلاب بر این موضوع در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی، بیانگر آن است که مدیریت شرایط پس از جنگ و جلوگیری از تداوم فضای بی‌ثباتی، همچنان در کانون توجه تصمیم‌گیران ارشد کشور قرار دارد. به منظور بررسی ضرورت و راهکارهای عبور از این شرایط با «محسن پاک‌آیین» سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان به گفت‌وگو پرداختیم.
باید راهبردی جامع برای عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح تدوین کرد
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان، با اشاره به ضرورت تدوین راهبردی جامع برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح، گفت: پیگیری این موضوع که از جمله فرامین رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی بود و پیش‌تر نیز رئیس‌جمهور به آن اشاره کرده بود، موضوعی مهم و ضروری است. لازم است مقام‌های کشور، چه در حوزه سیاسی و چه در حوزه نظامی و به‌ویژه در شورای عالی امنیت ملی، درباره این موضوع صحبت کنند و راهبردی جامع برای آن تدوین شود. در این زمینه، بهره‌گیری از دیدگاه‌های صاحب‌نظران نیز حائز اهمیت است.
پاک‌آیین با بیان اینکه پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح به معنای خنثی کردن سیاست آمریکا در ایجاد یا حفظ چنین وضعیتی است، اظهار کرد: باید به‌گونه‌ای عمل کنیم که آمریکا به این نتیجه برسد که سیاست نه جنگ و نه صلح نمی‌تواند منافع این کشور را جهت سلطه بر ایران تأمین کند.
وی ادامه داد: برای اینکه در این زمینه فعالانه عمل کنیم، در وهله نخست نمی‌توان به اقدامات دیپلماتیک و مذاکره با آمریکا امید بست. با توجه به اینکه مذاکرات انجام شده و به یادداشت تفاهم نیز رسیده بود، اما آمریکا و شخص ترامپ به تعهدات خود در چارچوب این یادداشت تفاهم عمل نکردند، نمی‌توان برای عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح به مذاکره مجدد با آمریکا دل بست. خوشبختانه مسئولان نظام نیز به این جمع‌بندی رسیده‌اند.
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان درباره پیشنهاد انجام جنگ پیش‌دستانه برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح نیز گفت: این راهکار نیز به اعتقاد من مفید نیست؛ زیرا جنگ پیش‌دستانه موجب خواهد شد آمریکایی‌ها در پی استفاده از حق دفاع مشروع بروند و در واقع، جنگ دیگری را بر ما تحمیل کنند و نام آن را نیز دفاع مشروع بگذارند. به این ترتیب، تجاوز آشکار به منطقه ما و کشور ایران را با این حربه توجیه خواهند کرد.
پاک‌آیین با بیان اینکه هرگونه تصمیم درباره جنگ پیش‌دستانه باید پس از انجام تدابیر اولیه، مشورت‌های لازم و با دستور فرمانده کل قوا صورت بگیرد؛ گفت: با وجود اینکه توان و اقتدار نظامی و دفاعی ایران در بالاترین میزان خود قرار دارد اما در حال حاضر به نظر نمی‌رسد چنین موضوعی در دستور کار باشد. بنابراین به اعتقاد من، نه مذاکره با آمریکا و نه جنگ پیش‌دستانه علیه این کشور نباید در دستور کار ما قرار گیرد؛ چراکه نه از مسیر مذاکره به نتیجه‌ای می‌رسیم که دستور رهبر انقلاب اجرایی شود و نه از مسیر جنگ.
این دیپلمات پیشین با بیان اینکه باید در این زمینه از آمریکا عبور کنیم، گفت: در عرصه سیاست داخلی، مسئولان نظام باید به دنبال راهکارها و تدابیر دیگری برای حل مشکلات اقتصادی کشور باشند. این موضوع ارتباط نزدیکی با سیاست خارجی ما نیز دارد. باید در عرصه دیپلماسی اقتصادی، ارتباطات خود را با کشورهای همسایه، به‌ویژه کشورهایی که با دشمن ما همکاری نکرده‌اند، نزدیک‌تر و تقویت کنیم. باید مسیر تولید در داخل، صادرات به خارج و همچنین واردات اقلام مورد نیاز از طریق کشورهای همسایه و کشورهای دوست را دنبال کنیم.
پاک‌آیین با تأکید بر ضرورت رفع موانع پیش‌روی بخش خصوصی اظهار کرد: موانعی که بر سر راه بخش خصوصی برای مشارکت در تحقق اقتصاد مقاومتی و رونق صادرات، واردات و تجارت با کشورهای پیرامونی و حتی کشورهای دورتر وجود دارد، باید به‌طور جدی برطرف شود.
وی همچنین با اشاره به ضرورت مقابله با فساد اقتصادی و گران‌فروشی گفت: لازم است قوه قضائیه با عاملان فساد اقتصادی برخوردی جدی و قاطع داشته باشد. نظارت بر وضعیت گران‌فروشی نیز بسیار ضروری است. امروز تعداد زیادی از کسبه، یا به بیان دقیق‌تر، اکثریت آنها، افرادی منصف هستند و به دنبال گران‌فروشی نیستند؛ اما با افرادی که به دنبال احتکار و گران‌فروشی هستند، باید برخورد جدی صورت گیرد. افراد و شرکت‌های بزرگ متخلف نیز مشخص هستند و باید با آنها برخورد شود.
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان، با اشاره به ضرورت دستیابی به تفاهم با کشورهای همسایه برای تأمین امنیت مشترک منطقه‌ای بدون دخالت خارجی، گفت: مسئله مهم دیگر این است که باید با کشورهای همسایه درباره تأمین امنیت مشترک منطقه‌ای بدون دخالت خارجی به تفاهم برسیم. خوشبختانه حملات جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، این فضا را ایجاد کرده است. امروز کشورهای منطقه، به‌ویژه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که آمریکا برای حفظ منافع اسرائیل در این منطقه حضور دارد، نه برای تأمین امنیت منطقه‌ای.
پاک‌آیین ادامه داد: امروز امنیت، پیش‌شرط سرمایه‌گذاری و رونق اقتصادی است و تا زمانی که امنیت در منطقه وجود نداشته باشد، هیچ‌یک از کشورهای منطقه نمی‌توانند در مسیر پیشرفت اقتصادی حرکت کنند. کشورهای پیرامونی، به‌ویژه کشورهای ثروتمند خلیج فارس، امروز به دلیل اختلال در حمل‌ونقل در تنگه هرمز که علت اصلی آن تجاوز آمریکا است، از بسیاری از منافع اقتصادی خود محروم شده‌اند. دلیل این وضعیت، نبود امنیت است.
وی با بیان اینکه یکی از ترفندها و سیاست‌های راهبردی رژیم صهیونیستی، ایجاد اختلال در روابط ایران با این کشورهاست؛ توضیح داد: به‌خصوص در شرایط کنونی که ما باید روابط قدرتمندی با همسایگان، به‌ویژه کشورهایی که با آنها مرز مشترک داریم، برقرار کنیم. ممکن است انتقادی نسبت به یکی از کشورهای همسایه داشته باشیم و این انتقاد نیز درست باشد، اما باید به زمان طرح آن توجه کنیم. گاهی می‌توان طرح چنین انتقادهایی را به زمان دیگری موکول کرد و در شرایط فعلی، بی‌دلیل و به‌آسانی روابط خود را با کشورهای همسایه در معرض آسیب قرار نداد. این موضوع بسیار مهمی است که به اعتقاد من باید به آن توجه کنیم؛ زیرا گاهی بیان یک سخن تند در زمان نامناسب می‌تواند مشکلاتی برای کشور ایجاد کند. همه باید به این مسئله توجه داشته باشیم.
پاک‌آیین با تاکید بر اهمیت ایجاد یک رژیم امنیتی منطقه‌ای با حضور کشورهای منطقه اظهار کرد: خود کشورهای منطقه نیز به این جمع‌بندی رسیده‌اند. سفر مقامات ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان به ایران و گفت‌وگو درباره این موضوع، همچنین اظهارات صریح وزیر امور خارجه عمان مبنی بر اینکه باید وابستگی امنیتی خود را به آمریکا کاهش دهیم، نشان می‌دهد که کشورهای منطقه به این جمع‌بندی رسیده‌اند.
مقاوم‌سازی اقتصاد و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای باید در دستور کار قرار گیرد
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان گفت: در حوزه اقتصادی باید همان‌طور که اشاره کردم، با فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی و در حوزه امنیتی نیز با مذاکره و رایزنی با کشورهای منطقه برای تأمین یک رژیم امنیتی مشترک اقدام کنیم. این اقدامات می‌تواند سیاست آمریکا در قبال وضعیت نه جنگ و نه صلح را خنثی کند. در واقع، آمریکا باید به‌تدریج به این جمع‌بندی برسد که همان‌گونه که در عرصه نظامی شکست خورده و در عرصه سیاسی نیز به دلیل پایبند نبودن به تعهدات خود بی‌اعتبار شده است، وضعیت نه جنگ و نه صلح نیز دستاوردی برای این رژیم نخواهد داشت. به‌تدریج و با توجه به هزینه سنگینی که محاصره دریایی دارد، خود آمریکا باید به این جمع‌بندی برسد که می‌بایست منطقه را ترک کند و بپذیرد که کشورهای منطقه دیگر به آن اعتماد ندارند.
پاک آیین در جمع‌بندی سخنان خود درباره اقدامات ضروری در حوزه داخلی و خارجی گفت: در عرصه داخلی باید تلاش کنیم برای مقاوم‌سازی اقتصاد، تمام مفاد مرتبط با اقتصاد مقاومتی در اسناد بالادستی را مرور کنیم و موانعی را که باعث ایجاد خلل در مسیر مقاوم‌سازی اقتصاد می‌شوند، برطرف کنیم. در عرصه خارجی نیز باید با تقویت دیپلماسی اقتصادی و همکاری با کشورهای پیرامونی و کشورهای همسو، حتی کشورهایی فراتر از همسایگان، بتوانیم درآمدزایی ارزی داشته باشیم و در کنار آن، با کشورهای منطقه برای ایجاد یک رژیم امنیتی مشترک فعالیت کنیم.
وی افزود: البته باید برخی اقدامات ایذایی علیه آمریکا، نظیر اقداماتی که در حال انجام است، مانند هدف قرار گرفتن پهپادها یا به غنیمت گرفته شدن زیردریایی‌های بدون سرنشین را نیز دنبال کنیم. این اقدامات قطعاً به آمریکا فشار وارد می‌کند. باید مزاحمت‌ها علیه آمریکا را افزایش دهیم تا این رژیم به این جمع‌بندی برسد که همان‌گونه که از افغانستان و عراق خارج شد، باید از این منطقه نیز خارج شود.
